An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

 

Cigireacht Ábhair: Gaeilge

TUAIRISC

 

Scoil Chuimsitheach Naomh Clár

Cluainín Uí Ruairc, Contae Liatroma

Uimhir Rolla: 81013P

 

Dáta na cigireachta: 13 Samhain 2008

 

 

 

 

Tuairisc chigireacht ábhair

Soláthar an ábhair agus tacaíocht na scoile uile

Pleanáil agus ullmhúchán

Teagasc agus foghlaim

Measúnú

Achoimre ar na príomhchinntí agus moltaí

 

 

 

 

Tuairisc ar Cháilíocht na Foghlama agus an teagaisc sa Ghaeilge

 

 

 

Tuairisc Chigireacht ábhair  

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis cigireacht ábhair i Scoil Chuimsitheach Naomh Clár. Leagann sé amach tátail na meastóireachta maidir le cáilíocht an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déanann moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil. Rinneadh an mheastóireacht thar lá amháin inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim. Bhí caidreamh ag an gcigire leis na scoláirí agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na scoláirí agus rinneadh plé leis na múinteoirí. D’athbhreithnigh an cigire doiciméid phleanála na scoile agus ullmhúchán scríofa na múinteoirí. Tar éis na cuairte meastóireachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na meastóireachta don phríomhoide agus do na múinteoirí ábhair. Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile a thuairim a léiriú ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce; ba rogha leis an mbord glacadh leis an tuairisc gan freagra a thabhairt.

 

 

Soláthar an ábhair agus tacaíocht na scoile uile

 

Tá an Ghaeilge mar ábhar croíláir ar na cláir oideachais ar fad a chuirtear ar fáil sa scoil, mar atá an Teastas Sóisearach, an Idirbhliain, agus an Ardteistiméireacht (bhunaithe). Is mar chlár roghnach a chuirtear clár na hIdirbhliana ar fáil. Déantar oiriúnacht an chláir don Ardteistiméireacht Fheidhmeach a athbhreithniú i bhfianaise riachtanais na scoláirí agus cinneadh go dtí seo gan an clár sin a thabhairt isteach. Tá sé mar aidhm ag an bpríomhoide an clár oideachais is dúshlánaí a chur roimh na scoláirí agus gach dícheall a dhéanamh le tacú leo tabhairt faoin dúshlán sin, an Ghaeilge san áireamh. Tagann na múinteoirí Gaeilge leis an gcuspóir seo agus dá chomhartha sin níl rang ar bith sa scoil ina ndéantar an cúrsa bonnleibhéal a theagasc ná níl scoláire ar bith ag tabhairt faoin mbonnleibhéal sa Ghaeilge sna scrúduithe teistiméireachta. Mar chomhartha eile ar iarrachtaí na scoile le líon níos mó scoláirí a dhíriú ar an leibhéal is airde cumas san ábhar, tá trí cinn de na ceithre ranganna sa dara bliain ag gabháil den ardleibhéal faoi láthair. Tá iarrachtaí bhainistíocht na scoile agus na múinteoirí Gaeilge i leith na scoláirí a dhíriú agus a mhisniú i dtreo an leibhéil is airde san ábhar le moladh.

 

Tá tuiscint mhaith ag an bpríomhoide ar na dúshláin a bhaineann le haidhmeanna na siollabas éagsúil sa Ghaeilge a bhaint amach agus tá tacaíocht iomlán an phríomhoide ag na múinteoirí Gaeilge ina gcuid iarrachtaí leis an ábhar a chur chun cinn. Ghlac an príomhoide páirt iomlán sa chruinniú aiseolais leis na múinteoirí Gaeilge a tionóladh trí mheán na Gaeilge. Tá iontaoibh ag an bpríomhoide as na múinteoirí Gaeilge mar fhoireann ghairmiúil a oibríonn go díograiseach leis an ábhar a chur chun cinn.

