An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

Department of Education and Science

 

Meastóireacht Scoile Uile

TUAIRISC

 

Gaelscoil Phort Laoise,

Bóthar Mhaighean Rátha, Port Laoise, Co. Laoise.

Uimhir rolla:20081O

 

Dáta na cigireachta: 13 Samhain 2009

 

 

 

 

Meastóireacht scoile uile

Réamhrá – comhthéacs agus cúlra na scoile

Cáilíocht na bainistíochta sa scoil

Cáilíocht na pleanála sa scoil

Cáilíocht na foghlama agus an teagaisc

Cáilíocht na tacaíochta do dhaltaí

Achoimre ar thorthaí agus ar mholtaí d’fhorbairt bhreise

 

 

 

 

Meastóireacht scoile uile

 

Rinneadh meastóireacht scoile uile ar Ghaelascoil Phort Laoise i Samhain 2009. Léiríonn an tuairisc seo torthaí na meastóireachta agus déanann sí moltaí i leith tuilleadh forbartha ar obair na scoile. Dhírigh an mheastóireacht ar cháilíocht an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge, sa Mhatamaitic agus sa Stair.  Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile a thuairim a léiriú ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce i scríbhinn; ní bhfuarthas freagra ón mbord.

.

 

Réamhrá – comhthéacs agus cúlra na scoile

 

Is bunscoil chomhoideachais, lánGhaelach faoi phatrúnacht Fhoras Pátrúnachta na Scoileanna LánGhaeilge Teo í Gaelscoil Phort Laoise. Tá sí suite i mbaile Phort Laoise agus freastalaíonn sí ar pháistí an bhaile don mhórchuid. Bunaíodh an scoil i 1998 agus ó shin tá trí fhoirgneamh shealadacha acu.  Sa bhliain 2008 tugadh conradh trí bliana dóibh i scoil shaintógtha nua de chuid an Choiste Ghairmoideachais.  Is é seo an chéad mheasúnú ar shaothar na scoile. Léiríonn an tábla thíos eolas ginearálta ar fhoireann na scoile agus ar na daltaí a bhí cláraithe sa scoil nuair a bhí an mheastóireacht ar siúl:

 

 

Líon

Daltaí ar rolla na scoile

209

Ranganna príomhshrútha sa scoil

8

Múinteoirí ar fhoireann na scoile

12

Múinteoirí ranga príomhshrutha

8

Múinteoirí ag obair i bpoist tacaíochta

3

Príomhoide riaracháin

1

Cúntóirí riachtanas speisialta

3

 

 

1. Cáilíocht na bainistíochta sa scoil

 

1.1 Sainspiorad misean nó fís na scoile

 

Cuireann an scoil roimpi bunscolaíocht trí Ghaeilge a chur ar fáil do pháistí ón gceantar. Is mian léi freisin cultúr Gaelach agus atmaisféar dearfach a chruthú. Chomh maith leis sin féachann sí chuig forbairt iomlán oideachais, phearsanta, shóisialta agus fhisiciúil na bpáistí faoina gcúram a chothú. Déantar iarracht chreidiúnach, mhacánta na haidhmeanna sin a chur i gcrích agus feictear toradh na n-iarrachtaí sin san obair ranga, i gclós na scoile agus i rannpháirtíocht na scoile in imeachtaí an cheantair agus an phobail Ghaelaigh.

 

1.2 An bord bainistíochta

 

