An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

 

Department of Education and Science

 

Cigireacht Ábhair ar Gaeilge

TUAIRISC

 

Coláiste Sancta Maria

Baile Átha an Róine, Baile Átha Cliath

Uimhir rolla: 60341P

 

Dáta na cigireachta: 24 Aibreán 2007

Dáta eisiúna na tuairisce: 6 Nollaig 2007

 

 

 

 

 

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

Pleanáil agus Ullmhúchán

Teagasc agus Foghlaim

Measúnú

Achoimre ar na Príomhchinntí agus Moltaí

 

 

 

Tuairisc ar Cháilíocht na Foghlama agus an Teagaisc sa Ghaeilge

 

 

An Tuairisc Chigireachta Seo

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis chigireacht ábhair i gColáiste Sancta Maria, mar chuid den phróiséas mheastóireacht scoile uile. Leagann sé amach tátail mheasúnachta maidir le cáilíocht an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déanann moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil.  Rinneadh an mheastóireacht seo thar lá amháin inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim.  Bhí caidreamh ag an gcigire leis na mic léinn agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na scoláirí agus rinneadh plé leis na múinteoirí.  D’athbhreithnigh an cigire doiciméid phleanála na scoile agus ullmhúcháin scríofa na múinteoirí.  Tar éis na cuairte meastóireachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na measúnachta don phríomhoide agus na múinteoirí ábhair.

 

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

 

Ranganna chumais mheasctha a bhíonn sa chéad bhliain sa scoil seo. Ag deireadh na céad bhliana roinntear na scoláirí trí scrúdú comónta agus is ar bhonn bandála a eagraítear na ranganna seo. Is é polasaí agus cleachtas na scoile go mbíonn gach deis ag gach scoláire an leibhéal is airde a bhaint amach san ábhar agus chun é seo a chur i gcrích eagraítear na ranganna sa scoil seo trí chomhamchlárú. Tá an dea-chleachtas seo inmholta.

 

Tugadh le fios gur rang singil amháin sa ló a bhíonn ann don Ghaeilge agus moltar go leanfaí leis an bpolasaí inmholta seo de bhrí gur fearr do na scoláirí ionchur rialta laethúil a fháil.   Ag am na cuairte áiríodh, de réir fhorálacha Imlitir M10/94, díolúine ón nGaeilge a bheith ag líon mór scoláirí. I gcomhthéacs na scoile moltar polasaí scoile uile a leagan amach i dtaobh rannpháirtíocht scoláirí sa Ghaeilge.

 

Tá ochtar múinteoirí ag múineadh na Gaeilge sa scoil. Tugadh le fios go mbaintear úsáid as foilseacháin ar nós ‘Dréimire’, ‘Staighre’ agus ‘Céim’ chomh maith le fístéipeanna ó TG4.  Tá leabharlann sa scoil freisin agus tuigtear don scoil an tábhacht a bhaineann le réimse leabhar nua-aimseartha a bheith ann do scoláirí le Gaeilge mhaith acu. Cuirtear na scoláirí ar an eolas faoi choláistí is campaí samhraidh agus glactar páirt i gcomórtais dhíospóireachta Gael Linn leis. Le linn Sheachtain na Gaeilge eagraítear céilithe, tráth na gceist agus imeachtaí eile a léiríonn do na scoláirí gur teanga bheo í an Ghaeilge. Tugadh suntas don slí ina raibh scoláirí na hidirbhliana tar éis bileoga oibre a chur le chéile do na scoláirí sóisearacha bunaithe ar chláracha ar nós ‘Aifric’ agus ‘Paisean Faisean’. Mar a dúradh ‘is áis ann fhéin iad na scoláirí’. Tá ardmholadh tuillte ag an scoil don fhealsúnacht is don chleachtas seo.

 

Tá fáil ag na múinteoirí Gaeilge ar sheomraí ríomhaireachta sa scoil ach cuireadh in iúl nach mbaineann na múinteoirí úsáid rialta as teicneolaíocht eolais is chaidrimh (TEC) i dteagasc agus i bhfoghlaim na Gaeilge.  Moltar go ndéanfaí athbhreithniú ar leas níos leithne a bhaint as TEC mar is ceart go dtuigfeadh na scoláirí gur teanga bheo í an Ghaeilge sna meáin nua-aimseartha chomh maith.

 

Cé nach bhfuil seomra buan ag na múinteoirí déantar iarracht obair na scoláirí a chur ar taispeáint sna seomraí ranga. Moltar go leanfaí ag spreagadh na scoláirí a ndícheall a dhéanamh trí shamplaí dá gcuid oibre a léiriú dá chéile trí mhodhanna éagsúla.