 

Déantar soláthar maith ama don Ghaeilge ar an tráthchlár, mar a bhfuil cúig thréimhse in aghaidh na seachtaine ag na blianta ar fad seachas sa chéad bhliain, áit a bhfuil ceithre thréimhse, agus san Idirbhliain, áit a bhfuil trí thréimhse. Déantar dáileadh maith cothrom ar na tréimhsí sin ar fad, ina dtréimhsí aonair in aghaidh an lae. Cuirtear na ranganna Gaeilge ar fad, i ngach aon bhliain, ar siúl go comhuaineach ar an tráthchlár. Cuirtear ranganna tacaíochta ar siúl ar an trathchlár ag an am céanna le Gaeilge do na scoláirí sin le díolúine atá ina dteideal. Cinntíonn na socruithe seo ar fad go bhfuil teacht gan dua ag na scoláirí ar an leibhéal san ábhar ar mian leo tabhairt faoi agus nach bhfuil cur isteach ar bith ar ranganna Gaeilge ó scoláirí le díolúine. 

 

Tá móriomlán de 488 scoláire cláraithe don scoilbhliain reatha 2008/09, ag a bhfuil díolúine ón nGaeilge ag trí déag faoin gcéad den mhóriomlán sin. Baineann móramh den líon ag a bhfuil díolúine le scoláirí nár bhain a gcuid bunoideachais amach sa stát seo roimh dhóibh aon bhliain déag a bheith slánaithe acu. Is scoláirí nach é an Béarla nó nach í an Ghaeilge a dteanga dhúchais cuid shuntasach díobh siúd. Is scoláirí le deacrachtaí aitheanta foghlama éagsúla an chuid eile.

 

Cúigear oidí atá ag múineadh Gaeilge sa scoil faoi láthair agus tá ról lárnach i dteagasc an ábhair ag an gceathrar sin ag a bhfuil cáilíocht go leibhéal na céime sa Ghaeilge acu. Tugtar an deis chéanna do na múinteoirí ar fad ar an ardleibhéal agus ar an ngnáthleibhéal a theagasc, socrú atá le moladh agus leagtar cúraimí an teagaisc go leibhéal an Teastais Shóisearaigh ar an mball foirne eile. Tá na múinteoirí ar fad tar éis freastal ar chúrsa inseirbhíse na Seirbhíse Tacaíochta Dara Leibhéal don Ghaeilge (STDL) agus dearbhaíonn siad feabhas an chúrsa sin. Tá a gcuid seomraí ranga féin ag beirt de na múinteoirí Gaeilge ach ní hacmhainn don scoil cur leis an méid sin i ngeall ar bhrú mór ar spás. Tá atmaisféar tacúil don ábhar curtha ar fáil sna seomraí sin agus tá taispeántais eile ar imeachtaí comhchuraclaim san ábhar le feiceáil ar fud na scoile. Tá cuma an-mhaith ar an scoil i gcoitinne maidir le slacht agus glaineacht agus tugtar suntas dá réir do na fógraí dea-mhaisithe i nGaeilge atá le feiceáil ar na doirse ar fud na scoile.

 

Casadh ar bhaill na foirne díospóireachta Gaeilge sa séú bliain a ghlac páirt i gcomórtas Gael Linn tamall gairid roimh an gcigireacht ábhair. Dhearbhaigh na scoláirí féin an sásamh pearsanta agus an tairbhe a bhain siad as dul in iomaíocht sa chomórtas sin, ainneoin an bhrú a bhain leis. Cuirtear scoláirí isteach ar chomórtas clár raidió Gael Linn leis, ar chomórtas scannán TG4 agus eagraítear imeachtaí eile le linn Seachtain na Gaeilge. Áirítear suas le trí scór scoláire sa scoil ar fad a rinne freastal ar chúrsaí samhraidh Gaeltachta. Figiúr suntasach é seo atá idir cúig déag agus fiche faoin gcéad de na scoláirí ar fad lasmuigh de na ranganna atá ag gabháil de na scrúduithe teistiméireachta. Níl ach tamall gairid ann ó thug buíon mhór scoláirí sa tsraith shinsearach cuairt ar ionad eachtraíochta uisce sa Ghaeltacht mar a raibh na himeachtaí spóirt ar fad á riar trí Ghaeilge. Tá an scoil le moladh go mór as deiseanna iomaíochta agus caitheamh aimsire araon a chur ar fáil trí mheán na Gaeilge.

