04 Meán Fómhair, 2017 - Seolann an tAire Bruton sonraíochtaí na Sraithe Sóisearaí nua don Ghaeilge, do na Nuatheangacha Iasachta, agus do na hAmharcealaíona

Fócas nua ag an siollabas Gaeilge nua don teanga ó bhéal

Clár Folláine na Sraithe Sóisearaí

Inniu sheol an tAire Oideachais agus Scileanna, Richard Bruton TD, sonraíochtaí na Sraithe Sóisearaí Nua don Ghaeilge, do na Nuatheangacha Iasachta, agus do na hAmharcealaíona. I mí Mheán Fómhair na bliana seo freisin cuireadh tús le clár nua Folláine na Sraithe Sóisearaí. Thug an tAire cuairt ar Choláiste Bhríde, Cluain Dolcáin mar chomhartha aitheantais ar an ócáid.

Tá treisiú na Gaeilge mar phríomhchuspóir i straitéis 20-bliain an Rialtais don Ghaeilge. Is athrú suntasach atá i gceist le sonraíocht nua na Gaeilge don tSraith Shóisearach ó na cuir chuige mar a bhí i leith an teagaisc, na foghlama agus an mheasúnaithe don Ghaeilge ag leibhéal na sraithe sóisearaí. Léiríonn forbairt na sonraíochtaí seo comhlíonadh na ngealltanas sa Phlean Gníomhaíochta don Oideachas 2016-2019 agus sa Pholasaí don Oideachas Gaeltachta 2017-2022.

Tar éis aischothú a fháil ón dtréimhse chomhairliúcháin, glacadh cinneadh dhá shonraíocht ar leith a fhorbairt (ceann do scoláirí i scoileanna lán-Ghaeilge agus do scoláirí i scoileanna a bhíonn ag feidhmiú trí mheán an Bhéarla ach go mbíonn ábhar amháin nó níos mó ná sin á dhéanamh acu trí Ghaeilge, agus an dara ceann do scoláirí i scoileanna a bhíonn ag feidhmiú trí mheán an Bhéarla).

Leagfar béim láidir i sonraíocht Ghaeilge na Sraithe Sóisearaí nua ar an teanga labhartha. Leagfar béim ar an nGaeilge mar theanga na foghlama agus na cumarsáide sna seomraí ranga agus beidh béim freisin ar na scileanna is gá chun cumarsáid éifeachtach a dhéanamh le húsáideoirí eile na teanga. Beidh an chumarsáid, deiseanna úsáide agus idirghníomhú go lárnach sna tascanna ranganna.

Bainfear úsáid as modh measúnaithe de chineál eile do na scileanna labhartha (agus do scileanna eile) i Sonraíocht Ghaeilge na Sraithe Sóisearaí. Anois, mar chuid de shonraíocht Ghaeilge na Sraithe Sóisearaí, déanfar measúnu foirmiúil ar scileanna labhartha gach scoláire. Tarlóidh sé seo le Measúnuithe Rangbhunaithe (MRBanna) a thuairisceofar, do scoileanna agus do thuismitheoirí ag deireadh na tríú bliana, ar Phróifíl Ghnóthachtála na Sraithe Sóisearaí (PGSS). Go dtí seo, triail teanga roghnach a bhí ann, a rinne mionlach scoláirí, agus ba iad na múinteoirí de ghnáth a rinne an measúnú mar chuid de sheanscrúdú an Teastais Shóisearaigh.

Cruthóidh sonraíocht na Nuatheangacha Iasachta (ar a n-áirítear Fraincís, Gearmáinis, Spáinnis agus Iodáilis) deis do scoláirí taitneamh a bhaint as a bheith ag foghlaim teangacha. Trí fhoghlaim na teanga éireoidh le scoláirí eolas, tuiscint agus scileanna teanga, cultúrtha agus litearthachta a fhorbairt.  Leagtar béim faoi leith sa tsonraíocht nua ar: 

  • ról na TFC agus na meáin dhigiteacha i dteagasc agus i bhfoghlaim na nuatheangacha iasachta
  • an measúnú, nach raibh sa tsiollabas go dtí seo, ar scileanna labhartha (seachas an ghné labhartha roghnach nach ndearna ach mionlach scoláirí go dtí seo). 