Feidhmíonn an bord go héifeachtach. Is léir go bhfuil na baill tiomnaithe d’éiteas na gaelscolaíochta agus gur mian leo fianaise a dhéanamh leis an éiteas seo ina gcuid gnóthaíochtaí. Feictear, ón réimse leathan ábhar a phléitear ag na cruinnithe, go bhfuil ról lárnach ag an mbord i saol na scoile. Is fiú a aithint, go háirithe, go gcuirtear imlitreacha roinne faoi bhráid an bhoird go rialta agus gur pléadh nithe a bhaineann go díreach le teagasc agus foghlaim sa scoil ag roinnt cruinnithe. Is dea-chleachtas é seo gur chóir leanúint leis. Léiríonn miontuairiscí na gcruinnithe gur chuir an bord dua orthu féin le todhchaí sheasamhach a sholáthar don scoil trí shuíomh agus fhoirgneamh a aimsiú di, obair atá fós idir lámha acu. Moltar an bord freisin as minicíocht a gcruinnithe agus mar a chloíonn a nósanna imeachta leis na riachtanais a leagtar amach i gComhdhéanamh na mBord agus na Rialacha Imeachta (An Roinn Oideachais agus Eolaíochta 2007.) Ar na mallaibh cuireadh struchtúr nua i bhfeidhm chun stiúir níos éifeachtaí a dhéanamh ar chúrsaí airgid agus déanfar na cuntais a dheimhniú ag deireadh gach bliana mar chuid den struchtúr nua seo. Chun tuilleadh feabhais a chur ar na struchtúir airgidis ba chóir buiséadú a dhéanamh don scoilbhliain agus tosaíochtaí caiteachais a leagan amach i gcomhthéacs a n-ioncaim bhliantúil. 

 

1.3 Bainistíocht inscoile

 

Comhlíontar na cúraimí bainistíochta inscoile go cumasach. Cothaíonn an príomoide atmaisféar comhoibritheach sa scoil agus tugann sé ceannasaíocht inmholta do phobal na scoile. Tá fís aige maidir le spiorad dearfach a chothú don oideachas lánGhaelach sa scoil agus tá an fhís seo roinnte leis na hoidí agus curtha i bhfeidhm sa scoil.  Tacaíonn an príomhoide tánaisteach go mór leis an bpríomhoide agus cuireann an comhoibriú seo le stiúradh na scoile. Triúr oidí eile atá ar an bhfoireann bainistíochta inscoile agus tá dualgaisí oiriúnacha roinnte ar na trí réimse, curaclam, tréadach agus riarachán, acu uile. Comhlíontar na cúraimí seo go héifeachtach agus tá féidearthachtaí ann chun athbhreithniú a dhéanamh ar na dualgaisí ionas go ndéanfaí freastal ar thosaíochtaí agus riachtanais na scoile. Tá sé i gceist cruinnithe rialta den fhoireann bhainistíochta inscoile a thionól agus moltar don scoil é seo a chur i gcrích.

 

1.4 Bainistíocht acmhainní

 

Bainistítear acmhainní na scoile go héifeachtach. Ar láthair na scoile tá oifig, seomra foirne, ocht seomra ranga, seomraí don oideachas speisialta agus spás imeartha lasmuigh. Cruthaítear timpeallacht spreagúil do na daltaí ar fud na scoile le taispeántais acmhainní agus obair na ndaltaí féin. Sna seomraí éagsúla, tá réimse inmholta acmhainní ar fáil chun tacú leis an teagasc agus leis an bhfoghlaim. Baintear an-úsáid as na ríomhairí agus na cláir bhána idirghníomhacha chun ceachtanna a chur i láthair sna hábhair éagsúla. Tá áiseanna closamhairc, bogearraí, ábhair nithiúla, leabhair, fearas eolaíochta, uirlisí ceoil, déantúsáin agus trealamh spóirt ar fáil sa scoil agus déantar catalógú ar na hacmhainní seo a chabhraíonn lena ndáileadh ar na ranganna.

 

Tá na ranganna roinnte go cothrom ar ochtar oidí príomhshrutha. Moltar an córas atá i bhfeidhm chun na ranganna a rothlú idir oidí go rialta. Roinntear an tseirbhís tacaíochta foghlama agus acmhainní idir triúr oide; múinteoir acmhainne do dhaltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais (RSO) íosmhinicíochta acu agus beirt oide tacaíochta foghlama, duine ag plé le Béarla agus duine eile ag plé le Matamaitic. Léiríonn na hoidí uile dílseacht láidir don scoil agus comhlíonann siad a ndualgaisí go coinsiasach. Tapaíonn siad deiseanna éagsúla chun a bheith páirteach i bhforbairt inghairme leanúnach. Tacaíonn an triúr cúntóirí riachtanas speisialta go stuama leis na daltaí faoina gcúram. Fostaítear rúnaí agus airíoch sa scoil agus saothraíonn an bheirt acu go dian ar leas na scoile.