 

Ta stóras acmhainní, idir ábhar clóite, cluaséisteachta agus físe, cruinnithe ag na múinteoirí Gaeilge agus ar fáil i gcomhadchaibinéid i gceann de na seomraí ranga a bhaineann leis an nGaeilge. Tá cnuasach de théacsanna dílse bailithe ó na nuachtáin Ghaeilge Foinse,agus Saol agus cóipeanna de na foilseacháin Staighre, Céim, agus Dréimire a bhíonn in úsaid sa rang. Tá cóipeanna de na dlúthdhioscaí a théann leis na téacsleabhair, fístéipeanna agus póstaeir. Chomh maith leis sin tá foclóirí Gaeilge-Béarla agus Béarla-Gaeilge. Tá an cnuasach seo le moladh agus déantar é a athnuachan leis an ábhar a choimeád úr agus comhaimseartha. Baineann ord agus eagar leis an gcaoi a leagtar amach na hacmhainní seo le teacht orthu go héasca. Tá cuntas cruinn ar na hacmhainní céanna i bplean an ábhair don Ghaeilge.

 

Tá fáil ag múinteoirí ar ríomhairí glúine agus ar theilgeoirí ach iad sin a chur in áirithe. Úsáidtear acmhainní teicneolaíocht faisnéise agus cumarsáide (TFC) leis an Idirbhliain agus bíonn ceann amháin de na trí thréimhsí ranga sa bhliain sin lonnaithe sa seomra ríomhaireachta gach seachtain ar feadh leath na bliana. Baintear úsáid as an acmhainn ar líne VIFAX de chuid Ionad na dTeangacha, Ollscoil na hÉireann Má Nuad mar thaca leis an bhfoghlaim. Tá na hiarrachtaí seo le hacmhainní TFC a úsáid i dteagasc agus foghlaim na Gaeilge le moladh agus ba mhaith an rud an úsáid seo a leathnú chuig scoláirí na mblianta eile. 

 

 

Pleanáil agus ullmhúchán

 

Déantar soláthar maith do chúrsaí pleanála san ábhar. Uair in aghaidh an téarma a thagann na múinteoirí le chéile in am scoile le freastal ar na cruinnithe seo agus buaileann siad le chéile, chomh maith leis sin, ar bhonn neamhfhoirmeálta ina gcuid ama féin. Glacann na múinteoirí an cúram orthu féin, ar a seal, le himeachtaí roinn na Gaeilge a chomhordú. Tá an socrú seo le moladh mar go gcuireann sé le taithí na múinteoirí ar fad ar na cúraimí sin agus go gcuireann sé comhphleanáil chun cinn. 

 

Tá léiriú ar dhea-obair chomhphleanála na múinteoirí le léamh sa cháipéis Plean Múinte agus Foghlama don Ghaeilge 2008/2009 a cuireadh ar fáil. Plean soiléir dea-scríofa atá ann a thugann léiriú ar aidhmeanna agus cuspóirí na múinteoirí Gaeilge, ar na cláir atá á dteagasc, ar leibhéil na ranganna agus ar ghnóthachtálacha na scoláirí san ábhar sna scrúduithe teistiméireachta. Cuireadh cáipéisí gaolmhara ar fáil chomh maith maidir le cóipeanna de na siollabais, de threoirlínte na múinteoirí san ábhar, de scrúduithe teistiméireachta agus de thuarascálacha na bpríomhscrúdaitheoirí sna scrúduithe sin. Bhain ord agus eagar leis na cáipéisí seo ina n-iomláine. 

 

Tá fianaise le léamh sa phlean go bhfuil machnamh ar siúl ag na múinteoirí maidir le cuspóirí an teagaisc sa Ghaeilge a shoiléiriú ina measc féin mar roinn. Leagtar amach cuspóirí dearfacha roimh na múinteoirí ar mhaithe le taithí dhearfach ar fhoghlaim na teanga a bhronnadh ar na scoláirí. Cuirtear TFC san áireamh san obair phleanála mar thaca leis na cuspóirí sin agus cláraítear go bhfuil sé mar aidhm ag na múinteoirí ar fad ríomhairí a chomhtháthú sa teagasc. Tá an aidhm seo le moladh. Cláraítear liosta de shuímh ghréasáin a mbaineann múinteoirí leas as chun ábhar cuiditheach don Ghaeilge a íoslódáil agus a úsáid sa rang, cleachtas atá go maith.

