An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

Department of Education and Science

 

Cigireacht Ábhair ar Ghaeilge

TUAIRISC

 

Scoil Mhuire, Inis Díomáin, Contae an Chláir

Uimhir Rolla: 61950W

 

Dáta na cigireachta: 22 Aibreáin 2008

 

 

 

 

Tuairisc Chigireacht ábhair

Soláthar an ábhair agus tacaíocht na scoile uile

Pleanáil agus ullmhúchán

Teagasc agus foghlaim

Measúnú

Achoimre ar na príomhchinntí agus moltaí

Freagra na Scoile ar an Tuairisc

 

 

 

Tuairisc ar Cháilíocht na Foghlama agus an Teagaisc sa Ghaeilge

 

 

 

 

Tuairisc Chigireacht ábhair 

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis cigireacht ábhair i Scoil Mhuire, Inis Díomáin, Co. An Chláir. Leagann sé amach tátail na meastóireachta maidir le cáilíocht an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déanann moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil. Rinneadh an mheastóireacht thar lá amháin inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim. Bhí caidreamh ag an gcigire leis na scoláirí agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na scoláirí agus rinneadh plé leis na múinteoirí. D’athbhreithnigh an cigire doiciméid phleanála na scoile agus ullmhúchán scríofa na múinteoirí. Tar éis na cuairte meastóireachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na meastóireachta don phríomhoide agus do na múinteoirí ábhair.  Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile ar a thuairim a léiriú ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce i scríbhinn, agus beidh freagra an bhoird ar fáil san aguisín atá leis an tuairisc seo.

 

 

 

Soláthar an ábhair agus tacaíocht na scoile uile

 

Tugtar riar fabhrach sa chlár ama do theagasc agus d’fhoghlaim na Gaeilge i Scoil Mhuire. Is tréimhsí singile laethúla atá ag formhór mór na mbliainghrúpaí sa scoil. Is ranganna cumais mheasctha atá sa chéad, sa dara bliain agus san Idirbhliain. Is de réir leibhéil sna scrúduithe Stáit atá bliainghrúpaí eile na scoile eagraithe. Cuirtear ranganna breise ar fáil do dhaltaí a mbíonn deacrachtaí acu le foghlaim na Gaeilge. Tréaslaítear leis an mbainistíocht as an soláthar agus an tacaíocht atá tugtha do mhúineadh agus d’fhoghlaim na Gaeilge.

 

I mbliana tá cearthar múinteoir ag plé le múineadh agus foghlaim na Gaeilge agus is céimithe le Gaeilge iad araon. Tá taithí ag na múinteoirí go léir ar mhúineadh sa dá thimthriall agus ag na leibhéil difriúla teistiméireachta. Is inmholta an nósmhaireacht seo mar cinntíonn sé go mbíonn an taithí agus na scileanna riachtanacha ag múinteoirí uile na roinne. Tá gach duine de na múinteoirí Gaeilge ina mball de Chomhar na Múinteoirí Gaeilge. Tá clár cuimsitheach ionduchtaithe agus meantóireachta i bhfeidhm sa scoil. Tugann an bhainistíocht gach spreagadh agus tacaíocht don fhoireann freastal ar chúrsaí forbartha leanúnaigh phroifisiúnta. D’fhreastail ionadaí ón bhfoireann ar chúrsaí inseirbhíse de chuid Seirbhís Tacaíochta don Dara Leibhéil (STDL). Le roinnt blianta anuas d’eagraíodh cúrsaí inseirbhíse ar théamaí ginearálta oideachasúla do fhoireann iomlán na scoile, comhtháthú teicneolaíochta na faisnéise agus na cumarsáide (TFC) san áireamh. Is inmholta an saghas tacaíochta proifisiúnta seo.