 

1.5 Bainistíocht an chaidrimh agus na cumarsáide le pobal na scoile

 

Braitear comhghaol folláin, oscailte idir baill uile phobal na scoile. Bíonn fáilte roimh thuismitheoirí dul i gcomhairle le múinteoirí faoi nithe atá ábharach do shaol scoile a bpáistí, agus leagtar amach nós imeachta chuige sin. Ina theannta sin eagraítear cruinniú amháin tuismitheoirí  in aghaidh na bliana agus ón mbliain seo ar aghaidh tabharfar torthaí  scrúduithe caighdeánaithe a gcuid páistí féin do na tuismitheoirí, i bhfoirm scríofa, ag na cruinnithe seo. Éisítear tuairisc scríofa amháin faoi dhul chun cinn a bpáistí do thuismitheoirí agus i gcásanna áirithe tugtar deis do thuismitheoirí freagra scríofa a thabhairt ar an tuairisc seo, cleachtas atá in-mholta.  Coinnítear na tuismitheoirí ar an eolas faoi chúrsaí scoile trí nótaí rialta a chur abhaile agus trí nuachtlitir mhíosúil a fhoilsiú. Feidhmíonn coiste na dtuismitheoirí an-éifeachtach sa scoil. Tacaíonn an coiste seo go mór le hobair na scoile idir fhóram a thabhairt do thuismitheoirí cúrsaí scoile a phlé eatarthu féin, imeachtaí iarscoile a reachtáil, cabhair phraiticiúil a sholáthar agus airgead a bhailiú ar son na scoile. Moltar na struchtúir chumarsáid chinnte atá curtha i bhfeidhm idir an coiste seo agus an bord bainistíochta agus idir an coiste agus an fhoireann teagaisc. Bhíodh taithí ag coiste na dtuismitheoirí i bhforbairt polasaithe sa scoil, an polasaí obair bhaile agus frith-bhulaíocht san áireamh. Moltar tógáil ar an dea-chleachtas seo trí ról a sholáthar dóibh anois in athbhreithniú agus i bhforbairt an phlean scoile ar bhonn rialta.    

  

1.6 Bainistíocht daltaí

 

Tá bainistíocht na ndaltaí ar chaighdeán ard agus tá sé suntasach go bhfeictear fianaise d’éiteas na scoile ina gcuid cainte agus iompair. Glacann siad páirt go fonnmhar in obair na ranganna agus tá siad dea-bhéasach agus comhoibritheach timpeall na scoile. Moltar an fhoireann as an maoirseacht a dhéantar ar na daltaí agus cabhraíonn na tionóil rialta a eagraítear lena mbainistíocht.

 

 

2. Cáilíocht na pleanála sa scoil

 

2.1 Pleanáil scoile uile agus pleanáil don seomra ranga

 

Comhlíonann an scoil a cuid riachtanas pleanála, idir pholasaithe riaracháin agus pholasaithe curaclaim de. Tá na polasaithe riarachain éigeantacha ar fad ag an scoil agus iad scríofa go soiléir agus in oiriúnt do chomhthéacs na scoile. Moltar mar atá siad uile faomhaithe ag an mbord bainistíochta agus dáta athbhreithnithe ar a bhformhór. Iarrtar ar an scoil a chinntiú go bhfuil a bpolasaí cláraithe ar aon dul le dlithe comhionannais agus le nósanna imeachta na Roinne Oideachais agus Eolaíochta. 