 

Moltar cur leis an mír seo den phleanáil go luath agus taithí níos fairsinge ar úsáid TFC sa seomra ranga a thabhairt do líon níos mó scoláirí. Rinneadh plé sa chruinniú aiseolais ar mhúnlaí éagsúla TFC a bhféadfaí machnamh a dhéanamh orthu. Ba chóir míreanna dílse den chaint mar atá ar fáil ar na meáin chraolta a chur san áireamh chomh maith. Ba mhaith an rud go mbeadh deiseanna ag na scoláirí i gcoitinne ar mhíreanna de chláir TG4 mar eiseamláirí agus mar spreagadh dóibh ar an nGaeilge á labhairt go nádúrtha. D’fhéadfaí machnamh ar nasc a dhéanamh le múinteoirí i scoileanna eile, ar bhonn trialach, agus deiseanna ar chumarsáid trí ríomhphoist, faoi mhaoirseacht, a mhalartú le scoileanna eile.

 

I gcás scoláirí atá ag déanamh an chúrsa ardleibhéil go háirithe, moltar ceartúsáid an fhoclóra, mar leabhar tagartha agus mar ábhar tagartha leictreonach, a chur san áireamh san obair phleanála. Ba mhaith ab fhiú treoir a chur ar na scoláirí d’fhonn cur lena dtuiscint ar cheart na teanga de bhreis ar aistriúchán ar na focail a aimsiú. Chiallódh sé seo, mar shampla sa chás go raibh ainmhfhocal á bhreithniú, go ndíreofaí aird ar inscne, ar thuiseal ginideach, ar an uimhir uathu agus iolra agus ar úsáid an fhocail i gcomhthéacsanna éagsúla mar a léirítear sa bhfoclóir. Bhraithfeadh méid na treorach ar inniúlacht na scoláirí aonair.

 

Léiríonn na cóipeanna de mhiontuairiscí na gcruinnithe pleanála, atá ceangailte sa phlean don ábhar, go bhfuil athbhreithniú ina chuid dhílis den obair phleanála ag na múinteoirí. Cláraítear cinní maidir le beart a dhéanamh a d’eascair as an athbhreithniú sin. Is as an athbhreithniú sin, mar shampla, a cinneadh ar thrí cinn de ranganna a chur ar bun don ardleibhéal sa dara bliain. Cinneadh chomh maith ar inniúlacht chainte na scoláirí a mheas sa tsraith shóisearach ag éirí as an bplé a rinneadh ar impleachtaí Imlitir 42/2007. 

 

Mar chuid den chur síos sa phlean ar na haidhmeanna a bhaineann le múineadh an ábhair sna blianta agus leibhéil éagsúla, tá cur síos maith le léamh ar na scileanna teanga éagsúla a bheidh le forbairt leis na scoláirí. Moltar an chuid seo a fhorbairt níos mó agus torthaí na foghlama a shainiú níos soiléire. Tá treoir fhiúntach le fáil sa bhfoilseachán Punann na dTeangacha Eorpacha a chabhródh san obair seo. Chuirfeadh cuntas ar mhodhanna múinte leis an bplean, de bhreis ar an treoir ghinearálta atá cláraithe maidir le réimse straitéisí teagaisc agus foghlama a úsáid. Mar chuid den obair athbhreithnithe, ba mhaith an rud eiseamláirí ar na hiarrachtaí is fearr agus is laige a bhain scoláirí amach a roinnt i measc na múinteoirí Gaeilge. D’fhéadfaí samplaí de thaifeadadh ar inniúlacht chainte scoláirí a chur san áireamh.  

 

Tá cáilíocht obair phleanála na múinteoirí san ábhar, mar atá san am i láthair, go maith, agus déantar na moltaí thuas mar ábhar machnaimh leis an obair seo a thabhairt céim eile ar aghaidh agus a choimeád úr. Cuirtear cóip d’obair phleanála roinn na Gaeilge ar fáil don phríomhoide i dtús mhí Dheireadh Fómhair a thugann léargas maith ar staid agus ar dhul chun cinn an ábhair. Tá an cuntas sin críochnúil agus tá treoir an-soiléir le léamh ann don mhúinteoir nuacheaptha ar an bhfoireann.

