An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

 

Cigireacht Ábhair ar an nGaeilge

TUAIRISC

 

Coláiste Fhearann na Coirce

Ard Mhuirfean, Co. Átha Cliath

Uimhir Rolla: 60050E

 

Dáta na cigireachta: 23 Eanáir 2009

 

 

 

 

 

Tuairisc chigireacht ábhair

Soláthar an ábhair agus tacaíocht na scoile uile

Pleanáil agus ullmhúchán

Teagasc agus foghlaim

Measúnú

Achoimre ar na príomhchinntí agus moltaí

 

 

 

 

 

TUAIRISC AR CHÁiLÍOCHT NA FOGHLAMA AGUS AN TEAGAISC SA GHAEILGE

 

 

Tuairisc Chigireacht ábhair  

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis cigireacht ábhair i gColáiste Fhearann na Coirce, Baile Átha Cliath. Leagann sé amach tátail na meastóireachta maidir le cáilíocht an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déanann moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil. Rinneadh an mheastóireacht thar lá amháin inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim. Bhí caidreamh ag an gcigire leis na scoláirí agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na scoláirí agus rinneadh plé leis na múinteoirí. D’athbhreithnigh an cigire doiciméid phleanála na scoile agus ullmhúchán scríofa na múinteoirí. Tar éis na cuairte meastóireachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na meastóireachta don phríomhoide agus do na múinteoirí ábhair.  Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile a thuairim a léiriú  ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce i scríbhinn; ní bhfuarthas freagra ón mbord.

  

 

Soláthar an ábhair agus tacaíocht na scoile uile

 

Ranganna cumais mheasctha a bhíonn i gceist sa scoil seo sa chéad bhliain.  Roinntear na scoláirí ansin idir ranganna ardleibhéil agus gnáthleibhéil sa dara bliain bunaithe ar thorthaí scrúduithe an tsamhraidh agus mianta na scoláirí agus a dtuismitheoirí.  De ghnáth, bíonn dhá rang ardleibhéil i gceist sa dara bliain agus rang amháin gnáthleibhéil.  Ranganna cumais mheasctha a bhíonn i gceist arís don Idirbhliain agus roinntear na scoláirí ansin sa chúigiú bliain idir rang amháin ardeibhéil agus dhá rang gnáthleibhéil agus leanann an socrú sin don séú bliain.

 

Cúigear múinteoir a bhíonn i mbun mhúineadh na Gaeilge sa scoil agus tá taithí na mblianta ag a bhformhór acu i múineadh an ábhair.  Malartaítear na múinteoirí idir na ranganna éagsúla chun deis a thabhairt do gach duine gach aoisghrúpa agus gach leibhéal a mhúineadh.  Moltar an deachleachtas seo.  Déantar iarracht a chinntiú, áfach, go bhfágtar an múinteoir céanna leis an rang céanna sa tsraith shóisearach agus sa tsraith shinsearach ar mhaithe le leanúnachas.

 

Déantar iarrachtaí fiúntacha sa scoil taithí na scoláirí ar an nGaeilge mar theanga bheo a leathnú agus a fhorbairt lasmuigh den seomra ranga.  Eagraítear imeachtaí sa scoil le linn Seachtain na Gaeilge agus tógtar scoláirí chuig scannáin Ghaeilge san IFC nuair a bhíonn a leithéid ar siúl.  Chomh maith leis sin tógtar grúpaí scoláirí chuig léirithe de “An Triall” gach bliain agus freastalaítear ar an Tráth na gCeist a eagraíonn Feachtas, an óg-eagraíocht Ghaeilge do dhéagóirí.  D’fhreastail grúpa scoláirí ar léiriú de chuid Fíbín, an compántas drámaíochta, an bhliain seo caite chomh maith agus tá sé i gceist grúpa scoláirí a thógaint chuig léiriú nua dá chuid i mbliana. Moltar iarrachtaí na múinteoirí i leith imeachtaí traschuraclaim agus eischuraclaim a eagrú do na scoláirí.  Treisíonn imeachtaí agus gníomhaíochtaí taitneamhacha tairbheacha iarrachtaí na múinteoirí sna seomraí ranga.  Moltar go leanfaí leis an obair seo agus go ndéanfaí forbairt ar an gclár imeachtaí ionas go mbeadh éagsúlacht agus leanúnachas i gceist leis ó bhliain go bliain.