 

Tugann an plean Gaeilge treoir chinnte do na múinteoirí faoi chuspóirí ábharacha a ranganna faoi na ceithre shnaithe den churaclam: éisteacht, labhairt, léitheoireacht agus scríbhneoireacht. Déantar tagairt chuí don chur chuige cumarsáideach agus do na feidhmeanna teanga, cé go bhféadfaí na feidhmeanna teanga a chur i bplean leanúnach don scoil ar fad. Tá coda an-chabhrach sa phlean matamaitice ar theanga na matamaitice agus ar acmhainní teagaisc. B’fhearr toradh na bpleananna curaclaim eile dá mbeadh mír iontu ar theanga an ábhair, ag léiriú na míreanna riachtanacha teanga agus an teanga chomhoiriúnach a theastaíonn ag gach leibhéal sa scoil. Rachadh sé chun tairbhe an phlean staire dá dtabharfaí léiriú ann ar conas mar a láimhsítear na snaithaonaid ag gach rang ar bhonn bliantúil nó débhliantúil. Ba cheart, freisin, treoir chinnte a thabhairt sa phlean seo ar conas toipicí ón roghachlár curaclaim a roghnú ag na meán agus na hardranganna.

 

Tá pleananna fadtréimhseacha agus gearrthréimhseacha de chaighdéan inghlactha ag gach múinteoir príomhshrutha. Bhí na scéimeanna is fearr a breathnaíodh bunaithe ar chuspóirí curaclaim agus d’fhéadfaí an nós seo a leathnú ar fud na scoile.  B’fhiú freisin do na múinteoirí na féidearthachtaí do chur chun cinn scileanna sealbhaithe Gaeilge na ndaltaí, mar aon le haon riachtanais teanga don cheacht, a shainaithint agus a chlárú sna pleananna gearrthréimhseacha.  Ullmhaítear plean fadtréimhseach sna ranganna tacaíochta agus tugtar cóip den phlean seo d’fhormhór tuismitheoirí na ndaltaí lena mbaineann sé. Moltar an dea-chleachtas seo. Úsáidtear plean gearrthréimhseach agus nótaí laethúla mar threoir don teagasc sna ranganna tacaíochta freisin.  

 

Tá cineálacha éagsúla modhanna in úsáid sa scoil maidir le taifead obair na míosa sna cuntais mhíosúla. Moltar don bhfoireann cur chuige uilescoile a chur i bhfeidhm don ghné seo. B’fhiú smaoineamh ar bhealaí chun na cuspóirí curaclaim atá bainte amach a chlárú. Chabhródh cur chuige mar seo le monatóireacht níos cruinne a dhéanamh ar leanúnachas agus ar fhorbairt na n-ábhar éagsúil tríd an scoil.

 

2.2 Polasaí agus nósanna imeachta um chaomhnú daltaí

 

Cuireadh deimhniú ar fáil, faoi réir Imlitir Bunscoile 0061/2006 ón Roinn Oideachais agus Eolaíochta, go bhfuil glactha go foirmiúil ag an mbord bainistíochta leis na Treoirlínte do Bhunscoileanna um Chaomhnú Daltaí (An Roinn Oideachais agus Eolaíochta, Meán Fómhair 2001). Cuireadh deimhniú ar fáíl freisin gur díríodh aire na bainistíochta, na foirne scoile agus na dtuismitheorí ar na nósanna imeachta seo um chaomhnú daltaí; gur soláthraíodh cóip de na nósanna imeachta do bhaill uile na foirne (na baill nua uile san áireamh); agus go bhfuil deimhin déanta de ag an mbainistíocht go dtuigeann an fhoireann ar fad na nósanna imeachta atá le leanúint. Tá duine ainmnithe idirchaidrimh agus ionadaí idirchaidrimh ceaptha de réir mar a éilíonn na treoirlínte.

 

3. Cáilíocht na foghlama agus an teagaisc

 

3.1 An Ghaeilge

 

