An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

 

Cigireacht Ábhair ar an nGaeilge

TUAIRISC

 

Coláiste Naomh Benildus

Cill Mochuda, Stigh Lorgain, Co Átha Cliath

Uimhir Rolla: 60261R

 

Dátaí na cigireachta: 30 Meán Fómhair-1 Deireadh Fómhair 2008

 

 

 

 

Tuairisc Chigireacht ábhair

Soláthar an ábhair agus tacaíocht na scoile uile

Pleanáil agus ullmhúchán

Teagasc agus foghlaim

Measúnú

Achoimre ar na príomhchinntí agus moltaí

 

 

 

Tuairisc ar Cháilíocht na Foghlama agus an teagaisc sa Ghaeilge

 

 

Tuairisc Chigireacht ábhair  

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis cigireacht ábhair i gColáiste Naomh Benildus. Leagann sé amach tátail na meastóireachta maidir le cáilíocht an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déanann moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil. Rinneadh an mheastóireacht thar dhá lá inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim. Bhí caidreamh ag an gcigire leis na scoláirí agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na scoláirí agus rinneadh plé leis na múinteoirí. D’athbhreithnigh an cigire doiciméid phleanála na scoile agus ullmhúchán scríofa na múinteoirí. Tar éis na cuairte meastóireachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na meastóireachta don phríomhoide agus do na múinteoirí ábhair.  Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile a thuairim a léiriú ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce i scríbhinn; ní bhfuarthas freagra ón mbord.

 

 

Soláthar an ábhair agus tacaíocht na scoile uile

 

Ranganna measctha ilchumais a bhíonn i gceist sna ranganna sa chéad bhliain.  Roinntear na scoláirí ansin ag tús na dara bliana i ranganna gnáthleibhéil agus ardleibhéil.  Tuairiscíodh go ndéantar gach iarracht na scoláirí a mhealladh chun fanacht i mbun an ardleibhéil an oiread agus is féidir. Bíonn os cionn leath na scóláirí ag tabhairt faoin chúrsa ardleibhéil don Teastas Sóisearach. Roinntear na scoláirí arís san Idirbhliain idir dhá rang gnáthleibhéil agus dhá rang ardleibhéil.  Bíonn dhá rang ardleibhéil agus trí rang gnáthleibhéil i gceist do na ranganna sa chúigiú agus sa séú bliain.  Bíonn gnóthachtáil na scoláirí sna scrúduithe stáit sa Ghaeilge go maith agus ag teacht le hiarrachtaí na múinteoirí scoláirí a ghríosadh chun leibhéal a roghnú a oireann dá gcumas sa teanga. 

 

Tá an soláthar don Ghaeilge ar an tráthchlár sách oiriúnach le ceithre thréimhse sa tseachtain ar fáil do na ranganna go léir sa timthriall sóisearach agus cúig thréimhse sa tseachtain do na ranganna sa timthriall sinsearach.  Moltar áfach, féachaint ar na féidearthachtaí a bhainfeadh le tréimhse eile sa tseachtain a chur ar fáil don tríú bliain.  Tá líon na dtréimhsí don Idirbhliain gearrtha siar i mbliana ó cheithre thréimhse sa tseachtain go trí thréimhse sa tseachtain. 

 

Tá moladh ag dul don fhoireann Ghaeilge as a gcuid spéise agus a ndíogras chun foghlaim na teanga a leathnú taobh amuigh den seomra ranga.  Déantar iarrachtaí fónta taithí níos forleithne a thabhairt do na scoláirí ar an nGaeilge mar theanga bheo trí imeachtaí Gaelacha a eagrú lasmuigh den seomra ranga.  Tógtar an séú bliain chun na Gaeltachta le haghaidh deireadh seachtaine roimh thréimhse na scrúduithe béil.  Tá sé i gceist an cleachtas seo a leathnú go dtí an chéad agus an dara bliain agus scoláirí a thabhairt ar thuras lae chuig Gaeltacht Ráth Cairn agus chuig áiteanna stáiriúla sa dúthaigh sin.  Is trí chomhoibriú idir roinn na Gaeilge agus roinn na Staire a dhéanfar na turais sin a eagrú.  Tógtar scoláirí chuig Músaem na Scríbhneoirí chomh maith i gcomhair le roinn an Bhéarla.  Moltar an comhoibriú traschuraclaim atá ag tarlúint sa scoil faoi láthair, ach moltar féachaint an bhféadfaí é seo a fhorbairt trí chomhoibriú le hábhair eile, mar shampla, Corpoideachas nó Tír Eolas, go háirithe le linn na hIdirbhliana.

