An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

Department of Education and Science

 

Cigireacht Ábhair ar an nGaeilge

TUAIRISC

 

Coláiste Phobal Chaoimhín

Dún Luáin, Co. Chill Mhantáin

Uimhir rolla: 70800E

 

Dáta na cigireachta: 9 Feabhra 2007

 

 

 

 

An Tuairisc Chigireachta seo

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

Pleanáil agus Ullmhúchán

Teagasc agus Foghlaim

Measúnú

Achoimre ar na príomhchinntí agus Moltaí

Freagra na Scoile ar an Tuairisc

 

 

 

Tuairisc ar Cháilíocht na Foghlama agus an teagaisc sa Ghaeilge

 

An Tuairisc Chigireachta seo

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis chigireacht ábhair i gColáiste Phobal Chaoimhín. Leagann sé amach tátail mheasúnachta maidir le cáilíocht an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déanann moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil. Rinneadh an mheastóireacht seo thar lá amháin inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim. Bhí caidreamh ag an gcigire leis na mic léinn agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na scoláirí agus rinneadh plé leis na múinteoirí. D’athbhreithnigh an cigire doiciméid phleanála na scoile agus ullmhúcháin scríofa na múinteoirí. Tar éis na cuairte meastóireachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na measúnachta don phríomhoide agus do na múinteoirí ábhair.  Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile ar a thuairim a léiriú ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce i scríbhinn, agus beidh freagra an bhoird ar fáil san aguisín atá leis an tuairisc seo.  

 

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

 

Ranganna measctha ilchumais a bhíonn i gceist leis na ranganna Gaeilge sa chéad bhliain.  Roinntear na scoláirí ansin sa dara bliain idir ranganna ardleibhéil agus gnáthleibhéil.   Eagraítear na ranganna Gaeilge sa dara bliain, sa chúigiú  agus séú bliain ag an am céanna ar mhaithe le solúbhthacht a chinntiú do scoláirí sa chás go bhfuil siad ag iarraidh athrú ó leibhéal amháin go leibhéal eile ar chúiseanna réasúnta.  Déantar gach iarracht, áfach, scoláirí a spreagadh chun fanacht sna ranganna ardleibhéil.

 

Is triúr múinteoir a bhíonn i mbun mhúineadh na Gaeilge sa scoil.  Déanann na múinteoirí Gaeilge na ranganna éagsúla a mhalartú gach bliain ar mhaithe le deis a thabhairt do gach duine taithí a fháil ar mhúineadh na leibhéil agus na haoisghrúpaí ar fad.

 

Tá tríocha trí scoláire sa scoil le díolúine ón nGaeilge as líon iomlán de trí chéad daichead a sé scoláire.  Tógtar na scoláirí le díolúine amach as na ranganna Gaeilge le haghaidh tacaíochta foghlama an oiread agus is féidir.  Suíonn cuid eile acu sa rang ag obair ar ábhar eile fad is atá an rang Gaeilge ar siúl.  Tuairiscíodh gur tháinig duine nó beirt chun na scoile gach bliain ag rá nár fhoghlaim siad Gaeilge sa bhunscoil ach gan díolúine a bheith acu.  Cuireann an scoil iachall ar na scoláirí sin Gaeilge a fhoghlaim mar is cuí. 

 

Tá an soláthar don Ghaeilge ar an tráthchlár réasúnta sásúil le ceithre thréimhse do gach bliainghrúpa sa tsraith shóisearach agus cúig thréimhse sa tseachtain don chúigiú agus don séú bliain.  Trí thréimhse sa tseachtain a bhíonn ann don Idirbhliain.  Moltar do bhainistíocht na scoile féachaint ar na féidearthachtaí a bhainfeadh leis an gcúigiú thréimhse a chur ar fáil don Ghaeilge sa tríú bliain agus leis an gceathrú thréimhse a chur ar fáil san Idirbhliain.  Tá sé deacair clár leanúnach cuimsitheach a chur ar fáil san Idirbhliain thar thrí thréimhse sa tseachtain.

