An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

Department of Education and Science

 

Cigireacht Ábhair ar Ghaeilge

TUAIRISC

 

Scoil Muire agus Pádraig

Béal Átha na Muice, Co. Mhaigh Eo.

Uimhir rolla: 646900

 

Dáta na cigireachta: 9, 10 Bealtaine 2006

Dáta eisiúna na tuarascála: 15 Nollaig 2006

 

 

An Tuairisc Chigireachta seo

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

Pleanáil agus Ullmhúchán

Teagasc agus Foghlaim

Measúnú agus Gnóthachtáil

Achoimre ar na Príomhthátail agus Moltaí

 

 

Tuairisc ar Chaighdeán na Foghlama agus an teagaisc sa Ghaeilge

 

 

An Tuairisc Chigireachta seo

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis chigireacht ábhair i Scoil Muire agus Padraig, Béal Átha na Muice, Contae Mhaigh Eo. Leagann sé amach tátail mheasúnachta maidir le caighdeán an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déantar moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil.  Rinneadh an mheasúnacht seo thar dhá lá inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim.  Bhí teagmháil ag an gcigire leis na mic léinn agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na mac léinn agus rinneadh plé leis an múinteoirí. D’athbhreithnigh an cigire cáipéisíocht phleanála na scoile agus ullmhúchán scríofa na múinteoirí. Tar éis na cuairte measúnachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na measúnachta don phríomhoide agus na múinteoirí ábhair.

Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile a thuairim a léiriú  ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce i scríbhinn; ní bhfuarthas freagra ón mbord.

 

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

 

Tá ochtar múinteoirí Gaeilge, ceathrar le cúram ranga amháin agus na múinteoirí eile gafa le múineadh na Gaeilge ón gcéad bhliain ar aghaidh go dtí rang na hArdteiste.  Is ranganna meascaithe ar fad atá sa chéad bhliain agus san Idirbhliain.  Ón dara bliain ar aghaidh déantar na ranganna a scagadh ar bhonn leibhéil scrúdaithe.  Is ranganna comhreathacha na ranganna Gaeilge léir sa scoil.  Moltar an bhainistíocht as an soláthar seo sa chlár ama mar éascaíonn sé gluaiseacht idir na leibhéil éagsúla.

 

Bíonn ceithre rang Gaeilge in aghaidh na seachtaine sa Timthriall Sóisearach agus cúig rang sa Timthriall Sinsearach.  I rang na hArdteiste bliain a haon tá rang dúbailte amháin agus trí rang singil ar trí lá difriúil.  Do rang na hArdteiste bliain a dó áfach, tá rang dúbailte amháin agus trí rang singil thar dhá lá.  Moltar go ndéanfar athbhreithniú ar an soláthar seo de bhrí gur fearr do na scoláirí ionchur laethúil a fháil sna bun ábhair agus d’fhoghlaim teanga ach go háirithe. Tá 23 scoláirí ag déanamh Gaeilge don Idirbhliain.  Tá grúpa amháin chumais mheasctha le dhá rang in aghaidh na seachtaine.

 

Áirítear 21 scoláirí den mhóriomlán a bhfuil faomhadh tugtha ag an scoil dóibh maidir le díolúine ón nGaeilge de réir fhorálacha Imlitir M10/91.  Tugadh le fios gur scoláirí ón iasacht iad seachtar déag agus ceathrar daltaí le deacrachtaí aitheanta foghlama.

 

Níl aon bhuiséad foirmiúil curtha ar fáil don Ghaeilge, tuigtear ó labhairt leis na múinteoirí agus leis an mbainistíocht go soláthraítear aon riachtanais cruthaithe do mhúineadh agus d’fhoghlaim an ábhair chomh maith leis na hacmhainní agus bhíonn ag teastáil chun imeachtaí difriúla Gaeilge a reachtáil sa scoil.  Cuirtear réimse maith imeachtaí comh-churaclaim is seach-churaclaim ar fáil do na scoláirí, Seachtain na Gaeilge, tráth na gceisteanna, díospóireachtaí agus cuairteanna urlabhraí ó choláistí Gaeilge.  Tréaslaítear leis an bhfoireann as na hiarrachtaí seo.

 

Bhí raon leathan áiseanna agus acmhainní sa scoil, ina measc áiseanna ríomhaireachta, teilifís, físeáin, seinnteoirí dlúthdhioscaí agus teanglann.  Bíonn fáil ag na múinteoirí Gaeilge ar sheomra ríomhaireacht na scoile ach é a chur in áirithe.  Tuairiscíodh nach n-úsáídtear é ró-mhinic.  Moltar athbhreithniú a dhéanamh ar an gcleachtas seo agus tús a chur le comhtháthú  theicneolaíocht an eolais agus na cumarsáide i múineadh agus i bhfoghlaim sa Gaeilge.  Tá suíomh idirlín ag an scoil faoi www.pobail.ie agus moltar to gcuirfear nascanna Gaeilge ar an leathanach baile ar nós naisc ciclipéidigh  www.wikepedia.org chuig an leagan Gaeilge an Vicipéad, nasc foclóra www.focal.iewww.achmhainn.ie agus nasc irise www.beo.ie.