 

Cuirtear fáilte roimh ionadaithe ó na coláistí Gaeltachta teacht chun labhairt leis na scoláirí sa scoil agus tuairiscíodh go dtéann céadchodán ard scoláirí chuig coláistí samhraidh gach bliain.  D’fhéadfaí taighde ar líon na scoláirí a fhreastalaíonn ar na coláistí Gaeltachta agus an tionchar orthu, a thabhairt do scoláirí na hIdirbhliana mar obair phraiticiúil thionscnaimh.  Reachtáiltear ciorcal comhrá gach seachtain do lucht na séú bliana agus roinneann na múinteoirí an fhreagracht seo eatharthu.  Moltar an obair sin go mór.  Eagraítear roinnt imeachtaí sa scoil freisin le linn Seachtain na Gaeilge, mar shampla, tráth na gceist, comórtas póstaer i gcomhair leis an roinn ealaíne, comórtas crosfhocail do na múinteoirí agus seinntear ceol Gaelach le linn am lóin sa scoil ar feadh na seachtaine go léir.  Tógtar scoláirí chuig drámaí Gaeilge sa chathair má tá léirithe ar siúl i rith na bliana.  Moltar go leanfadh na múinteoirí leis na hiarrachtaí seo agus go gcuirfí leis an gclár imeachtaí gach bliain chun tógaint ar an obair atá ar siúl faoi láthair.  Moltar, mar shampla, cuireadh a thabhairt d’aoíanna éagsúla teacht chun na scoile chun ceardlann a thabhairt do scoláirí nó chun cainteanna a thabhairt ar ghnéithe éagsúla den chúrsa.  B’fhiú féachaint freisin ar scoláirí áirithe a spreagadh chun a bheith rannpháirteach i gcúrsaí agus i gcomórtais éagsúla. 

 

Tá réimse maith áiseanna ag an scoil do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge agus déantar gach iarracht an líon acmhainní a choimeád suas chun dáta rud a mholtar go mór.  Ní mór a chinntiú áfach, go mbaintear úsáid rialta as na háiseanna sin agus áiseanna eile ón gnáthshaol sna ranganna.

 

Pleanáil agus ullmhúchán

 

Tá beirt mhúinteoir ag roinnt freagrachtaí an chomhordaitheora ar roinn na Gaeilge faoi láthair.  Is dea-chleachtas é an fhreagracht seo a roinnt agus a mhalartú idir baill foirne.  Bíonn cruinnithe rialta ag roinn na Gaeilge chun réimse leathan ceisteanna a phlé maidir le cúrsaí riaracháin agus pleanála.  Tá miontuairiscí ar fáil.  Tá rian na gcruinnithe agus na hoibre pleanála sin le feiceáil ar an dea-phleanáil do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge sa scoil.