 

Dar le cáipéisíocht roinn na Gaeilge sa scoil, déantar gach iarracht clár taitneamhach seach-churaclaim agus tras-churaclaim a chur ar fáil sa scoil.  Tugann scoláirí cuairteanna ar Amharclann i mBaile Átha Cliath chun drámaí ardteistiméireachta a fheiceáil ó am go chéile.  Cuireann scoláirí drámaí beaga Gaeilge ar an stáitse sa scoil anois is arís.  Cuirtear roinnt imeachtaí ar siúl sa scoil freisin le linn “Seachtain na Gaeilge” ina measc, tráth na gceist boird, ceol, damhsa agus comórtas póstaer.  Moltar iarrachtaí na múinteoirí i leith reachtáil na n-imeachtaí seo.  Moltar, áfach, go gcuirfí clár níos leithne imeachtaí agus ócáidí le chéile a bheadh á n-éagrú ar bhonn rialta i rith na scoilbhliana go léir.  D’fhéadfaí moltaí agus tuairimí i leith an chláir seo a lorg ón mbainistíocht, ó mhúinteoirí agus ó scoláirí.  Tá sé fíorthábhachtach go mbeadh béim ar an nGaeilge labhartha agus ar an gcultúr Gaelach lasmuigh den seomra ranga chun tacú le hiarrachtaí na múinteoirí.

 

 Tuairiscíodh go dtéann líon réasúnta ard scoláirí chun na Gaeltachta gach bliain.  Thuairisc an príomhoide go leagtar béim ar thábhacht tréimhse a chaitheamh sa Ghaeltacht nuair a bhuailtear le tuismitheoirí na scoláirí sa chéad bhliain.  Anuas ar seo, bronntar cúig cinn de scoláireachtaí sa scoil gach bliain, dhá cheann bronnta ag Coiste na dTuismitheoirí agus trí cinn bronnta ag an gCoiste Gairmoideachais.  Tá an infheistíocht sna scoláireachtaí seo mar áis an-luachmhar don scoil agus do na scoláirí.  B’fhiú éifeacht na scoláireachtaí a mheas i dtéarmaí a dtionchar ar an scoil trí chéile agus a chinntiú go bhfuil an leas is fearr á bhaint as an airgead a chaitear.

 

Bhí roinnt póstaer gaolmhar le múineadh agus foghlaim na teanga in airde sna seomraí ranga Gaeilge chomh maith le roinnt mhaith oibre de chuid na scoláirí féin.  Moltar an cleachtas seo go mór toisc go bhfuil sé tábhachtach timpeallacht spreagúil ghaelach a chruthú sa seomra ranga Gaeilge.  Moltar áfach, a chinntiú go bhfuil an t-ábhar a chrochtar cruinn agus ceart fiú más iad na scoláirí féin a sholáthraíonn é.  Moltar freisin úsáid níos leithne a bhaint as an ábhar sin mar áis thacaíochta le linn na ranganna Gaeilge.  Go minic is féidir úsáid a bhaint as ábhar den chineál seo chun pointí a léiriú, focail a mhíniú ar mhaithe le haistriúchán ó Ghaeilge go Béarla a sheachaint.

 

Pleanáil agus Ullmhúchán

 

Tá duine amháin de na múinteoirí ainmnithe mar chomheagraí ar phleanáil do mhúineadh agus foghlaim na teanga.  Is deachleachtas é seo.  Moltar áfach, féachaint ar na féidearthachtaí a bhainfeadh leis an gcúram seo a mhalartú idir na múinteoirí Gaeilge gach re bliain nó mar sin chun deis a thabhairt do gach duine ról ceannródaíoch a ghlacadh ar chúrsaí pleanála agus comhordaithe don ábhar.

 

Bíonn trí chruinniú foirmeálta sa bhliain ag na múinteoirí Gaeilge.  An cúrsa Gaeilge féin an t-ábhar a bhíonn idir lámha acu.  Tuairiscíodh go mbuaileann siad le chéile go neamhfhoirmeálta i rith na bliana chomh maith de réir mar is gá.  Bíonn méid áirithe comhphleanála ar siúl idir an bheirt mhúinteoir a bhíonn ag múineadh lucht na céadbhliana.  Is dea-chleachtas é seo.

 

Chuir gach múinteoir pleananna ar fail ar lá na cigireachta, leagtha amach de réir bliainghrúpaí agus leibhéil.  Moltar an obair atá déanta ar phleananna na múinteoirí aonair.  Tá méid áirithe oibre déanta sa scoil ar phlean ginearálta do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge sa scoil.  Tá an plean leagtha amach faoi na cinnteidil seo a leanas:  plean ábhair, aidhmeanna, modhanna measúnaithe, áiseanna agus pleanáil thraschuraclaim i measc cinnteidil eile.  Cé go moltar go mór an machnamh agus an dua a caitheadh leis an obair phleanála go dáta, is gá go mbeadh pleananna na múinteoirí ceangailte agus comhtháite leis an bplean don Ghaeilge féin.  Is gá na codanna éagsúla pleanála a chur le chéile ionas go mbeadh plean cuimsitheach críochniúil ann do mhúineadh agus foghlaim na teanga sa scoil.  Ba cheart go gcuimseodh a leithéid de phlean cur síos ar an ábhar le clúdach leis na bliainghrúpaí agus na leibhéil éagsúla chomh maith le cur síos ar mhodheolaíochtaí agus áiseanna le húsáid leis na ranganna cuí.