 

 

Teagasc agus foghlaim

 

Breathnaíodh trí cheacht le ranganna sa tsraith shóisearach agus péire sa tsraith shinsearach. Bhí teacht i láthair muiníneach ag na múinteoirí ar fad agus bhí na scoláirí díograiseach agus comhoibritheach i ngach ceann de na ranganna. Rinneadh ullmhúchán maith do na ceachtanna agus cuireadh aidhmeanna an cheachta agus torthaí na foghlama a rabhthas ag súil leo ó na scoláirí in iúl go soiléir i dtús gach ceachta díobh nach mór. Bhí na haidhmeanna sin dílis do phlean an ábhair agus réasúnta mar aidhmeanna do leibhéal an ranga i ngach cás. Rinneadh dul chun cinn réasúnta leis na haidhmeanna sin a bhaint amach faoi dheireadh na gceachtanna.

 

Ba i nGaeilge amháin a labhair na múinteoirí sa chuid ba mhó ar fad de na ranganna sin. I gcás ranga eile, a bhain leis an tsraith shóisearach, cé go raibh labhairt na Gaeilge go mór in uachtar sa cheacht ag an múinteoir, bhíothas ag aistriú treoracha go Béarla i rith an ama a tugadh i dtús ama i nGaeilge. Níorbh fhéidir a dhéanamh amach, dá bharr, cé acu ar thuig na scoláirí na treoracha a tugadh i nGaeilge dóibh nó nár thuig. Sampla é seo de mhodhanna múinte ar chóir cur chuige a aontú ina thaobh i measc na múinteoirí agus an treoir sin a chlárú i bplean an ábhair. Moltar treoracha coitianta a thugtar go minic in imeacht ceachta a thabhairt i nGaeilge amháin. Is gearr go rachadh fiú na foghlaimeoirí is laige i dtaithí ar theanga na dtreoracha a thugtar go rialta agus go dtuigfeadh siad an méid sin mar bhunchloch foclóra a bhféadfaí tógáil air ar ball.

 

Sna ceachtanna a bhain leis an tsraith shóisearach rinneadh iarrachtaí maithe le suim na scoláirí a choimeád in ábhar an cheachta le ceistiúchán, le féith an ghrinn a úsáid, agus le héagsúlacht a chur i ngníomhaíochtaí na foghlama. Bhain na hiarrachtaí ar éagsúlacht le héisteacht le mír chluastuisceana nó breathnú ar mhír físe nó obair bheirte a chleachtadh ó am go chéile i ranganna éagsúla. Thug na gníomhaíochtaí sin deiseanna do na scoláirí dul i ngleic leis an teanga ar shlite eile mar éagsúlacht ar cheisteanna an mhúinteora amháin. Ba é pearsantacht an mhúinteora agus an bealach muiníneach inar stiúradh na ceachtanna an phríomhchúis ar seachnaíodh leimhe sna ceachtanna. Rinneadh an obair sin le brí agus fuinneamh agus rinneadh go maith é.

 

Mar áis eile le leimhe a sheachaint sa cheacht Gaeilge, moltar gan am an cheachta ar fad a cheangal ró-dhlúth leis an téacs nó leis an ábhar a roghnaíodh roimh ré chun téama an cheachta a fhorbairt. Mar shampla, rinneadh cleachtadh an-chuimsitheach ar an téama ‘mo theach féin’ i gceann de na ranganna seo. Cuireadh ceisteanna ó bhéal ar na scoláirí i dtús ama, faoina dtithe cónaithe féin, duine ar dhuine. Mar éagsúlacht ar an obair seo cuireadh ceisteanna ar scoláirí éagsúla sa rang, ó am go chéile, faoi na freagraí a bhí á dtabhairt ag scoláirí eile, ar nós ‘Cén sórt tí ina bhfuil scoláire X ina c(h)ónaí’? B’éigean do na scoláirí sin an tríú pearsa uimhir uathu a úsáid agus aird a thabhairt ar inscne an scoláire a thug an chéad fhreagra agus athruithe dá réir a chur i bhfeidhm ar a bhfreagra féin. Agus na ceisteanna sin curtha, leanadh le mír léamhthuisceana a bhain leis an téama céanna. Tugadh aird arís ar na heochairfhocail a bhain le cur síos a dhéanamh ar an téama seo. Rinneadh an obair seo go críochnúil agus baineadh amach faoi dheireadh an cheachta an aidhm a leagadh amach i dtús ama, is é sin le rá go mbeadh na scoláirí in ann cuntas bunúsach a thabhairt ar a n-áit chónaithe féin agus ar thithe cónaithe i gcoitinne. Is ábhar é seo nach bhfuil ró-spéisiúil ann féin áfach, go háirithe nuair a chuimhnítear go bhfuil taithí ag na scoláirí ar an téama céanna seo sa bhunscoil dóibh. Ar an ábhar sin, moltar mír eile a chur le ceacht den chineál seo a thabharfadh aird ar chur síos a dhéanamh ar nithe a bhfuil spéis ag na scoláirí féin iontu. D’fhéadfadh scéal nuachta nó scéal spóirt nó caitheamh aimsire a bheith i gceist, go fiú muna mbeadh ann ach pictiúr a baineadh ón idirlíon nó as nuachtán ar mhaithe le comhrá saoráideach a spreagadh.