 

Is léir go bhfuil go leor ama agus dua caite ag na múinteoirí Gaeilge ar chúrsaí pleanála le blianta beaga anuas.  Moltar go hard an obair a rinneadh ar an bplean do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge sa scoil.   Cuimsíonn an plean don Ghaeilge na nithe seo a leanas: ráiteas misin na roinne, spriocanna don todhchaí, pleanáil ábhair do na bliainghrúpaí go léir, léargas ar na bliainghrúpaí reatha sa scoil, spriocanna foghlama agus torthaí foghlama do na bliainghrúpaí éagsúla, cur chuige múinteoireachta, plean oibre, cur síos ar chúrsaí measúnaithe agus plean don Idirbhliain.  Tá cur síos ar leith ann faoi pholasaí roinn na Gaeilge i leith úsáid na sprioctheanga sna ranganna a d’fhéadfadh a bheith mar eiseamláir do scoil ar bith eile.  Moltar go mór an cur chuige atá luaite ann.  Tá sé i gceist ag na múinteoirí Gaeilge amach anseo tabhairt faoi fhorbairt Theicneolaíocht an Eolais agus na Cumarsáide sa Ghaeilge agus moltar go mbeadh sé sin mar ghné shuntasach sa phlean don Ghaeilge.  Tuairiscíodh go mbíonn measúnú leanúnach ar siúl ar na gnéithe éagsúla den phlean do mhúineadh na teanga.  Moltar an cur chuige sin, is cóir go mbeadh pleananna ag síor-athrú de réir riachtanais na scoláirí agus na múinteoirí.

 

Cuireadh plean ar fáil ar lá na cigireachta don Ghaeilge san Idirbhliain agus déantar iarrachtaí an teanga a mhúineadh ar bhealaí nuálacha cruthaitheacha le linn na bliana sin.  Braitear sin féin go bhféadfaí níos mó forbartha a dhéanamh ar chlár na hIdirbhliana d’fhonn a chinntiú go leagtar an bhéim chuí ar chúrsaí cumarsáide agus ar mhodhanna múinte difriúla.  D’fhéadfaí cabhair a lorg ó dhaltaí na hIdirbhliana freisin i leith eagrú imeachtaí le linn Seachtain na Gaeilge agus i leith obair thionscnaimh eile i rith na bliana. Chuirfeadh sé sin le forbairt neamhspleáchas foghlama na scoláirí chomh maith, rud atá mar bhunphrionsabal de fhealsúnacht na hIdirbhliana.

 

Bhí pleanáil mhaith déanta do na ranganna go léir a breathnaíodh agus bhí luas maith leis na ceachtanna dá bharr sin.  Ullmhaíodh nótaí agus bileoga saothair do na ranganna ar fad agus scaipeadh iad ar na scoláirí.

 

Teagasc agus foghlaim

 

Tugtar ardmholadh don fhoireann Ghaeilge as cé chomh maith is a bhí úsáid na Gaeilge mar theanga bhainistíochta, mhúinte agus chumarsáide sna ranganna a breathnaíodh.  Rinne múinteoirí a seacht ndícheall maidir le húsáid na sprioctheanga agus is fíor dhea-chleachtas é sin.  Níor baineadh aon úsáid in aon rang a breathnaíodh as an aistriúchán díreach ó Ghaeilge go Béarla chun tuiscint na scoláirí ar ábhar an cheachta a dheimhniú.  Baineadh úsáid as réimse leathan straitéisí cliste chun úsáid an aistriúcháin a sheachaint.  Tá na prionsabail mhúinteoireachta seo, i leith úsáid na sprioctheanga luaite go sonrach sa phlean do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge sa scoil.  Is bunchlocha iad na prionsabail sin i múineadh teanga ar bith agus moltar na múinteoirí as a ndíogras agus as a dtuiscint ina leith.

 

Rinne na scoláirí, i bhformhór na ranganna a breathnaíodh, iarrachtaí fónta ceisteanna na múinteoirí a fhreagairt i nGaeilge agus a bheith rannpháirteach sna ceachtanna.  Rinne múinteoirí a ndícheall scoláirí a spreagadh maidir le húsáid na teanga trí cheisteanna oscailte agus dúnta a chur le linn na gceachtanna éagsúla.  Baineadh úsáid as straitéisí eile ar nós cluichí agus obair bheirte i roinnt ranganna chun scoláirí a chur ag caint freisin. Bhí na straitéisí seo in úsáid i líon beag ranganna, áfach, agus d’fhéadfaí a n-úsáid a leathnú agus a fhorbairt sna ranganna uile.