 

Moltar go mbeadh pleanáil d’úsáid theicneolaíocht an eolais agus na cumarsáide mar chuid den phlean do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge freisin go háirithe sa chomhthéacs go bhfuil foirgneamh nua á thógaint don scoil ina mbeidh áiseanna ríomhaireachta den scoth.   Tuairiscíodh go mbeidh saotharlann teanga ar fáil sa bhfoirgneamh nua sin freisin agus ba cheart go mbeadh múinteoirí ag pleanáil cheana féin agus ag bailiú eolais faoi dhea-chleachtais maidir le teanglann a úsáid.  Moltar freisin go ndéanfaí pleanáil do ghnothú agus soláthar áiseanna agus acmhainní le húsáid sa seomra ranga.  D’fhéadfaí é seo a dhéanamh thar thréimhse cúpla bliain ionas nach dtitfeadh an costas ar fad ar an scoil in aon bhliain amháin.

 

Tá méid áirithe pleanála déanta do mhúineadh na Gaeilge san Idirbhliain agus tá plean don Ghaeilge mar chuid den phlean don Idirbhliain.  Moltar, áfach, go gcuirfí plean níos cuimsithí ar fáil do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge san Idirbhliain.  Ba cheart go leagfaí an bhéim chuí ar an nGaeilge labhartha agus ar na scileanna cumarsáide i gcoitinne.  Moltar go bpléifeadh na múinteoirí Gaeilge an plean don Idirbhliain eatarthu féin agus go leagfaí béim láidir ar chlár spéisiúil nuálach a chur ar fáil do na scoláirí a mhúsclódh a gcuid suime i bhfoghlaim na teanga.  Tugann an Idirbhliain deis do mhúinteoirí ábhair a mhúineadh ar bhealaí éagsúla nuálacha agus moltar don scoil an leas is fearr a bhaint as an deis sin.

 

Bhí ullmhúchán maith cuimsitheach déanta do na ranganna go léir a breathnaíodh.  Réitíodh ábhar le taispeáint agus le scaipeadh sa rang chomh maith le bileoga oibre.

 

Teagasc agus Foghlaim

 

Bhí úsáid na Gaeilge mar theanga bhainistíochta, chumarsáide agus mhúinte an-mhaith i bhformhór na ranganna a breathnaíodh.  Bhí cúpla chás ann áfach, inar baineadh an iomad úsáide as an mBéarla mar theanga mhúinte agus chumarsáide sa rang.  Moltar go láidir go n-aontófaí polasaí ina leith seo i measc na múinteoirí Gaeilge.  Tá úsáid na sprioctheanga rí-thábhachtach i múineadh teanga ar bith agus go minic is é an múinteoir an príomhphointe teagmhála atá ag an scoláire leis an sprioctheanga.  Is gá go mbeadh deiseanna ag an scoláire an Ghaeilge a chloisint, a thuiscint agus a labhairt mar chuid den phróiseas insealbhaithe teanga.  

 

Breathnaíodh cás amháin inar aistrigh scoláirí gach line dá gcuid téacsanna ó Ghaeilge go Béarla.  Is gá teacht ar réimse straitéisí níos leithne chun tuiscint scoláirí a chinntiú go háirithe do na ranganna ardleibhéil.  Rinneadh iarrachtaí fónta úsáid an aistriúcháin ó Ghaeilge go Béarla a sheachaint i ranganna eile agus moltar na hiarrachtaí sin.

 

Moltar go mór an iarracht a bhí déanta i gcás amháin a breathnaíodh uirlisí cumarsáide a thabhairt do na scoláirí i bhfoirm liosta abairtí úsáideacha don rang.  Scaipeadh é seo ar na múinteoirí Gaeilge ar fad.  Moltar an cleachtas seo de roinnt na hoibre idir na múinteoirí Gaeilge.  Moltar áfach, go ndéanfaí roinnt forbartha ar an leathnach nathanna cainte seo, go mbeadh ionchur ag gach múinteoir ann agus go ndéanfaí an liosta abairtí a chur ar fáil ansin ar bhealach taitneamhach, so-léite agus so-úsáidte do na scoláirí agus go gcrochfaí na habairtí céanna sna seomraí ranga ionas go bhféadfadh scoláirí úsáid fheidhmiúil a bhaint as an méid a bheadh foghlamtha acu.