 

Tugadh suntas ar leith don chiorcal comhrá a eagraítear do lucht na séú bliana, áit a dtagann siad le chéile uair sa tseachtain chun an Ghaeilge a labhairt.  Tugtar aiseolas dóibh ar an dul chun cinn atá á dhéanamh acu.  Moltar más féidir an ciorcal comhrá seo a leathnú chuig ranganna eile, an Idirbhliain mar shampla, chun deis a thabhairt do bhreis scoláirí an Ghaeilge a labhairt i suíomh neamfhoirmeálta lasmuigh den rang.

 

Tá réimse mhaith áiseanna ag na múinteoirí Gaeilge mar a bhaineann sé le háiseanna teicneolaíochta.  Tá seinnteoir dlúthdhioscaí agus ríomhaire glúine ag gach múinteoir.  Chomh maith leis sin ceannaíodh níos mó seinnteoirí dvdanna agus teilgeoirí sonraí ionas go mbeadh teacht ag gach múinteoir ar a leithéid go héasca.  Ní raibh sé soiléir go díreach cén áiseanna eile atá ar fáil do mhúineadh agus foghlaim na teanga ach tá sé i gceist ag na múinteoirí na háiseanna agus na hacmhainní atá sa scoil don Ghaeilge a chlárú agus liosta a chur ar fáil do na múinteoirí Gaeilge go léir i mbliana.  Is smaoineamh maith é seo ionas go mbeadh sé níos fusa do mhúinteoirí a bheith ar an eolas faoi na háiseanna éagsúla atá ar fáil sa scoil.  Tá leabharlann nua le tógáil sa scoil agus tá sé i gceist go mbeadh na hacmhainní ar fad ar fáil ansin sa todhchaí.   Moltar na múinteoirí as a bheith gníomhach san obair thábhachtach seo i leith forbairt agus clárú na n­-áiseanna.  Ba cheart go mbeadh an liosta áiseanna agus acmhainní mar chuid den phlean do mhúineadh agus foghlaim na teanga.

 

Tá a gcuid seomraí ranga féin ag cuid de na múinteoirí Gaeilge.  Bhí roinnt mhaith ábhar bainteach le múineadh agus foghlaim na teanga in airde i seomraí ranga áirithe a breathnaíodh.  Moltar obair na múinteoirí ina leith seo ach moltar go dtógfaí ar an obair atá déanta agus go gcinnteofaí go gcuirtear ábhar nua in airde go tráthrialta agus go dtaispeántar obair scoláirí chomh maith.

 

 

Pleanáil agus ullmhúchán

 

Ainmnítear duine de na múinteoirí Gaeilge le bheith i gceannas ar chomhordú cúrsaí pleanála don ábhar.  Malartaítear an fhreagracht seo idir na múinteoirí Gaeilge gach re bliain.  Is deachleachtas é seo toisc go dtugann sé deis do gach múinteoir ról ceannródaíoch a ghlacadh maidir le cúrsaí pleanála don teanga a chur chun cinn sa scoil.

 

Bíonn cruinnithe foirmeálta ag na múinteoirí Gaeilge ar a laghad uair sa téarma agus tuairiscíodh go mbuaileann siad le chéile níos minicí ná seo ar bhonn neamhfhoirmeálta nuair a bhíonn gá leis. 

 

Ba léir ó na cáipéisí pleanála a cuireadh ar fáil ar lá na cigireachta gur caitheadh go leor ama agus dua le cúrsaí pleanála don Ghaeilge le blianta beaga anuas.  Tugadh cur síos ginearálta sa phlean ar eagrú agus ar aidhmeanna roinn na Gaeilge.  Tugadh eolas freisin i dtaobh Seachtain na Gaeilge agus an pholasaí obair bhaile.  Tugadh cur síos ansin ar an siollabas do gach bliainghrúpa ag na leibhéil dhifriúla, ag tógaint san áireamh aidhmeanna, cuspóirí, cur síos ar cluastuiscint, léámhthuiscint, prós agus filíocht.  Chomh maith leis tugadh eolas maidir le gnéithe den ghramadach a bheadh le clúdach agus cúrsaí scríbhneoireachta.  Cé go moltar an obair go léir atá déanta i leith cúrsaí pleanála d’fhéadfaí an plean a leagan amach ar bhealach níos so-léite ag tosú leis an réamhrá ginearálta faoi roinn na Gaeilge agus ag bogadh ar aghaidh chun na bliainghrúpaí éagsúla a chlúdach in órd ag tosú leis an gcéad bhliain. 