Cuimsíonn Amharcealaín ealaín, ceardaíocht agus dearadh agus baineann sí le hobair phraiticiúil i réimse leathan meán ag a bhfuil toradh ar leith m.sh. saothar ealaíne, dearadh, staidéar ailtireachta, suiteáil nó imeacht. Trí ealaín a dhéanamh forbraítear samhlaíocht an fhoghlaimeora ach smaoineamh nó coincheap a fhorbairt agus éiríonn leis an bhfoghlaimeoir glacadh le freagracht phearsanta as tascanna ar leith.

Baineann an tús atá curtha le Clár Folláine i ngach scoil ag leibhéal na Sraithe Sóisearaí le cuid den tiomantas sa Phlean Gníomhaíochta don Oideachas tacú go gníomhach le tosaíochtaí folláine chun  teacht aniar meabhrach agus folláine phearsanta a chur chun cinn i scoileanna.

Agus é ag caint ag an seoladh ag Coláiste Bhríde, Cluain Dolcáin, dúirt an tAire:

“Tugann an tSraith Shóisearach nua deis do scoláirí raon eolais agus scileanna níos leithne a fhorbairt – iad a ullmhú don fhoghlaim bhreise, don obair, don saoránacht fhreagrach agus ghníomhach, agus do mhaireachtáil fholláin. Cruthaíonn sé deiseanna foghlama níos fearr do scoláirí, agus bronnann sé gradam agus aitheantas ar fheidhmíocht agus ar ghnóthachtáil neamhacadúil, leis an bpríomhfhócas ar chaighdeán na beatha, ar fholláine agus ar shláinte mheabhrach an scoláire.”

“Tá an Rialtas an-tiomanta do chur i bhfeidhm ghníomhaíochtaí na Straitéise 20-Bliain don Ghaeilge agus Straitéis Oideachas na Gaeltachta, an chéad straitéis ariamh don Oideachas Gaeltachta a seoladh anuraidh. Tá sonraíocht na Gaeilge don tsraith shóisearach nua á sheoladh againn inniu. Is mian liom go mbeidh níos mó daoine ag labhairt Gaeilge ar scoil, sa bhaile agus sna pobail lena mbaineann siad. Sin é an fáth go bhfuil béim i bhfad níos láidre á chur againn ar dhaoine a bheith ag caint i nGaeilge, agus don chéad uair déanfar measúnú ar gach scoláire.” 

“Gné lárnach den bharrchleachtas ná ár gcumas tacú le scoláirí lena scileanna mar shaoránaigh dhomhanda, lena dtuiscint ar chultúir agus ar shochaithe eile a fhorbairt, agus lena scileanna feidhmiú agus bláthú in eacnamaíocht nua-aimseartha. Cuidíonn staidéar na nuatheangacha iasachta le cumas scoláirí na scileanna seo a fhorbairt agus taitneamh a bhaint as na teangacha seo.”

“Trí rannpháirtíocht ghníomhach i réimsí na healaíona, na ceardaíochta agus an dearaidh éireoidh le scoláirí féinmhuinín, fiosracht, samhlaíocht agus cruthaitheacht a fhorbairt. Éireoidh leo freisin cumais réiteach fadhbanna údaracha, ón saol nithiúil, a fhorbairt agus an cumas feidhmiú de réir a chéile, go haonarach agus i ngrúpaí, ar thascanna ealaíonta agus aeistéitiúla a dhearadh agus a chur i gcrích.”

“Tá an tsláinte mheabhrach agus folláine mar phríomhspriocanna i bPlean Gníomhaíochta an Rialtais don Oideachas. Beidh clár folláine á sholáthar ag gach scoil ó mhí Mheán Fómhair. Beidh deiseanna foghlama sa chlár folláine chun folláine fhisiceach, mheabhrach, mhothúchánach agus shóisialta na scoláirí a fheabhsú. Cuirfidh an clár ar chumas scoláirí scileanna saoil a thógáil agus tuiscint láidir a fhorbairt ar an gceangal atá acu leis an scoil agus leis an bpobal lena mbaineann siad.”