 

An bua atá leis an gcur chuige deireanach seo ná go spreagfadh úire an ábhair suim na scoláirí féin seachas bheith ag brath ró-mhór ar dhea-thoil na scoláirí le dul i ngleic le hábhar nach músclaíonn, ann féin, suim na scoláirí. Ní cóir a bheith buartha go gcaithfí réim chuimsitheach teanga a chleachtadh gach uair lena leithéid a dhéanamh. Ní gá go dtuigfeadh foghlaimeoirí teanga gach focal le brí a bhaint as téacs ó bhéal nó téacs scríofa ná ní gá go mbeadh máistreacht acu ar gach focal chun iad féin a chur in iúl. In obair na gceachtanna áfach, bhíothas an-díograiseach le féachaint chuige gur thuig na scoláirí gach focal. Má chloítear ró-chúramach leis an gcur chuige seo ní bheidh sé de chrógacht ag foghlaimeoirí tabhairt faoi théacs sa sprioctheanga iad féin ar an mbonn nach mbeidh cleachtadh acu ach ar mhíniú a fháil ar gach focal. Ní mór na foghlaimeoirí a thumadh sa sprioctheanga go rialta, ní le meascán mearaí a chur orthu, ach mar chleachtadh fírinneach dóibh ar an dúshlán a bhaineann le teanga a fhoghlaim.

 

Bhí cur chuige den chineál sin á chleachtadh i gceann de na ceachtanna sa tsraith shóisearach, mar a raibh plé á dhéanamh ar imeachtaí chúrsa samhraidh Gaeltachta. Míníodh roinnt focal le cur síos níos simplí i nGaeilge. I gcásanna eile seachnaíodh míniú a thabhairt nuair ba léir gur míniú i mBéarla a theastódh. Féachadh chuige áfach gur bhain na scoláirí buntuiscint amach ar bhrí an téacs a rabhthas ag éisteacht leis agus go raibh siad in ann iad féin a chur in iúl ar an ábhar céanna. Rinneadh buíonaithris in áiteanna agus cleachtadh athrá. Bhí cumas Gaeilge na scoláirí seo lag go leor ach d’éirigh leo iad féin a chur in iúl go maith ar an ábhar, bunaithe ar na ceisteanna a chleacht an múinteoir leo ar bhealach bríomhar agus ar an aitheantas a tugadh dóibh ar a gcuid iarrachtaí. Bhí obair an cheachta seo go maith. Agus an obair sin déanta, d’fhéadfaí tógáil ar obair an cheachta sin ar ball ach mír de chláir TG4 a úsáid a bhaineann le scoláirí ar comhaois leo féin agus na mná tí a raibh siad ar lóistín leo. Is maith a d’oirfeadh an fógra barrúil teilifíse reatha i nGaeilge faoi anlann dinnéir atá suite i dteach lóistín sa Ghaeltacht le hábhar comhrá níos leithne a chur chun cinn le rang mar seo. Is fiú i gcónaí féachaint le hábhar físe i nGaeilge a roghnú mar éagsúlacht ar théacs scríofa agus mar spreagadh eile do na scoláirí chun iad féin a chur in iúl.

 

Bhí téacs físe cuí de chuid TG4 in úsáid le rang eile. Bhain ábhar na míre seo leis na cairteacha ceoil agus bhí sliocht léamhthuisceana ar an ngrúpa The Sawdoctors ullmhaithe chun tógáil ar obair na míre físe. Thaitin an t-ábhar leis na scoláirí. Cuireadh scoláirí ag caint os comhair an ranga agus eatarthu féin ina mbeirteanna. Bhain éagsúlacht leis an obair ó thaobh na scileanna teanga ar fad a chleachtadh. I nGaeilge amháin a labhair an múinteoir. D’éirigh go maith leis na scoláirí ceisteanna a chuir an cigire ar ball orthu a fhreagairt faoin ábhar céanna. Bhí an teagasc agus an fhoghlaim araon go maith.