 

Ba cheart go gcuimseodh an plean cur síos cuimsitheach ar mhodhanna múinte agus áiseanna ar féidir a úsáid leis na ranganna éagsúla chun téamaí difriúla a chlúdach.  Moltar go mbeadh úsáid theicneolaíocht faisnéise agus na cumarsáide (TFC) mar chuid lárnach den phlean chomh maith leis an liosta acmhainní a bheidh ar fáil do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge sa scoil.  Tá an plean don Idirbhliain teoranta go maith faoi láthair ó thaobh ábhar agus cur chuige de.  Moltar go ndéanfaí roinnt plé agus machnamh ar an bplean don Idirbhliain.  Tugann an Idirbhliain deis do mhúinteoirí an Ghaeilge a mhúineadh ar bhealaí nuálacha cruthaitheacha.  Moltar do na múinteoirí clár taitneamhach spéisiúil a chur le chéile don Idirbhliain a thabharfadh deis do na scoláirí taithí a fháil ar an nGaeilge mar theanga bheo agus a leagfadh béim ar chúrsaí cumarsáide.

 

Bhí pleanáil chúramach chuimsitheach déanta do na ranganna go léir a breathnaíodh.  Ba léir gur ullmhaíodh bileoga oibre agus scéimeanna oibre roimhré le húsáid sna ranganna.

 

 

Teagasc agus foghlaim

 

Bhí úsáid na Gaeilge mar theanga bhainistíochta, mhúinte agus chaidrimh an-mhaith sna ranganna a breathnaíodh.  Cé go ndearna roinnt múinteoirí an-iarracht ar fad úsáid an aistriúcháin ó Ghaeilge go Béarla a sheachaint, bhí cúpla chás ann inar baineadh úsáid as an iomad aistriúcháin nuair nach raibh aon ghá leis.  Moltar go n-aontódh na múinteoirí polasaí ina leith seo agus go mbeadh sé mar chuid den phlean do mhúineadh agus foghlaim na teanga.  Moltar na múinteoirí as a gcuid iarrachtaí i leith úsáid na sprioctheanga sa rang.

 

Bhí na múinteoirí fíor fuinniúil agus díograiseach i mbun na ranganna a breathnaíodh.  Ba léir go raibh caidreamh maith idir na múinteoirí agus na scoláirí agus bhí cúrsaí araíonachta ar fheabhas.  Shiúil múinteoirí timpeall na seomraí ranga ag ceartú obair na scoláirí agus ag cinntiú go raibh an  obair á cur i gcrích.  Tugadh moladh leanúnach do scoláirí as a gcuid iarrachtaí sna ranganna.  D’éirigh leis na múinteoirí na scoláirí a chur ag obair go díograiseach ar an iomlán.

 