 

Tá acmhainní maithe forbartha ag an roinn agus cuirtear leo go bliantúil. Tá rannóg Gaeilge tosaithe le gairid sa leabharlann agus é beartaithe cur leis gach bliain. Tá fáil ag na múinteoirí ar uasteilgeoirí, shonra theilgeoirí, ríomhairí so-ghluaiste, ar chláir bhána idirghníomhacha agus ar sheomra na ríomhairí ach iad a chur in airithe roimh ré. Tá ríomhairí leis sa seomra foirne. Luaitear mar phointe tagartha www.cogg.ie. le haghaidh liosta áiseanna agus acmhainní foghlama agus teagaisc do scoláirí iar-bhunscoile.

 

 

Glacann scoláirí na scoile seo páirt i raon leathan imeachtaí comh-churaclaim agus seachchuraclaim. Baintear úsáid tairbheach as an drámaíocht in eispéireas na scoláirí ar an nGaeilge i Scoil Mhuire. Dá bhrí sin is iomaí gné den drámaíocht a bhíonn ar ardán ag ócáidí difriúla i gcaitheamh na scoil bhliana. Ceiliúrtar Seachtain na Gaeilge go bliantúil sa scoil agus is ceiliúradh cultúrtha iomláin scoile é. Bronntar duais na Gaeilge ar dhalta sóisearach agus sinsearach gach bliain. Spreagtar scoláirí uile na scoile páirt a ghlacadh i gcomórtais éagsúla a reáchtáiltear go háitiúil mar chuid d’Fhéile na hInse. Is iomaí gradam agus scoláireacht Ghaeltachta atá bainte amach ag na scoláirí sna comórtais seo. Bíonn na scoláirí páirteach i gcomórtais a eagraítear ar bhonn náisiúnta chomh maith, a macasamhail is comórtas scannáin TG4 agus cláir raidió de chuid Gael Linn. Tréaslaítear leis an bhfoireann a chuireann deiseanna ar fáil forbairt phearsanta agus feasacht chultúrtha na scoláirí a chothú trí mheán na Gaeilge.

 

Pleanáil agus ullmhúchán

 

Tá an scoil seo gafa le próiseas na pleanála fhorbartha scoile (PFS) ar bhonn foirmiúil le roinnt blianta anuas. Cuireadh le struchtúr an phróisis ceithre bliana ó shin nuair a ceapadh treoirlínte do na cruinnithe roinne agus tosaíodh ar mhiontuairiscí a thaifead a théann faoi bhráid na bainistíochta. Is inmholta an cur  chuige seo agus moltar go gceapfadh na múinteoirí Gaeilge tosaíochtaí don roinn ag tús gach scoil bhliain agus go n-aontódh plean gnímh chun na spriocanna seo a bhaint amach.

 

Bíonn cruinniú pleanála ag an roinn ag tús gach téarma. Tá pleananna curaclaim forbartha do na bliainghrúpaí go léir sa scoil agus fianaise óna miontuairiscí de na cruinnithe seo go bhfuil athbhreithniú rialta á dhéanamh ar na pleananna, do rang na chéad agus na dara bliana ach go háirithe. I mbliana tá níos mó béime curtha ar an nGaeilge labhartha don dá rang seo, idir scileanna ginchumais agus gabhchumais. Tréaslaítear go láidir leis an bhfoireann maidir leis an gcur chuige seo. Tá na pleananna ábhair don chéad agus don dara bliain leagtha amach de réir téamaí agus déantar na téamaí seo a mhúineadh thar na scileanna teanga agus na gnéithe éagsúla de na cúrsaí ag teacht le treoirlínte na siollabas. Moltar an comhtháthú téamúil seo a bheith mar chreatlach do na pleananna ábhair le haghaidh gach bliainghrúpa. Déantar mar mholadh leis forbairt a dhéanamh ar an gcuid sin de phróiseas na pleanála a bhaineann le modheolaíochta teagaisc, modhanna idirdhealaithe ach go háirithe agus naisc na foirne Gaeilge le roinn na tacaíochta foghlama.

 

Is inmholta an phleanáil tras-churaclaim atá déanta ag an roinn agus na naisc doimhne atá forbartha idir an teanga agus eispéireas na scoláirí i n-ábhair eile. Luaitear mar mholadh na naisc idir an Ghaeilge agus sprioctheangacha eile atá ar bun sa scoil a chíoradh.