 

Bhí atmaisféar an-taitneamhach sna ranganna a breathnaíodh.  Braitheadh go raibh caidreamh an-mhaith idir múinteoirí agus scoláirí agus bhí cúrsaí araíonachta ar fheabhas.  Thug múinteoirí moladh leanúnach do scoláirí agus léiríodh an-fhoighne le scoláirí a raibh deacrachtaí acu leis an teanga.

 

Rinneadh iarrachtaí maithe i roinnt ranganna a breathnaíodh imeacht ón téacsleabhar agus ábhair eile úsáid chun na ceachtanna a mhúineadh.   Moltar go mór chomh maith, an úsáid a baineadh as TG4 i roinnt ranganna a breathnaíodh.  Ba léir gur bhain scoláirí an-taitneamh as na ranganna sin agus gur mhúscail úsáid na ngiotaí as cláracha teilifíse, i bhformhór na gcásanna, spéis na scoláirí in ábhar na gceachtanna.  Moltar freisin úsáid an osteilgeora i gcás eile a breathnaíodh.  Ar an iomlán, áfach, braitheadh go bhféadfaí níos mó áiseanna a úsáid sna ranganna.  Moltar mar sin go mbainfí úsáid as réimse níos leithne acmhainní le linn na gceachtanna, mar shampla, ceol, póstaeir, cairteacha, irisí agus na meáin chumarsáide Ghaeilge i gcoitinne.  Tuigtear go mbeidh áiseanna ríomhaireachta níos fearr ar fáil don scoil nuair atá an tógáil reatha ar fad críochnaithe agus go bhfuil bogábhar ríomhaireachta ceannaithe do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge cheana féin.  Moltar go rachadh an scoil i dteagmháil leis an Seirbhís Tacaíochta Dara Leibhéal don Ghaeilge chun comhairle a lorg maidir le húsáid Teicneolaíocht na Faisnéise agus na Cumarsáide (TFC). Cabhraíonn sé go mór réimse leathan áiseanna a úsáid i ngach rang d’fhonn spéis na scoláirí sa teanga agus i bhfoghlaim na Gaeilge a mhúscailt agus a spreagadh. 

 

Moltar an bealach inar ceanglaíodh ábhar an cheachta, i gcásanna áirithe a breathnaíodh, le saol comhaimseartha na scoláirí féin trí labhairt leo faoina dtaithí i réimsí áirithe den saol agus trí cheisteanna a chur orthu faoina saoil lasmuigh den scoil.  Tugadh suntas do chás amháin inar cuireadh tús leis an rang le saorchumarsáid faoi nithe i saoil na scoláirí.  Moltar go mór an cur chuige seo.  Tá sé fíorthábhachtach foghlaim na teanga a cheangal le saol na scoláirí ar shlite éagsúla.  Ní mór freisin na gnéithe éagsúla de na cúrsaí ardteistiméireachta agus an Teastais Shóisearaigh a chur i gcomhthéacs do scoláirí trí úsáid nithe ar nós na meán cumarsáide agus an cheoil.  De bharr nach bhfuil a gcuid seomraí ranga féin ag múinteoirí bíonn sé deacair orthu ábhar a chur in airde ar fhallaí na seomraí ranga a chabhródh le scoláirí abairtí a chur le chéile agus ceisteanna a chur.  Moltar roinnt ábhar a thógaint chuig ranganna ó am go chéile agus é a chur in airde chun cabhrú le scoláirí, ach go háirithe iad siúd a bhfuil deacrachtaí acu le foghlaim na teanga.

 

Bhí múineadh na gramadaí fite fuaite trí na ceachtanna a breathnaíodh agus moltar an cur chuige sin atá ar aon dhul le treoirlínte an tsiollabais.  Baineadh úsáid freisin as an athrá chun ceart fhuaimniú na bhfocal a chinntiú. Moltar an bealach inar múineadh do scoláirí conas ceisteanna a chur le chéile i gcás amháin a breathnaíodh.  Go minic, bíonn deacrachtaí ag scoláirí le ceisteanna a chur toisc go leagtar béim don chuid is mó ar cheisteanna a fhreagairt.