 

Tréaslaítear leis an scoil faoin soláthar don ábhar agus tacaíocht na scoile uile di.

Pleanáil agus Ullmhúchán

 

Is léir go bhfuil ardphleanáil agus ullmhúchán ar siúl sa scoil seo ar bhonn an mhúinteora aonaraigh agus lena chéile mar Roinn. Mar a aithnítear, i gcáipéisí na scoile, is í an teanga labhartha croílár na siollabas don Ghaeilge. Tá an scoil gafa leis an bPróiseas um Phleanáil Fhorbartha Scoile agus chonacthas scéimeanna oibre agus cáipéisí de phleanáil phearsanta na múinteoirí agus cáipéisí pleanála na Roinne. Cuireadh in iúl go mbíonn cruinnithe foirmeálta ag an Roinn i rith na scoilbhliana chomh maith le cruinnithe neamhfhoirmeálta.

 

Ba léir go bhfuil aird dírithe ag na múinteoirí ar an tábhacht bhunaidh leanúnach a bhaineann le féin-mheastóireacht. Moltar, chun cur leis an méid pleanála déanta go dtí seo, díriú go mion ar ghné éigin de mhúineadh na teanga cosúil le modhanna éagsúla atá in úsáid ag na múintoeirí chun teanga labhartha na scoláirí a chur chun cinn sna ranganna Gaeilge. Bheadh deis dá bharr ag na múinteoirí teacht isteach ar na modhanna múinteoireachta in úsáid ag a gcomhghleacaithe.

 

Leis an gcomhamchlárú d’fhéadfaí plean ceachta a chumadh le chéile mar roinn is a chur i bhfeidhm sna ranganna cuí agus teacht le chéile ina dhiaidh agus meastóireacht a déanamh ar an gceacht is na torthaí foghlama a tháinig as do na scoláirí agus don mhúinteoir. Léiríonn an taighde is déanaí go mbíonn tionchar níos doimhne ar chuspóirí foghlama, is saol níos faide ag cleachtais nua theagaisc, nuair a cuireadh i bhfeidhm iad trí chomhoibriú na múinteoirí. Is ceart an deis a thapú, go háirithe nuair is léir go bhfuil sprid chomhoibritheach den scoth i measc na múinteoirí Gaeilge sa scoil seo agus is múinteoirí eagraithe díograiseacha machnamhacha iad ina gcuid oibre. Leis an gcomhamchlárú tá rogha ann leis ag na múinteoirí obair lena chéile, nuair is cuí, in aon rang.

 

Tá pleanáil agus ullmhúchán de chaighdeán an-ard sa scoil seo agus tá an-mholadh tuillte ag na múinteoirí agus ag an mbainistíocht.

 

Teagasc agus Foghlaim

 

Bhí de thoradh ar phleanáil chríochnúil phearsanta na múinteoirí go raibh struchtúr agus gluaiseacht bhríomhar faoi na ceachtanna go léir a breathnaíodh. Ba í an Ghaeilge a bhí in úsáid mar mhéanteagaisc agus mar ghnáththeanga cumarsáide ranga. Tugadh faoi deara go raibh roinnt de na scoláirí sásta soiléiriú a lorg as Gaeilge agus moltar an dea-chleachtas seo a leathnú tríd an teanga ranga, a bhíonn de dhíth ar na scoláirí, a chur san áireamh agus pleanáil ar bun do mhúineadh an ábhair. I ngach rang a breathnaíodh ba léir gur chaith na múinteoirí an-dua leis an réamhullmhúchán agus bhí leanúnachas sna ceachtanna le feiceáil i ngach rang. Thosaigh gach ceacht  leis an rolla agus le hiniúchadh ar an obairbhaile ón gceacht roimhe agus chríochnaigh an ceacht le hobairbhaile a d’éirigh go nádúrtha as an obair ranga.

 

Ag am na cuairte bhí ábhar na gceachtanna ag teacht le siollabais na Roinne agus le raon suime is cumais na scoláirí. Tugadh faoi deara ins na ranganna ar fad ar tugadh cuairt orthu go raibh atmaisféar fáilteach oscailte ann. Léirigh na scoláirí go raibh siad sásta a bheith rannpháirteach agus go raibh tuiscint acu ar an ábhar. Léiríodh na cóipleabhair go raibh leanúnachas ann idir na ceachtanna. I ngach rang a breathnaíodh bhí ceartú cneasta ar dhearmaid na scoláirí le féinmheas is féinmhuinín na scoláirí chun tosaigh. Bhí caidreamh réidh ag na múinteoirí agus ag na scoláirí lena chéile le féith an ghrinn ann uaireanta. Bhí an gramadach fite fuaite go nádúrtha sna ceachtanna le béim, mar is ceart, ar thábhacht na gramadaí don chumarsáid seachas aon ní eile.