Baineadh úsáid as an TFC i gcúpla chás a breathnaíodh, áit ar leagadh ceachtanna amach ar an ríomhaire agus ar taispeánadh iad ar an teilgeoir sonraí.  Rinneadh iarrachtaí fónta ábhar an cheachta a dhéanamh spéisiúil do scoláirí agus ceanglaíodh pictiúir agus téacs ar an scáileán ar bhealach éifeachtach.  Cé nár breathnaíodh é le linn na cigireachta, tuairiscíodh go mbaintear úsáid as ríomhairí ó am go chéile ar bhealaí eile chomh maith, mar shampla, dúradh gur baineadh úsáid as suíomh foghlama Gaeilge Des Bishop le cúpla rang an bhliain seo caite.  Moltar go leanfaí le húsáid TFC agus go ndéanfaí iarracht deis a thabhairt do scoláirí úsáid a bhaint as na ríomhairí iad féin ó am go chéile.  Tá suíomhanna idirlín éagsúla ann a d’fhéadfadh scoláirí úsáid a bhaint astu ar mhaithe le cur le foghlaim na teanga.  Tá filteán na Gaeilge ar shuíomh idirlín na scoile agus tá go leor ceisteanna agus freagraí samplacha ó pháipéir scrúduithe curtha suas ag duine de na múinteoirí, áit ar féidir leis na scoláirí teacht orthu.  Moltar an obair seo go mór.  Cé go raibh roinnt áiseanna eile in úsáid sna ranganna Gaeilge seachas an téacsleabhar amháin, moltar go gcuirfí le líon na n-áiseanna a úsáidtear sna ranganna chun foghlaim na teanga a dhéanamh níos ábhartha agus níos spéisiúla do na scoláirí.

 

Moltar an bealach ar cuireadh scoláirí ag obair i mbeirteanna i gcúpla chás a breathnaíodh.  Is deachleachtas é deiseanna cumarsáide a thabhairt do scoláirí trí chluichí, ról-imirt, obair bheirte agus obair ghrúpa a eagrú sa rang.  Moltar go gcinnteofaí go bhfuil na deiseanna sin curtha ar fáil do na scoláirí go léir ar bhonn rialta.  Braitheadh go raibh drogall ar scoláirí an teanga a labhairt i gcuid de na ranganna a breathnaíodh. Tá sé fíorthábhachtach nós labhartha na Gaeilge sna ranganna a chothú ón gcéad bhliain ar aghaidh.  Is gá go mbeadh straitéisí aontaithe i measc na múinteoirí ina leith seo agus go mbeadh an cur chuige céanna á chur i bhfeidhm ag gach duine.  Moltar freisin na scoláirí a spreagadh chun freastal ar choláistí samhraidh.  Ní gá go mbeadh ar scoláirí dul i bhfad ó bhaile chun freastal ar choláiste Gaeltachta mura  bhfuil ar a gcumas sin a dhéanamh, d’fhéadfaidís freastal ar cheann de na cúrsaí lae sa chathair.  Chabhródh sé go mór le híomhá na Gaeilge a fheabhsú, i súile na scoláirí i gcoitinne, dá mbeadh taithí ag líon ard acu ar labhairt na Gaeilge i suíomh eile lasmuigh den scoil.  Moltar do bhainistíocht na scoile na féidearthachtaí ina leith seo a chur in iúl do thuismitheoirí, go háirithe do thuismitheoirí na céadbhliana.

 

Breathnaíodh roinnt samplaí de chur chuige cruthaitheach sna ranganna Gaeilge.  Tugadh suntas do chás amháin inar iarradh ar scoláirí cártaí poist a chur abhaile lena seoltaí orthu i nGaeilge.  Breathnaíodh ansin ar an méid ama a thóg sé ar an gcárta poist seoladh baile an scoláire a bhaint amach agus an seoladh air i nGaeilge.  I gcás eile, tugadh duaiseanna de mhilseáin do scoláirí sa rang chun iad a ghríosadh chun oibre agus chun greann a thabhairt isteach sa cheacht.  D’éirigh go han-mhaith leis na seifteanna seo agus ba léir go raibh scoláirí, ní hamháin ag baint taitnimh as na ranganna ach ag obair go dian agus ag foghlaim chomh maith.  I gcás eile a breathnaíodh bhí plé an-mhaith ar siúl sa rang ar phíosa litríochta ón gcúrsa Ardteistiméireachta.  Lorgaíodh tuairimí ó scoláirí ar an méid a bhí ag titim amach sa scéal agus ba léir go raibh a gcuid suime á mhúscailt ar bhealach éifeachtach.  Moltar go ndéanfaí machnamh i gcónaí ar shlite éagsúla le gnéithe den chúrsa a mhúineadh agus a chur i láthair scoláirí.  Tá sé fíorthábhachtach chomh maith comhthéacs an scéil, an dáin nó an píosa léamhthuisceana a mhíniú do scoláirí.  Má tá comhthéacs an ábhair idir lámha ar eolas acu, is cinnte go gcuirfidh siad níos mó spéise ann.  Ceanglaíodh ábhar an cheachta le saol na scoláirí i gcúpla chás a breathnaíodh agus ba léir gur oibrigh an modh múinte sin chun spéis na scoláirí a mhúscailt.  Is gá ábhar an cheachta a cheangal le saol comhaimseartha na scoláirí más féidir.