 

Moltar go mór an bealach inar forbraíodh na scileanna teanga go léir i ranganna áirithe a breathnaíodh.  Sna ranganna seo, cinntíodh trí réimse gníomhaíochtaí gur tugadh deis do scoláirí a bheith ag éisteacht, an t-ábhar a thuiscint, roinnt cainte a dhéanamh agus dul i mbun scríbhneoireachta.  Is dea-chleachtas é seo agus ní mór a chinntiú go bhfuil na scileanna sin comhtháite sna ceachtanna go léir.  Baineadh úsáid éifeachtach as an gclár bán sna ranganna a breathnaíodh. 

 

Measúnú

 

Cuirtear scrúdú scríofa measúnaithe ar scoláirí sa Ghaeilge, sa Mhatamaitic agus sa Bhéarla roimh theacht chun na scoile dóibh chun a gcumas sna hábhair sin a mheas.  Moltar an cleachtas seo toisc go dtugann sé léargas do mhúinteoirí ar chaighdeán Gaeilge na scoláirí.  Is ranganna cumais measctha a bhíonn i gceist sa chéad bhliain ach bíonn na múinteoirí ar an eolas faoi chaighdeán na scoláirí ag tús na bliana rud atá an-chabhrach agus iad ag pleanáil do cheachtanna éagsúla.

 

Eagraítear scrúduithe tí sa scoil ag an Nollag agus sa samhradh.  Cuirtear tuairiscí abhaile chuig tuismitheoirí i ndiaidh na trialacha sin.  Chomh maith leis sin baintear úsáid as measúnú leanúnach chun súil a choimeád ar dhul chun cinn na scoláirí.  Cuirtear scrúduithe comónta ar scoláirí sna leibhéil chuí.   Déantar scileanna cumarsáide na scoláirí sa chúigiú agus sa séú bliain a mheas trí trialacha cainte bunaithe ar chóras na scrúduithe stáit.  Tá roinn na Gaeilge tosaithe ar scileanna cumarsáide na scoláirí a mheas sa chéad agus sa tríú bliain.  Déantar é seo sa rang.  Déanfar amhlaidh le lucht na dara bliana i mbliana freisin.  Moltar an cur chuige seo go mór.  Tá sé fíorthábhachtach go dtuigfeadh na scoláirí an tábhacht a bhaineann leis an nGaeilge labhartha ón gcéad bhliain ar aghaidh.  Tuairiscíodh go ndéantar gach iarracht tathaint ar scoláirí fanacht i mbun an ardleibhéil do na scrúduithe stáit de réir a gcumas.  Déantar anailís ar thorthaí na scrúduithe stáit gach bliain.  Is í/é an comhordaitheoir ábhair a dhéanann anailís ar na torthaí go hinmheánach sa scoil agus is é an príomhoide a chuireann na torthaí sin i gcomparáid leis na meáin náisiúnta. Tá gnóthachtáil na scoláirí sna scrúduithe stáit go maith sa Ghaeilge.

 

Bhí roinnt mhaith oibre déanta sna cóipleabhair a breathnaíodh.  Ba léir go dtugtar agus go gceartaítear obair bhaile go rialta.  Bhí idir marcanna, gráid agus tagairtí d’fhiúntas na hoibre mar cheartúcháin ar obair scríofa.

 

Achoimre ar na príomhchinntí agus moltaí

 

 

 

Déantar na mórmholtaí seo a leanas ar mhaithe le cur leis na buanna seo agus le réimsí forbartha a aithint: 

 

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheastóireachta leis na múinteoirí Gaeilge agus leis an bpríomhoide ag deireadh na meastóireachta mar ar cuireadh i láthair agus ar pléadh na dréacht-chinntí agus moltaí.

 

 

 

Foilsithe Aibreán 2009