 

Ba le dánta ar an gcúrsa Ardteistiméireachta a bhain na ceachtanna a breathnaíodh sa tsraith shinsearach. Rinneadh iarrachtaí maithe le samhlaíocht na scoláirí a spreagadh chun dul i ngleic le hábhar na ndánta trí phictiúirí agus grianghrafanna maithe de phearsana aitheanta a úsáid. I rang ardleibhéal taispeánadh grianghrafanna, mar shampla, d’Uachtarán tofa na Stát Aontaithe, Barack Obama, agus den cheoltóir, Bono, ar mhaithe le plé a spreagadh faoi choincheap an cheannaire agus an gá atá ag an bpobal le ceannaire a ardaíonn meanma an phobail. Rinneadh an t-ábhar seo a cheangal leis an dán Mo Ghile Mear le comharthaí sóirt phearsa láir an dáin a aithint. Obair dhúshlánach a bhí i gceist do na scoláirí agus tugadh deis dóibh, tar éis píosa, obair a dhéanamh ina mbeirteanna chun achoimre a dhéanamh ar mhéid a dtuisceana ar an dán go dtí sin. Cé go raibh éagsúlacht le sonrú ar iarrachtaí na scoláirí san obair ghrúpa sin, bhí an obair seo le moladh go mór mar go rabhthas ag tabhairt ar na scoláirí tuairimí dá gcuid féin a chur chun cinn de rogha ar cheisteanna agus freagraí réamhullmhaithe a léamh. Bhí an múinteoir sásta am a chaitheamh leis an dán agus gach deis a thabhairt do na scoláirí a gcuid féin a dhéanamh de.

 

Rinneadh iarrachtaí fónta le rang sinsearach eile a dtuairimí féin a chur in iúl faoi dhán de chuid ré na nuafhilíochta. Arís úsáideadh íomhánna nua-aoiseacha chun na tuairimí sin a spreagadh. Bhí aird na scoláirí á díriú ag an múinteoir ar íomhánna ón dán a aithint chun a bhfriotal féin a chur ar ábhar an dáin. Ba mhaith an rud go mbeadh cóip ar fáil den dán á léamh amach ag an údar féin nó ar thaifeadadh de chaighdeán ard go háirithe sa chás go bhfuil amhras ann faoi cheartfhuaimniú focal. Bhí dúshlán níos mó fós i gceist sa rang seo mar go raibh inniúlacht theoranta sa teanga ag na scoláirí. Fós féin bhí a dtuairimí á lorg ar na scoláirí agus bhí gach iarracht á déanamh iad a chur i ngleic leis an dán, faoi mar a bhí á dhéanamh sa rang ardleibhéal. Bhí na hiarrachtaí le moladh. Ba mhaith an rud lena leithéid seo de cheacht go mbeadh deis ag múinteoir breathnú ar chomhghleacaí ag cur dáin i láthair agus á phlé le rang mar léiriú ar chur chuige múinteora eile agus mar léiriú ar chruinnúsáid na teanga, idir labhairt agus scríobh.

 

Tríd is tríd bhí iarrachtaí na múinteoirí sa teagasc le moladh agus bhí torthaí réasúnta le feiceáil ar a gcuid oibre ó obair na scoláirí sna ceachtanna. Moltar cloí leis an gcur chuige a chonacthas in úsáid san áit ab fhearr a raibh obair na scoláirí. Is é sin le rá an spreagadh is mó gur féidir a chur ar fáil do na scoláirí le hacmhainní físe agus fuaime agus téacsanna mínithe ach fós dúshlán sa teanga a roinnt ar na scoláirí agus moladh a thabhairt dóibh lena dhéanamh.