 

Teagasc agus foghlaim

 

Bhain ard chaighdeán leis an bpleanáil ghearrthéarmach a bhí in úsáid ag na múinteoir go léir. Bhí na ceachtanna struchtúrtha agus ar an iomlán bhí luas cuí fúthu. Bhí an-ullmhúchán déanta do na ceachtanna i bhfoirm bileoga oibre, nótaí, aistí samplacha, fearais stáitse agus sleamhnáin PowerPoint. Thug na fearais fhoghlama seo go léir raon na stíleanna foghlama atá i ngach rang san áireamh mar is cuí. Tréaslaítear go láidir leis an bhfoireann as a ndúthracht maidir le cúrsaí  pleanála agus ullmhúcháin aonair. Roinn na múinteoirí na cuspóirí teagaisc agus foghlama leis na scoláirí ag pointí feiliúnacha i gcaitheamh na gceachtanna. Rinneadh soiléiriú an-phaiteanta orthu seo sa rang inar cláraíodh na spriocanna foghlama ach go háirithe.

 

Bhí cumas riar ranga d’ard chaighdeán ag na hoidí go léir.  Bhí dea-riailbhéas agus dea-iompar á gcur chun cinn go leanúnach sna ranganna.  Bhí aithne mhaith ag na múinteoirí ar na scoláirí agus chuir sé seo go mór leis an idirbheartaíocht ranga. Ba léir an meas a bhí idir na múinteoirí agus na scoláirí. Tugadh moladh agus aiseolas spreagúil i gcónaí ar cháilíocht na bhfreagraí a thug na scoláirí.

 

Baineadh úsáid as modhanna éifeachtacha teagaisc agus foghlama a thug deis do na scoláirí dul i ngleic le hábhar an cheachta. I ranganna airithe bhí comhtháthú téamach déanta ar na ceithre mhór scil teanga thar ghnéithe éagsúla de na cúrsaí. Chuir an cur chuige seo le héagsúlacht na gceachtanna. I rang amháin bhí cothromaíocht idir ionchur an mhúinteora agus gníomhaíocht na scoláirí inar d’athraigh an láithriú ó obair uile ranga go hobair aonair ar bhileog oibre. Rinneadh athruaill ar shainfhoclóir agus ar shainchomhréir an cheachta le cluiche teanga. I rang eile baineadh úsáid tairbheach agus modh na drámaíochta ar chomhráití bunúsacha le cabhair puipéid. Thug na scoláirí faoin tasc seo go fonnmhar agus iad ag cleachtadh na gcomhráití i gcanúintí éagsúla. Bhí na scoláirí gafa leis an gcur chuige seo agus ba léir uathu an fhoghlaim ag bhí ag dul ar aghaidh ó thaobh scileanna ginchumas agus gabhchumais. I rang eile inar úsáideadh obair ghrúpa, bhí na beirteanna scartha de réir cumais. Bhí an tasc mínithe go soiléir roimh ré agus bhí bileog oibre réamh-ullmhaithe mar fhráma don tasc. Ba léir an fhoghlaim phiaraí a bhí ag dul ar aghaidh sna grúpaí. Moltar an dea-chleachtas seo a fhorbairt agus achar ama a aontú don obair ghrúpa chomh maith le deis a thabhairt do ghrúpaí an fhoghlaim a dhéantar i gcaitheamh an ama sin a chur in iúl mar chuid den seisiún faisnéisithe roimh dheireadh an cheachta. Tréaslaítear go láidir leis na modhanna gníomhacha seo a thugann tús áite do chruthú suímh chumarsáideacha d’fhoghlaim na Gaeilge. Luaitear mar mholadh an dea-chleachtas seo a roinnt leis an bhfoireann go léir mar chur chuige comhroghnach ar láithriú uile ranga an mhúinteora a bheith mar mhórchuid na gceachtanna.