 

Braitheadh go raibh gá i gcásanna áirithe foghraíocht na scoláirí a cheartú.  Is gá é seo a dhéanamh ar bhonn leanúnach ach ar bhealach tuisceannach nach gcuirfeadh as do fhéinmhuinín na scoláirí.  Maidir le múineadh na Gaeilge féin bhí cás amháin ina bhféadfaí a bheith níos cúramaí le fuaimniú focail áirithe.  Is gá a bheith an-chúramach faoin ngné seo de mhúineadh na teanga.

 

Bhí na múinteoirí fuinniúil agus díograiseach i mbun na ranganna a breathnaíodh.  Bhog múinteoirí timpeall na seomraí ag comhrá, ag cabhrú le scoláirí agus ag cinntiú go raibh an obair chuí á cur i gcrích.  Cuireadh tús le roinnt ranganna le glaoch an rolla agus i gcásanna eile léiríodh plean an cheachta do na scoláirí.  Is dea-chleachtas é sin.  Braitheadh go raibh dea-chaidreamh idir na scoláirí agus na múinteoirí sna ranganna a breathnaíodh.

 

Moltar go mór an úsáid a baineadh as pictiúir tógtha ón Idirlín, i gcúpla chás a breathnaíodh, áit ar baineadh úsáid as na híomhánna chun tuiscint na scoláirí ar choincheapanna agus téamaí píosa lítríochta a chinntiú.  Is fíor dhea-chleachtas é seo agus moltar go mbainfí úsáid as an straitéis chiallmhar seo sna ranganna Gaeilge go léir.

 

Seachas pictiúir agus ábhar crochta in airde sa seomra ranga is beag áiseanna eile ar baineadh úsáid astu sna ranganna Gaeilge lasmuigh den téacsleabhar féin.  Moltar do mhúinteoirí plé a dhéanamh ina measc féin maidir le háiseanna agus acmhainní eile ar féidir a úsáid sa rang Gaeilge ar mhaithe leis an teanga a dhéanamh níos tarraingtí agus níos nua-aimseartha do scoláirí.  Moltar úsáid leanúnach a bhaint as na meáin chumarsáide Ghaeilge mar shampla mar áis thacaíochta do mhúineadh agus foghlaim na teanga.

 

Moltar go mór an obair bheirte a rinneadh i gcás amháin a breathnaíodh.  Moltar go mbainfí úsáid as obair bheirte, grúpobair agus ról imirt an oiread agus is féidir sna ranganna Gaeilge.  Is gá a chinntiú áfach, go bhfuil aidhm cinnte leis an obair agus go bhfuil tairbhe agus leas á baint as.  Tá seifteanna den chineál seo thar a bheith tábhachtach áfach, chun deiseanna cumarsáide a chruthú do scoláirí go háirithe nuair nach bhfuil a gcuid scileanna cumarsáide féin maith go leor chun dul i mbun na saorchumarsáide.

 

Bhí múineadh na gramadaí fite fuaite ar bhealach comhtháite tríd na ceachtanna i bhformhór na ranganna a breathnaíodh.  Is gá a chinntiú áfach, agus na briathra á mhúineadh agus a gcleachtadh go bhfuil na scoláirí in ann na briathra sna haimsirí éagsúla a chur in abairtí agus a úsáid ar bhealach feidhmiúil seachas a bheith in ann díreach liostaí briathra a scríobh amach.  Is gá comhthéacs a thabhairt don obair atá idir lámha i gcónaí.

 

Baineadh úsáid fhónta as an gclár bán chun foclóir nua a léiriú agus a mhíniú.  Breathnaíodh roinnt cásanna áfach ina raibh an t-ábhar a bhí scríofa ar an gclár bán mí-chruinn nó litrithe mícheart.  Moltar a bheith cúramach faoi seo toisc go bhfuil an dea-shampla chomh tábhachtach sin agus múinteoirí i mbun ábhair a chur ar fáil do scoláirí.  Is gá an aird chéanna a dhíriú áfach, ar ábhar a scaiptear i bhfoirm nótaí nó bileoga oibre.