Múintear an Ghaeilge ar dhóigh an-éifeachtach. Ag gach leibhéal léirítear na ceachtanna go beoga anamúil, soláthraítear deiseanna fiúntacha do na daltaí a bheith gníomhach san fhoghlaim agus cleachtaítear raon leathan modheolaíochtaí. Déantar ceangail sciliúla idir ceithre shnáithe an churaclaim agus cuirtear béim inmholta ar an gcur chuige cumarsáideach.  Tugtar ionchur teanga an-thairbheach do na daltaí trí úsáid a bhaint as áiseanna, teicneolaíocht faisnéise agus cumarsáide (TFC), cairteacha léirithe agus cluichí cainte. Forbraítear scileanna labhartha na ndaltaí go córasach. Eagraítear deiseanna fiúntacha fíorchumarsáide dóibh agus tá sé ar a gcumas labhairt go leanúnach faoi ábhair oiriúnacha. Déantar cúram an-mhaith den fhilíocht agus den amhránaíocht sa scoil agus úsáidtear go seiftiúil iad chun teanga na ndaltaí a dhaingniú. Tá caighdeán na léitheoireachta le moladh. Baintear dea-úsáid as an úrscéal sa scoil agus léiríonn na daltaí tuiscint ar an ábhar atá léite acu. Is fiú go mór na grúpaí léitheoireachta atá ar bun i gcuid de na ranganna mar go gcuirtear ar chumas na ndaltaí léitheoireacht a dhéanamh ar a gcaighdeán féin. Tugtar cleachtaí leathana, saibhre scríbhneoireachta sna seánraí éagsúla do na daltaí agus cuirtear próiseas na scríbhneoireachta chun cinn trí straitéisí mar dhréachtú agus athscríobh a chleachtadh. Déantar obair an-oiriúnach ar ghramadach na Gaeilge sa scoil agus tá cuid mhaith de na daltaí sna hardranganna in ann briathra dúshlánacha a láimhseáil agus ceisteanna gramadaí a chíoradh le ciall.     

 

3.2 Matamaitic

 

Tugtar go héifeachtach faoi mhúineadh na matamaitice. Cuirtear na ceachtanna i láthair go soiléir agus baintear úsáid as acmhainní éagsúla chun coincheapa a léiriú agus a mhíniú. Tá timpeallacht mhatamaitice le sonrú tríd an scoil agus úsáidtear póstaeir, bogearraí, cairteacha agus ábhair nithiúla chun suim na ndaltaí a mhúscailt. Baineann éagsúlacht inmholta leis na modhanna múinteoireachta agus cuirtear béim thairbheach ar ghníomhfhoghlaim. Chonacthas roinnt difreálú oibre do dhaltaí le riachtanais speisialta i ranganna áirithe ach b’fhiú breis béime a leagan ar an gcur chuige seo ar fud na scoile chun freastal a dhéanamh ar éagsúlacht cumais na ndaltaí sa mhatamaitic. Déantar forbairt chuí ar scileanna na matamaitice agus leagtar béim inmholta ar ríomhaireacht mheabhrach. Ceartaítear obair scríofa na ndaltaí go rialta agus tugtar aiseolas cabhrach dóibh. Tá cumas maith ag a lán daltaí chun fadhbanna a réiteach ó bhéal. Ar mhaithe le foirfeacht, d’fhéadfaí béim sa bhreis a chur ar réiteach fadhbanna scríofa i ranganna áirithe. Ag pleanáil do shóláthar an churaclaim mhatamaitice moltar breis ama a dháileadh ar na snáithaonaid Sonraí agus Seans agus Ailgéabar.

 

3.3 Stair

 

Sonraítear an-chuid dea-chleachtas i dteagasc agus i bhfoghlaim na Staire. Ar fud na scoile tá cothromaíocht mhaith le sonrú idir seachadadh an ábhair agus forbairt scileanna na ndaltaí. Bíonn na ceachtanna struchtúrtha go maith, ceistítear na daltaí go cúramach agus spreagtar a suim san ábhar. Uasmhéadaítear rannpháirtíocht na ndaltaí trí mhodhanna foghlama gníomhacha a chur i bhfeidhm go rialta. Feictear fianaise de seo sna tionscnaimh staire a dhéantar ag gach leibhéal sa scoil agus san obair ghrúpa a chleachtaítear go rialta. I bhformhór na ranganna úsáidtear an amlíne mar eochairacmhainn agus cabhraíonn sé seo le tuiscint na ndaltaí ar chroineolaíocht a fhorbairt. Saothraíonn na daltaí go minic mar staraithe agus baintear dea-úsáid as déantúsáin agus foinsí fiúntacha fianaise eile san obair seo. Ag na leibhéil éagsúla sa scoil léiríonn na daltaí eolas agus tuiscint mhaith ar an ábhar atá clúdaithe acu agus tá siad muiníneach ag caint faoina stair phearsanta féin. Chun tógáil ar an dea-chleachtas seo b’fhiú don scoil breis béime a chur ar acmhainní don stair áitiúil agus conairí staire áitiúla a úsáid níos minice. Moltar freisin cúram sa bhreis a thabhairt do theanga chognaíoch na staire chun cabhrú leis na daltaí dul i ngleic leis an gclár.