 

Bhain na múinteoirí go léir úsáid éifeachtach as ceisteanna chun na scoláirí a gríosú páirt a ghlacadh sna ranganna. Cheangail gach aon mhúinteoir téama an cheachta le heispéireas na scoláirí ar an saol. Baineadh úsáid as láithriú PowerPoint i ndá rang a bhain go dlúth le taithí saoil na ndaltaí ó thaobh ábhair agus ó thaobh TFC de. Is inmholta an nósmhaireacht seo. Cuireadh na scoláirí féin ag léamh le linn ranganna áirithe agus rinneadh obair réamh-scil an-mhaith ar an bhfoclóir agus ar an bhfoghraíocht a chuir an  tasc léitheoireachta in oiriúint do raon cumais na scoláirí. Is fearr mar a éiríonn leis an saghas ullmhúcháin seo, ar an bhfoclóir agus ar an bhfoghraíocht in éindí, roimh tabhairt faoi cleachtadh gabhchumais d’aon sórt. Moltar úsáid níos forleithne a bhaint as an gcur chuige seo faoi mar atá molta ag cúrsaí ionghairme an STDL ar a d’fhreastail ionadaithe na roinne le gairid.

 

B’í an Ghaeilge a bhí in úsáid do gach idirbheartaíocht ranga. Is inmholta an cur chuige seo mar is minic gurbh é an múinteoir an t-aon eiseamláir de fhoghraíocht agus de cheart úsáid na teanga a bhíonn ag scoláirí. Bhí foclóir an tseomra ranga ar a dtoil ag na scoláirí a macasamhail agus ‘Conas a litrítear é sin’, ‘Cuir líne faoi’ agus ‘Abair é sin arís le do thoil’ mar is cuí in aon rang Gaeilge. Ar an iomlán, bhí caighdeán maith Gaeilge ag na scoláirí chomh maith le tuiscint mhaith acu ar an ábhar agus ghlac siad páirt go toilteanach sa sprioctheanga nuair a tugadh deis dóibh.  Rinne tromlach na múinteoirí simpliú sciliúil ar fhoclóir a sheachain úsáid iomarcach modh an aistriúcháin chomh maith le haird na scoláirí a dhíriú ar phointí gramadaí agus foghraíochta i gcomhthéacs cumarsáideach an phíosa in áit mar mhíreanna singile iontu féin. I ranganna áirithe b’iad na scoláirí a bhí ag ceartú a mbotúin féin nó earráidí a gcomhscoláirí. Moltar an dea-chleachtas seo i múineadh teangacha a roinnt ar an bhfoireann trí chéile. Rinne na múinteoirí go léir gach iarracht foclóir na scoláirí a shaibhriú agus na scoláirí a spreagadh teacht ar leagan eile ar fhocal nó ar nath cainte sa sprioctheanga. Déantar tacú leis an nósmhaireacht seo agus moltar, chun tuilleadh forbairt a dhéanamh ar chumas foclóra na ndaltaí, straitéisí foghlama a mhúineadh go follasach chun na féidearthachtaí is mó ó thaobh foghlaim foclóra de a bhaint amach do gach scoláire.

 

Rinneadh clárú soiléir i bhformhór mór na gceachtanna ar eochairfhocail na gceachtanna agus ar fhoclóir nua de réir mar a tháinig siad aníos sa cheacht. Is inmholta an cur chuige seo mar treisíonn clárú dá leithéid cumas foclóra agus litrithe na scoláirí ar bhonn leanúnaigh.

 

Cé nach bhfuil rang sheomraí ag na múinteoirí Gaeilge bhí go leor samplaí den teanga le feiceáil i seomraí áirithe. Tréaslaítear leis an bhfoireann a chuireann obair na scoláirí i nGaeilge ar taispeáint mar ardaíonn sé stádas na teanga i n-aigne na scoláirí agus cuireann sé le féin-mhuinín na ndaltaí sa Ghaeilge. Bhí roinnt fógraíochta le feiceáil timpeall na scoile freisin. Luaitear mar mholadh go ndéanfar comhcheangal idir dúthracht na foirne Gaeilge agus dea-thoil na bainistíochta ar mhaithe le fógraíocht Ghaeilge a bheith níos buaine in eispéireas na scoláirí ar an teanga i Scoil Mhuire.