 

Measúnú  

 

Cuirtear scrúdú Béarla agus Matamaitice ar scoláirí roimh theacht isteach sa scoil dóibh.  Moltar go ndéanfaí tástáil ar chumas Gaeilge na scoláirí sa scrúdú sin chomh maith.

 

Eagraítear scrúduithe tí faoi dhó sa bhliain, sa samhradh agus um Nollag. Cuirtear tuairiscí abhaile chuig tuismitheoirí i ndiaidh na scrúduithe sin.  Eagraítear scrúduithe comónta sa Ghaeilge do na scoláirí sa chéad bhliain.  Ní bheadh scrúduithe comónta oiriúnach ina dhiaidh sin.

 

Thuairisc an bhainistíocht shinsearach go bhfuil polasaí nua measúnaithe i bhfeidhm sa scoil mar chuid d’iarrachtaí na scoile an caighdeán sna hábhair éagsúla a ardú.  Cuirtear scrúdú míosúil ar na scoláirí go léir i ngach ábhar agus labhrann an ceann bliana le tuismitheoirí faoi thorthaí gach scoláire.  Déantar gach uile iarracht na scoláirí a spreagadh agus a mhealladh le fanacht sna ranganna ardleibhéil sna hábhair éagsúla.   Tá an polasaí nua seo ag teacht le ráiteas misin na scoile i leith caighdeán a ardú.   Tuairiscíodh go bhfuiltear sásta leis an dul chun cinn go dtí seo ach gur polasaí nua atá i gceist.

 

Cuirtear scrúdú béil neamhfhoirmeálta go tráthrialta ar na scoláirí i rang-ghrúpa amháin ach ní choimeádtar aon tuairisc ar an dul chun cinn agus ní chuirtear aon torthaí san áireamh i dtorthaí na Nollag nó i dtorthaí an tsamhraidh.  Cé go moltar an cleachtas scrúduithe béil a chur ar na scoláirí seo, moltar go ndéanfaí measúnú ar scileanna cumarsáide na scoláirí sna bliainghrúpaí go léir ar bhonn níos foirmeálta.  Moltar go bpléifeadh na múinteoirí measúnú scileanna cumarsáide na scoláirí ón gcéad bhliain ar aghaidh.

 

Bhí go leor oibre déanta sna cóipleabhair a breathnaíodh sna ranganna. Ba léir freisin go dtugtar agus go gceartaítear obair bhaile na scoláirí go rialta.  Tá sé seo ag teacht le polasaí na scoile i leith obair bhaile. 

 

 

Achoimre ar na príomhchinntí agus  Moltaí

 

Is iad seo a leanas na príomhbhuanna a aithníodh sa mheastóireacht:

 

 

 

 

Déantar na mórmholtaí seo a leanas ar mhaithe le cur leis na buanna seo agus le réimsí forbartha a aithint: 

 

 

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheastóireachta leis na múinteoirí Gaeilge agus leis an bpríomhoide ag deireadh na  meastóireachta áit ar cuireadh i láthair agus ar pléadh na dréacht-chinntí agus moltaí.

 

 

 

 

Foilsithe Deireadh Fómhair 2008

 

 

Appendix

 

School Response to the Report

 

Submitted by the Board of Management

 

 

 

 

 

Area 1   Observations on the content of the inspection report     

 

The Board of Management is happy with the overall content of the report by the D.E.S. inspector and in particular the highlighting of the energy and the enthusiasm of the teachers for their subject which was observed during the inspection.  The positive affirmation of the role played by management and the teachers within the Irish Department to further increase the numbers of pupils taking Irish at Higher Level in the Junior and Leaving Certificate examinations was very much appreciated by the B.O.M members.  This strategy is having a telling impact as evidenced by the increase in the percentage of our students taking Irish at Higher Level in the Leaving Certificate, some of whom wish to enter the teaching profession at Primary level.  As part of the strategy for giving Irish a greater prominence within the school all nameplates on the classroom doors are in Irish only and wall charts produced by the students themselves are evident on notice boards throughout the school.

 

Area 2   Follow-up actions planned or undertaken since the completion of the inspection activity to implement the findings and recommendations of the inspection          

 

The B.O.M appreciates the positive and helpful recommendations outlined in the report.  With the completion of the new extension provision has been made to enable planning for the use of the new language laboratory as a resource for the teaching of Irish.  All classrooms now have full ICT provision and every effort is being made by school management to encourage and enable teachers to make greater use of this as a teaching resource.  The teachers of the Irish Department have shown a willingness to engage more fully with use of ICT within the classroom.  Many of the other recommendations have already been addressed and outstanding issues will be in place within a short timeframe.