 

3.4 Measúnú

 

Baintear úsáid chóir as réimse modhanna measúnaithe tríd an scoil. Mar chuid den mheasúnú den fhoghlaim cuirtear triail scagtha ar gach dalta sna naíonáin shinsearacha, cuirtear triail caighdeánaithe sa Bhéarla go bliantúil ar gach dalta ó naíonáin shinsearacha ar aghaidh, agus cuirtear triail caighdeánta sa Mhatamaitic ar gach dalta ó rang a haon ar aghaidh. Ina theannta sin cuirtear triail éirime neamhléitheoireachta ar dhaltaí faoi dhó ina saol scoile agus úsáidtear trialacha atá dearaithe ag an múinteoir i réimse leathan ábhar go forleathan sa scoil. Sna ranganna tacaíochta déantar méasúnú rialta ar dhul chun cinn na ndaltaí agus cláraítear na torthaí go soiléir.

 

Ar na modhanna don mheasúnú chun foghlama a chonacthas tá seicliostaí, fillteáin tionscadail agus próifilí aonair ar na daltaí. Chuirfeadh sé barr feabhais ar mheasúnú sa scoil dá gcuirfí leis an réimse straitéisí seo. Meastar go mbeadh an foilseachán ‘Measúnú i gCuraclam na Bunscoile – Treoirlínte do Scoileanna’ de chuid an Chomhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta mar chabhair san obair seo.

 

 

4. Cáilíocht na tacaíochta do dhaltaí

 

4.1 Daltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu

 

Soláthraítear cabhair éifeachtach do dhaltaí a bhfuil RSO acu. Triúr oide atá ar an bhfoireann tacaíochta agus i ngach cás leantar clár sistéamach, córasach a fhreastlaíonn ar riachtanais sainaithne na ndaltaí. Moltar, go háirithe, mar a chuirtear gnéithe mar fhorbairt scileanna sóisialta agus cumarsáide san áireamh sna cláracha seo. Sa teagasc caitear go lách, tuisceannach leis na daltaí agus baintear dea-úsáid as fearais, TFC ina measc, chun tacú leis an bhfoghlaim. Sna ceachtanna trí chéile b’fhiú breis béime a leagan ar obair fheidhmiúil, phraiticiúil chun cabhrú leis na daltaí a scileanna a úsáid i gcomhthéacsanna réalaíocha. Ó thaobh riachtanais tacaíochta foghlama de, meastar gur chóir níos mó airde a dhíriú ar thacaíocht a sholáthar don Mhatamaitic. Moltar don bhfoireann tacaíochta, i gcomhpháirt lena gcomhleacaíthe sna ranganna príomhshrutha, na bealaí is éifeachtaí chun cabhrú le daltaí a bhfuil deacrachtaí ar leith acu leis an Matamaitic a phlé agus an córas a fhorbairt dá réir.

 

 

5. Achoimre ar thorthaí agus ar mholtaí d’fhorbairt bhreise

 

Is iad seo a leanas na láidreachtaí a aithníodh sa mheastóireacht:

 

 

Mar bhealach le togáil ar na láidreachtaí seo agus chun dul i gceann réimsí le haghaidh forbartha, tá na moltaí seo a leanas á ndéanamh:

 

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheastóireachta leis an bhfoireann agus leis an mbord bainisíochta mar a ndearnadh na dréacht-thorthaí agus moltaí na meastóireachta a chur i láthair agus a phlé.

 

 

 

 

Foilsithe, Aibreán 2010