 

Breathnaíodh cás amháin ina raibh ceacht gramadaí á mhúineadh.  Bhí seifteanna maithe cumtha ag an múinteoir chun cabhrú le scoláirí na rialacha gramadaí a thabhairt chun cuimhne agus moltar an cur chuige sin.  Moltar, áfach, a chinntiú go múintear do na scoláirí conas na briathra agus na rialacha a bhaineann leo a úsáid ar bhealach feidhmiúil ionas gur féidir leis na scoláirí  iad a úsáid sa ghnáthchaint.  I gcásanna áirithe a breathnaíodh lorgaíodh abairtí iomlána ó scoláirí mar fhreagraí ar cheisteanna ach i gcásanna eile glacadh le focail aonair.  Moltar abairtí iomlána a lorg ó scoláirí chun cur leis na deiseanna atá acu an Ghaeilge a úsáid.

 

Breathnaíodh ceachtanna ina raibh an t-ábhar idir lámha briste suas i ngníomhaíochtaí éagsúla.   Moltar an cur chuige seo.  Tá sé tábhachtach go mbeadh réimse ghníomhaíochtaí mar chuid de gach rang agus go mbeadh deis ag na scoláirí na scileanna teanga go léir a chleachtadh, scil na cumarsáide san áireamh.

 

 

Measúnú

 

Eagraítear scrúduithe tí faoi dhó sa bhliain ag an Nollag agus sa samhradh.  Cuirtear scrúduithe ranga rialta ar na scoláirí chomh maith agus tógtar na torthaí sin san áireamh i dtorthaí deireadh bliana.  Tuairiscíodh go mbíonn scrúduithe comónta i gceist sa Ghaeilge sa chéad bhliain, áit a bhfuil ranganna cumais mheasctha.  Eagraítear scrúduithe comónta ag an Nollag sa dara bliain chomh maith ag brath ar an leibhéal ag a bhfuil na ranganna éagsúla.  Moltar na múinteoirí as a gcuid oibre i leith na scrúduithe comónta.  Bíonn sé tábhachtach a leithéid a bheith ann más féidir in aon chor é.

 

Cuirtear scrúduithe béil ar lucht na séú bliana agus na hIdirbhliana.  Nuair atá leithéid ar siúl do lucht na séú bliana, tugtar scrúdaitheoirí seachtracha isteach agus déantar iarracht ócáid thaitneamhach a dhéanamh as, mar shampla, tógtar pancóga isteach do na scoláirí agus bíonn ceiliúradh beag i gceist.  Moltar an cur chuige seo go mór.  Moltar, áfach, go dtosófaí ag déanamh measúnú ar scileanna cumarsáide na scoláirí ón gcéad bhliain ar aghaidh.  Is den riachtanas é go dtuigfeadh na scoláirí an tábhacht a bhaineann leis an ngné seo d’fhoghlaim na teanga agus go leagfaí an bhéim chuí air ó thús.  D’fhéadfadh na múinteoirí scrúduithe béil a chur ar scoláirí a chéile chun deis a thabhairt do scoláirí dul i dtaithí ar labhairt le duine eile as Gaeilge seachas an gnáthmhúinteoir Gaeilge.

 

Bhí go leor oibre déanta sna cóipleabhair a breathnaíodh agus bhí na cóipleabhair ceartaithe go fíorchúramach ar fad.  Ba léir go dtugtar agus go gceartaítear obair bhaile ar bhonn rialta.  Tuairiscíodh go ndéantar anailís bhliantúil ar thorthaí na scrúduithe stáit.  Déantar iarrachtaí fónta sa scoil líon na scoláirí a thógann páipéir ardleibhéil do na scrúduithe stáit a ardú an oiread agus is féidir ag brath ar leibhéal chumas na scoláirí.   Tá líon na scoláirí ag tógáil páipéir ardleibhéil do na scrúduithe stáit sa Teastas Sóisearach feabhsaithe go mór le cúpla bliain anuas agus tá feabhas ag teacht ar líon na scoláirí a éiríonn leo ardleibhéal a bhaint amach san Ardteistiméireacht chomh maith.  Moltar don bhainistíocht agus do na múinteoirí Gaeilge leanúint lena gcuid iarrachtaí maidir le líon na scoláirí ag tabhairt faoin ardleibhéal a fheabhsú.