 

 

Measúnú

 

Tá cur síos maith sa phlean don Ghaeilge ar mheasúnú chun foghlama agus ar an tionchar a d’fhéadfadh bheith aige sin ar fhoghlaim na scoláirí. Leagtar béim ar fhéinmhuinín na scoláirí a chur chun cinn le haiseolas dearfach a chur ar fáil dóibh ar a gcuid oibre. Tá cur síos ann ar mheasúnú an mhúinteora, ar fhéinmheasúnú agus ar phiarmheasúnú. Léirítear tuiscint ar shlite éagsúla leis na cineálacha sin measúnaithe a chur chun cinn. Ina measc sin tá ceistiúchán agus ceartúcháin an mhúinteora, scoláirí páirteach i measúnú obair a chéile, agus obair bheirte i measc na scoláirí. Bhí cur chuige moltach na múinteoirí sna ceachtanna agus an t-aitheantas, treoir agus moladh a bhí le léamh ar obair na scoláirí scríofa a breathnaíodh sna cóipleabhair ag teacht lena raibh cláraithe sa phlean don Ghaeilge faoi mheasúnú chun foghlama a chur chun cinn.

 

Tá treoir sa phlean don Ghaeilge chomh maith ar an bhféinmheasúnú don mhúinteoir agus ar mhachnamh ar fheabhsúcháin a chur chun cinn maidir le teagasc an ábhair. Léiríonn miontuairiscí na gcruinnithe ábhair sa Ghaeilge go bhfuil aird á tabhairt ar an treoir sin, go mbíonn cúrsaí measúnaithe á bplé agus go mbíonn tionchar aige sin ar an bpleanáil don teagasc. Cinneadh ag cruinniú dheireadh na bliana 2007/08 na múinteoirí Gaeilge, mar shampla, ar thrí rang ardleibhéal a chur ar bun sa dara bliain ó thús na scoilbhliana 2008/09. Bunaíodh an cinneadh dúshlánach seo ar anailís a cuireadh i láthair ar líon na scoláirí a bhí ag tabhairt faoi na leibhéil éagsúla i scrúdú an Teastais Shóisearaigh. Tá na múinteoirí Gaeilge le moladh as tabhairt faoi spriocanna níos dúshlánaí a leagadh síos i dteagasc agus foghlaim san ábhar bunaithe ar athbhreithniú a rinneadh i gcomhar le chéile. Is chuige sin go hiomlán atá an t-athbhreithniú. Tá anailís le léamh sa phlean don Ghaeilge ar rannpháirtíocht agus ar ghnóthachtálacha na scoláirí sna scrúduithe teistiméireachta. Tá tuiscint ann ar chomparáid a dhéanamh leis na figiúirí foilsithe náisiúnta. Tá measúnú ar an nGaeilge agus an ceangal atá idir sin agus pleanáil don ábhar á fhorbairt go maith i measc na múinteoirí i roinn na Gaeilge.         

   

Léiríonn miontuairiscí chruinniú na múinteoirí i dtús na scoilbhliana 2008/09 go ndearnadh athbhreithniú ar ábhar an chúrsa inseirbhíse a ndearna na múinteoirí freastal air in imeacht na bliana roimhe sin. Nótáltar an t-athrú a thiocfaidh i bhfeidhm ar riar na marcanna don bhéaltriail i scrúdú Gaeilge na hArdteistiméireachta ón mbliain 2012 amach. Cinneadh dá bharr ar labhairt na teanga a chur chun cinn níos mó agus scrúduithe béil a thabhairt isteach mar chuid de na scrúduithe tí. Táthar leis an méid sin a thabhairt isteach ar bhonn céimnithe, ag tosú le scrúduithe béil sa chéad bhliain um Nollaig 2008 agus sa dara bliain um Cháisc 2009. Moltar cinneadh a dhéanamh faoi scoláirí a chur isteach ar an mbéalscrúdú roghnach i scrúdú Gaeilge an Teastais Shóisearaigh.

 

 

Achoimre ar na príomhchinntí agus moltaí

 

Is iad seo a leanas na príomhbhuanna a aithníodh sa mheastóireacht:

 

 

 

Déantar na mórmholtaí seo a leanas ar mhaithe le cur leis na buanna seo agus le réimsí forbartha a aithint: 

 

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheastóireachta leis na múinteoirí Gaeilge agus leis an bpríomhoide ag deireadh na meastóireachta mar ar cuireadh i láthair agus ar pléadh na dréacht-chinntí agus moltaí.

 

 

 

 

Foilsíodh: Bealtaine 2009