 

Measúnú

 

Tá polasaí obairbhaile forbartha ag an scoil agus córas dialann obairbhaile in úsáid ag na scoláirí go léir seachas ag daltaí na hIdirbhliana. Déanann an múinteoir ranga bainistíocht ar na dialanna obairbhaile gach coicís maraon le síniú rialta ó thuismitheoirí nó caomhnóirí. Moltar athbhreithniú a dhéanamh ar na buntáistí a ghabhann le húsáid na ndialann agus ar na féidearthachtaí iad seo a roinnt le scoláirí iomláin na scoile. Léirigh an sampla randamach de na dialanna a breathnaíodh orthu go raibh an obairbhaile á dtabhairt go rialta ach go raibh go leor béime ar an scríobh agus ar an bhfoghlaim. Luaitear mar mholadh éagsúlacht thar na scileanna teanga go léir a bheith sa tasc a bhíonn tugtha mar déanann sé athdhaingniú ar inniúlacht an scoláire sna scileana go léir in áit tús áite a thabhairt do cheann amháin. Is minic a bhí taifead dhá theangach déanta ar an obairbhaile. Tréaslaítear leis na múinteoirí a thapaíonn an deis taifead na hoibrebhaile a úsáid mar fhoinse teagaisc agus foghlama.

 

Léirigh sampla de na cóipleabhair a breathnaíodh orthu le linn na cigireachta go raibh obair chuimsitheach déanta ar raon ábhar a bhí ag gabháil le riachtanais na siollabas. Bhí leanúnachas le feiceáil in obair na gcóipleabhar a thaispeáin leibhéal maith forbartha. Ar an iomlán ceartúcháin fhorásacha a bhí in úsáid ag na múinteoirí a thug treoir shoiléir don scoláire ar obair a bhí caighdeán maith ag baint léi chomh maith le comhairle conas gnéithe laga den obair a fheabhsú. I gcóipleabhair áirithe bhí scéimeanna marcála de chuid Coimisiúin na Scrúduithe Stáit (CSS) in úsáid. Tá ardmholadh ag dul do na múinteoirí seo as a ndúthracht maidir le caighdeán na gceartúchán. I gcóipleabhair eile bhí ceartúcháin déanta a bhain úinéireacht as an bpíosa oibre den scoláire féin le huimhir na mbotún a bhí ceartaithe in aon phíosa scríbhneoireachta amháin. Tá sé inmholta go ndéanfadh an roinn machnamh ar luach foghlama na gceartúchán lena chinntiú nach mbíonn tionchar diúltach ag próiseas na gceartúchán ar leibhéal inmheánach inspreagtha an fhoghlaimeora. I líon beag de na cóipleabhair áfach ní raibh ach monatóireacht á dhéanamh ar obair na scoláirí, píosaí téagartha san áireamh. Moltar athbhreithniú a dhéanamh ar an bhfaillí seo láithreach. Bhí cóipleabhair ann freisin le giotaí fada Béarla taobh leis an nGaeilge agus moltar leis athbhreithniú a dhéanamh ar úsáid iomarcach mhodh an aistriúcháin. Tuairiscíodh go n-úsáidtear na ceartúcháin mar uirlis fháthmheastóireachta ar dhearmad gramadaí agus litrithe na scoláirí agus go múintear ranganna bunaithe ar an anailís sin. Tréaslaítear leis an bhfoireann as an gcur chuige seo mar tugann sé soiléiriú pearsanta d’earráidí ar leith chomh maith le léargas ar bhotúin choitianta a bhíonn comónta ag leibhéil éagsúla. Is é ceann de na tosaíochtaí atá ag roinn na Gaeilge i mbliana ná roinnt taighde a dhéanamh ar chúrsaí measúnuithe chun foghlama. Tréaslaítear go láidir leis an bhfoireann atá réamhghníomhach i bhforbairt a n-uirlisí measúnuithe. Tá sé inmholta go ndéanfar cinnidh aontaithe faoin eispéireas ceartúcháin a sholáthraíonn an roinn d’fhoghlaim na Gaeilge bunaithe ar an taighde seo agus ar an gcomhphlé idir baill iomláin na foirne.