 

 

Achoimre ar na príomhchinntí agus moltaí

  

·         Moltar iarrachtaí na múinteoirí i leith imeachtaí traschuraclaim agus eischuraclaim a eagrú do na scoláirí chun a dtaithí ar an nGaeilge mar theanga bheo a leathnú agus a fhorbairt.

·         Aithnítear obair na múinteoirí i leith an chiorcail comhrá eagrú do lucht na séú bliana.

·         Moltar an plean atá ann líon na n-áiseanna agus na n-acmhainní don Ghaeilge sa scoil a chlárú agus a liostáil agus iad a chur ar fáil in áit lárnach sa scoil.

·         Moltar an obair go léir a rinneadh ar phlean a chur le chéile do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge sa scoil.

·         Bhí úsáid na Gaeilge mar theanga bhainistíochta, mhúinte agus chumarsáide an-mhaith sna ranganna a breathnaíodh agus moltar obair na múinteoirí i leith na sprioctheanga a úsáid.

·         Moltar an úsáid a baineadh as TFC i gcúpla chás a breathnaíodh.

·         Breathnaíodh samplaí dea-chleachtais i leith cúrsaí múinteoireachta agus cur chuige cruthaitheach sna ranganna a breathnaíodh agus moltar iarrachtaí na múinteoirí i leith ranganna

      spéisiúla a chur ar fáil do scoláirí.

·         Bhí na múinteoirí fuinniúil agus díograiseach i mbun na ranganna a breathnaíodh.  Ba léir go raibh caidreamh an-mhaith acu leis na scoláirí agus bhí cúrsaí araíonachta ar fheabhas.

 

 

Déantar na mórmholtaí seo a leanas ar mhaithe le cur leis na buanna seo agus le réimsí forbartha a aithint: 

 

Is iad seo a leanas na príomhchinntí ag éirí as an gcigireacht:

 

·         Moltar tógaint ar an obair atá ar siúl faoi láthair maidir le clár imeachtaí do scoláirí lasmuigh de na ranganna Gaeilge, agus cur leis an gclár sin de réir a chéile ionas go

      mbeadh clár imeachtaí agus gníomhaíochtaí ar fáil i rith na scoilbhliana go léir.

·         Moltar tógaint ar an bplean do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge d’fhonn a chinntiú go bhfuil cur síos ar úsáid acmhainní, modheolaíochtaí agus úsáid TFC san áireamh sa phlean.

·         Moltar clár cuimsitheach spéisiúil a chur ar fáil do scoláirí na hIdirbhliana d’fhonn a gcuid spéise sa teanga a mhúscailt agus d’fhonn taithí níos leithne a thabhairt dóibh ar an nGaeilge

      mar theanga bheo.

·         Moltar a chinntiú go gcuirfear neart deiseanna cumarsáide sa Ghaeilge ar fáil do na ranganna go léir. Moltar a mheabhrú do scoláirí agus dá dtuismitheoirí na buntáistí a bhaineann

      le freastal ar choláistí samhraidh chun taithí a fháil ar an nGaeilge mar theanga bheo.

·         Moltar a chinntiú go bhfuil réimse leathan áiseanna spéisiúla in úsáid sna ranganna Gaeilge ar bhonn leanúnach.

·         Moltar go ndéanfaí scileanna cumarsáide na scoláirí a mheas ón gcéad bhliain ar aghaidh.

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheastóireachta leis na múinteoirí Gaeilge agus leis an bpríomhoide ag deireadh na meastóireachta mar ar cuireadh i láthair agus ar pléadh na dréacht-chinntí agus moltaí.

 

 

 

 

Foilsithe Feabhra 2010