 

I ngach ceacht rinneadh gaisce trí chomhtháthú a dhéanamh ar na scileanna teanga go léir. Ní beag é seo agus d’fhéadfaí an cleachtas inmholta seo a scaipeadh is a fhorbairt trí thaifead téipe nó fístéipe. Tugadh deiseanna cumarsáide do gach scoláire i ngach rang. Stiúraíodh na ceachtanna ionas go raibh na scoláirí ábalta an teanga labhartha a chleachtadh lena chéile agus ba léir gur cuireadh le stór is le saibhreas foclóra na scoláirí. I ngach rang a breathnaíodh bhí cothromaíocht chuí ann idir teagasc uile-ranga agus grúptheagasc. Baineadh leas as modhanna difreálaithe chun na scoláirí a mhealladh isteach sa cheacht is a mheasúnú le linn an cheachta.

 

Sna ranganna sóisearacha a breathnaíodh baineadh leas as téamaí faoi leith ar nós ‘an scoil’, ‘sláinte’ ‘an Ghaeltacht’ agus ‘saoire’. Sna ranganna sinsearacha díríodh isteach ar shaol na scoláirí ionas go raibh siad ábalta iad féin is imeachtaí a saol a chur in iúl go nádúrtha dá chéile. Is í an teanga labhartha croílár na siollabas agus b’amhlaidh an scéal in sna ranganna a breathnaíodh.

 

Moltar go mbainfí, nuair is cuí, leas níos leithne as teicneolaíocht eolais agus chaidrimh (TEC) i bhfoghlaim agus i dteagasc na Gaeilge. Ní ceart áibhéil a dhéanamh i leith forbairtí ríomhaireachta, ach bhainfeadh na scoláirí taitneamh is tairbhe as an teanga a úsáid is a fhoghlaim trí mheán nua-aimseartha. Dar ndóigh is féidir na scoláirí a spreagadh chun oibre freisin trí leas a bhaint as na ríomhairí agus dréachtaí is athdhréachtaí dá gcuid ceapadóireachta scríofa á gcumadh is á bhfoilsiú acu.

Tá cáilíocht na foghlama agus an teagaisc sa Ghaeilge d’ardchaighdeán sa scoil seo

 

Measúnú

 

Chomh maith leis an measúnú laethúil is leanúnach sna ranganna, déantar measúnú ar na scoláirí trí scrúduithe rialta i rith na bliana. Coimeádann na múinteoirí cuntas ar na torthaí ina ndialanna féin. Seoltar cuntas ar na torthaí a ghnóthaíonn na scoláirí abhaile chuig na tuismitheoirí dhá uair sa bhliain. Tugtar deis do na tuismitheoirí dul i dteagmháil leis na múinteoirí le linn na bliana. Cuirtear scrúduithe leanúnacha sna ranganna ar na scoláirí agus bíonn scrúduithe foirmeálta um Nollaig agus le teacht an tsamhraidh. Reáchtáiltear réamhscrúduithe stáit freisin san earrach. Bíonn scrúduithe comónta ag scoláirí agus tá an cur chuige seo inmholta. B’fhiú an scrúdú comónta seo a chur le chéile ag tús an téarma oibre agus na cuspóirí foghlama agus na modhanna múinte chun iad a chur i gcrích a phlé ó thosach i measc na múinteoirí.

 

Tugtar le fios gur ar scileanna scríbhneoireachta, léitheoireachta agus éisteachta a bhíonn na scrúduithe dírithe don chuid is mó sa tsraith shóisearach. Mar ba léir sna ranganna ar tugadh cuairt orthu is í an teanga labhartha croílár an tsiollabais agus, dar ndóigh, ní lú tábhacht atá le héisteacht agus le labhairt ná atá le léamh agus le scríobh. Moltar, dá bharr, go ndéanfaí measúnú níos leithne ar an teanga labhartha sna ranganna sóisearacha. Séard  ab’fhearr a dhéanamh chun é seo a chur i gcrích ná trí bhreathnú is trí mheasúnú leanúnach sa seomra ranga. D’fhéadfaí aitheantas a thabhairt ar thábhacht na teanga labhartha trí mharcanna a shní isteach san ollmharc um Nollaig agus sa samhradh agus nóta a bheith ann sa tuairisc a théann abhaile.