Nótaí don eagarthóir:

Measúnú:

Is é an comhdhéanamh a bheidh ar mheasúnú an scoláire ná dhá mheasúnú rangbhunaithe do gach ábhar, tasc measúnaithe scríofa agus scrúdú deiridh.  Déanfaidh Coimisiún na Scrúduithe Stáit (CSS) an Tasc Measúnaithe agus an scrúdú scríofa deiridh a mharcáil. Beidh Próifíl Gnóthachtála na Sraithe Sóisearaí (PGFF) le fáil ag na scoláirí seo i 2020. 

Gheobhaidh na scoláirí atá ag tosú sa chéad bhliain sa Mheán Fomhair seo Próifíl Gnóthachtála na Sraithe Sóisearaí (PGFF) sa bhliain 2020.

Athchóiriú curaclaim:Gné shuntasach é seo den athchóiriú curaclaim atá ag tarlú le Creat Nua na Sraithe Sóisearaí 2015. Rinne an CNCM na sonraíochtaí nua, a seoladh inniu, a fhorbairt agus rinne an tAire iad a fhaomhadh agus tá siad ann anois do na scoláirí atá ag tosú sa chéad bhliain i 2017/2018. 

Cuireann feidhmiú céimneach na Gaeilge,na Nuatheangacha Iasachta, agus na hAmharcealaíona tús le Tréimhse 3 den tSraith Shóisearach agus leanfaidh ina dhiaidh seo, i 2018, na sonraíochtaí don Mhatamaitic, don Eacnamaíocht Bhaile, don Stair, don Cheol agus don Tíreolaíocht.

Cuireadh sonraíocht an Bhéarla i láthair mar an chéad ábhar i mí Mheán Fómhair 2014 agus ina dhiaidh sin cuireadh sonraíochtaí don Staidéar Gnó agus don Eolaíocht i láthair i 2016.

Sonraíocht Ghaeilge na Sraithe Sóisearaí

Trí shonraíochtaí Gaeilge na Sraithe Sóisearaí forbraíonn, daingníonn agus leathnaíonn scoláirí a dtuiscint ar an nGaeilge. Cuirtear ar a gcumas cumarsáid éifeachtach, idirghníomhach, mhuiníneach a dhéanamh i suíomhanna foirmiúla agus neamhfhoirmiúla an phobail teanga. Cuirtear béim ar chothú agus ar fhorbairt na feasachta: an fheasacht teanga, an fheasacht chultúrtha mar aon le féinfheasacht an scoláire mar fhoghlaimeoir teanga. Féachtar chun na scileanna a thugann scoláirí leo go dtí an iar-bhunscoil a bhuanú agus a fhorbairt. Cuirtear ar a gcumas úinéireacht a ghlacadh ar a bhfoghlaim féin, cumas a sheasfaidh leo sa saol. Déantar scoláirí a spreagadh chun:

  • teanga a úsáid go héifeachtach, múiníneach, i gcomhthéacs pearsanta agus i gcumarsáid le húsáideoirí eile sa phobal teanga
  • taitneamh a bhaint as cumarsáid chruthaitheach agus nuálach a dhéanamh trí Ghaeilge
  • meas a bheith acu ar an nGaeilge agus fonn a bheith acu í a labhairt agus a úsáid
  • féinléirithe trína scileanna litearthachta a dhaingniú
  • triail a bhaint as gnéithe teanga atá nuafhoghlamtha
  • dul i ngleic le raon leathan téacsanna, i meáin éagsúla, ar mhaithe le foghlaim, le taighde, le caithimh aimsire
  • tuiscint agus meas a bheith acu ar litríocht na Gaeilge chun taitneamh agus tuiscint a bhaint as an litríocht
  • tuiscint níos fearr a fháil ar chultúr na Gaeilge agus meas agus tuiscint a léiriú ar chultúir agus ar theangacha eile.