 

Is meascán de scrúduithe tí comónta agus measúnú leanúnach atá i gceist sa mheastóireacht choimreach a dhéantar ceithre huaire in aghaidh na bliana do dhaltaí uile na scoile, seachas do scoláirí teistiméireachta a dhéanann na scrúduithe Stáit sa samhradh. Cuirtear tuairisc chuig baile bunaithe ar thorthaí na measúnuithe seo.

 

Achoimre ar na príomhchinntí agus moltaí

 

The following are the main strengths and areas for development identified in the evaluation:Is iad seo a leanas na príomhbhuanna a aithníodh sa mheastóireacht:

 

·         Tugtar soláthar fabhrach agus tacaíocht do theagasc agus d’fhoghlaim na Gaeilge.

·         Glacann scoláirí na scoile seo páirt i raon leathan imeachtaí comh-churaclaim agus seach churaclaim.

·         Tá obair mhaith phleanála déanta ag an roinn maraon le hathbhreithniú agus forbairt ar bhonn leanúnaigh.

·         Bhain ard chaighdeán leis an bpleanáil ghearrthéarmach agus leis an ullmhúchán a bhí déanta ag na múinteoirí go léir.

·         Bhí teicnicí teagaisc agus foghlama éifeachtacha in úsáid sna  ranganna go léir a breathnaíodh orthu le linn na cigireachta.

·         Tá cur chuigí córasacha forbartha ag an roinn don obairbhaile agus don mheastóireacht.

 

 

Déantar na mórmholtaí seo a leanas ar mhaithe le cur leis na buanna seo agus le réimsí forbartha a aithint:

 

·         Luaitear mar mholadh tuilleadh forbairt a dhéanamh ar an gcuid sin den phleanáil a bhaineann le modheolaíochtaí teagaisc agus foghlama, naisc na foirne Gaeilge le roinn na tacaíochta foghlama agus tús a chur le plean gnímh bliantúil don ábhar.

·         Moltar úsáid níos forleithne a bhaint as na modhanna múinte paiteanta atá in úsáid sa

       roinn cheana féin.

·         Tá sé inmholta go ndéanfadh an roinn cinnidh aontaithe faoin eispéireas ceartúcháin a sholáthraítear d’fhoghlaim na Gaeilge

·         Déantar mar mholadh aitheantas níos cothroime a thabhairt do na ceithre mhór scil teanga san obairbhaile, sa mheasúnú agus sna tuairiscí a chuirtear chuig baile.

 

 

{0>Post-evaluation meetings were held with the teachers of [insert name of SUBJECT] and with the principal [or deputy principal, delete as appropriate] at the conclusion of the evaluation when the draft findings and recommendations of the evaluation were presented and discussed. Eagraíodh cruinnithe iarmheastóireachta leis na múinteoirí Gaeilge agus leis an bpríomhoide ag deireadh na meastóireachta mar ar cuireadh i láthair agus ar pléadh na dréacht-chinntí agus moltaí.

 

 

 

Foilsithe Eanáir 2009

 

 

Aguisín

 

Freagra na Scoile ar an Tuairisc

 

Arna chur isteach ag an mBord Bainistíochta

 

 

 

Réimse 1:    Tuairimí ar ábhar na tuairisce scoile

 

Cuireann an bord bainistíochta fáilte roimh an tuairisc dhearfach seo ar theagasc na Gaeilge i Scoil Mhuire, Inis Díomáin.

 

 

 

Réimse 2:   Gníomhartha leantacha a rinneadh nó atá beartaithe le déanamh ó cuireadh críoch leis an ngníomhaíocht chigireachta chun tátail agus moltaí na cigireachta a chur i bhfeidhm

 

Cuirfear i gcrích na moltaí go léir.