 

Léirigh cóipleabhair agus filteáin na scoláirí a breathnaíodh go raibh obair fhairsing is néata clúdaithe ar raon leathan ábhar a bhí ag gabháil le riachtanais na siollabas. Bhí obair déanta d’ardchaighdeán, ar théamaí éagsúla a bhain le gnáthshaol na scoláirí. Ba léir go raibh leanúnachas ann idir obair ranga agus obair bhaile. Bhí forbairt fhoclóra ar siúl i ngach  rang agus bhí cóipleabhar nó fillteáin ranga ag na scoláirí ina raibh na scoláirí ábalta stór focal, pointí gramadaí agus araile a scríobh isteach. Foghlaim conas nótaí a dhéanamh is eagar a chur orthu, sin ceann de na céimeanna tosaigh san fhoghlaim neamhspleách. Tugadh aird sna seomraí ranga agus sna cóipleabhair ar an treoir is nótaí pearsanta a bhí ann ón múinteoir ag míniú na gceartúchán. Tá an obair seo inmholta agus téann sé i bhfeidhm go mór ar na scoláirí. Is mar chuid den fhoghlaim é an ceartúchán agus moltar go leanfaí ag seiceáil obair scríofa na scoláirí go rialta ionas go mbíonn dearbhú is treoir le fáil ag na scoláirí ar conas a gcuid oibre a fheabhsú. D’fhéadfaí moltaí ó bhéal sa sprioctheanga a mhúineadh do na scoláirí roimhré is iad a scríobh isteach sna cóipleabhair nuair a bhíonn ceartúcháin ar bun.

 

Tá measúnú cuimsitheach leanúnach ar bun san ábhar, le scrúduithe comónta san áireamh.

 

 

Achoimre ar na Príomhchinntí agus Moltaí

 

Is iad seo a leanas na príomhbhuanna a aithníodh sa mheastóireacht:

 

·         Tá cáilíocht an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge de chaighdeán ard sa scoil seo.

·         Tá an tráthchlár oiriúnach le hionchur rialta laethúil ann.

·         Is é polasaí agus cleachtas na scoile go mbíonn gach deis ag gach scoláire an leibhéal is airde a bhaint amach san ábhar

·         Tá an-tacaíocht don Ghaeilge sa scoil agus déantar soláthar ar fónamh di.

·         Tá réimse leathan fónta seach-churaclaim ar bun.

·         Tá pleanáil agus ullmhúchán den scoth sa scoil seo.

·         Trí chomhphleanáil tá na múinteoirí sásta feabhas a chur ar a scileanna teagaisc agus  ar cháilíocht na foghlama dá bharr i measc a scoláirí.

·         I ngach rang déantar sár iarracht an Ghaeilge a bheith in úsáid mar mheánteagaisc agus mar ghnáththeanga chumarsáide.

·         Bhí cúram na scoláirí ag croílár na ranganna a breathnaíodh.

·         Tá ábhar na gceachtanna, a breathnaíodh, ag teacht leis na siollabais agus le raon suime is cumais na scoláirí.

·         Bhí comhtháthú ar na scileanna teanga go léir déanta sna ranganna a breathnaíodh.

·         Bhí atmaisféar an-deas comhoibritheach ins na ranganna agus léirigh na scoláirí go raibh siad sásta a bheith rannpháirteach agus go raibh tuiscint acu ar an ábhar.

·         Tá measúnú cuimsitheach leanúnach ar bun san ábhar, le scrúduithe comónta san áireamh.

·         Déantar measúnú ar an teanga labhartha sa tsraith shinsearach

 

 

 

Déantar na mórmholtaí seo a leanas ar mhaithe le cur leis na buanna seo agus le réimsí forbartha a aithint:

 

 

·         Moltar go leanfaí leis an gcomhphleanáil inmholta agus go ndéanfaí iniúchadh, mar Roinn na Gaeilge, ar mhodhanna faoi leith chun an dea-chleachtais a chonachthas a scaipeadh is a chéiliúradh lena chéile.

·         Moltar go ndéanfaí iniúchadh, mar roinn, ar mhodhanna éagsúla chun an teanga labhartha a mheasúnú i ngach bliainghrúpa

·         Moltar polasaí cuimsitheach a fhorbairt don Ghaeilge i dtaobh rannpháirtíocht scoláirí san ábhar.

·         Moltar go mbainfí, nuair is cuí, leas níos leithne as teicneolaíocht eolais agus chaidrimh (TEC) i bhfoghlaim agus i dteagasc na Gaeilge.

 

 

 

Eagríodh cruinnithe iarmheastóireachta leis na múinteoirí Gaeilge agus leis an bpríomhoide ag deireadh an meastóireachta áit ar cuireadh i láthair agus ar pléadh na dréacht-chinntí agus moltaí.