 

Tá seomraí buana ag leath den ochtar múinteoirí agus is teanglann ceann do na seomraí seo. Tá fáil freisin ag múinteoirí ar sheomraí beaga do mhúineadh grúpaí beaga ar bhonn rialta. Tá an socrú seo le moladh mar go bhfuil fáil saoráideach ag na múinteoirí ar áiseanna teagaisc agus foghlama.

 

Tugtar gach uile tacaíochta agus treoir do mhúinteoirí ag déanamh ard-teastais san oideachas agus do mhúinteoirí nua cháilithe.  Moltar an bhainistíocht as an soláthar seo.

 

Pleanáil agus Ullmhúchán

 

Tá an scoil ag glacadh páirte gníomhaigh i bpróiseas um phleanáil fhorbartha scoile.  Tá réimse leathan polasaí dearaithe nó á cheapadh i gcomhar leis an bhfoireann.  Cé nach bhfuil aon pholasaí ar leith don  Ghaeilge,  tá caighdeán maith d’obair phleanála ar bhonn foirmiúil agus neamhfhoirmiúil á dhéanamh don Ghaeilge.  Cuirtear trí lá ar fáil don phleanáil fhoirmiúil ag tús na bliana. Moltar athbhreithniú a dhéanamh ar an gcleachtas seo lena chinntiú go bhfuil treoirlínte na Roinne maidir le fad na scoilbhliana, de réir Imlitir M29/95 agus M21/04, á chomhlíonadh.  Déantar gach iarracht uair amháin a sholáthar don phleanáil ag gach cruinniú foirne maraon le cruinnithe múinteoirí agus tuismitheoirí.  Tréaslaítear leis an mbainistíocht as an soláthar seo don phleanáil fhoirmiúil.  Tá pleananna scríofa,  de réir téarmaí,  do na ranganna go léir.  Tá cur síos mion iontu faoi ábhar an teagaisc maidir le topaicí, gramadach, litríocht, acmhainní teagaisc agus modhanna measúnúnaithe.  Moltar go gcuirfear leis an dea phleanáil ábhair seo trí phleanáil a dhéanamh ar oideolaíocht sa chaoi is go mbeidh na pleananna bliantúla ranga ag teacht le chéile ó thaobh ábhair, oideolaíochta, acmhainní agus measúnachta de. Moltar leis go ndéanfar an phleanáil ar bhonn níos comhoibrithí sa chaoi is go mbeidh plean chomhaontaithe, ó thaobh ord an teagaisc ach go háirithe, i gcás múinteoirí a mbíonn an bhliain chéanna agus/nó an leibhéal céanna san ábhar á mhúineadh acu.

 

Tá an múinteoir is sinsearaí ina chomhordaitheoir ábhair don Ghaeilge sa scoil.  Tá sé inmholta go ndéanfar rothlú ar an gcúram seo sa chaoi is go bhfuil taithí agus tuiscint ag níos mó ná múinteoir amháin ar na freagrachtaí  a ghabhann leis an  gcomhordaitheoireacht.

 

Tuairiscíodh go bhfuil múinteoirí ag múineadh i bpáirt lena chéile i gcás rang amháin sa chéad bhliain. Tá sé inmholta leas níos leithne a bhaint as an gcur chuige seo ach pleanáil fhoirmiúil a dhéanamh don soláthar seo.

 

Tá plean na hIdirbhliana bunaithe ar thrí phríomhghné, cur chun cinn na teanga labhartha, na cluastuisceana agus na litríochta.  Moltar go ndéanfar athbhreithniú ar clár na litríochta agus rogha na hirise sa chaoi is go mbeidh taithí na ndaltaí ar an nGaeilge iomlán difriúil ó churaclam an Teastais Shóisearaigh agus ó litríocht dualgais na hArdteiste.  Tá trí leibhéil difriúla sa ghrúpa seo agus tá sé riachtanach pleanáil fhoirmiúil a dhéanamh do mhodhanna múinte idirdhealaithe chomh maith le heágsúlacht i leibhéal na measunaithe.

 

Bhí ard chaigdéan de phleanáil agus ullmhúchán gearr-théarmach ag formhór na múinteoirí i Scoil Muire agus Pádraig.  Ba léir ó thromlach na ranganna a rinneadh measúnú orthu agus óna pleananna scríofa do na ranganna sin go raibh cuspóirí teagaisc agus foghlama cinnte iontu.

 

Teagasc agus Foghlaim

 

Tá foireann láidir ag plé le múineadh agus foghlaim na Gaeilge i Scoil Muire agus Padraig.  Bhí tionchar dearfach ag an dea-phleanáil  agus an dea-ullmhúchán gearr-théarmach ar struchtúr, luas agus leanúnachas na gceachtanna Gaeilge a breathníodh orthu le linn na cigireachta.  Bhí cuspóirí foghlama cinnte iontu go léir.  Roinn cuid de na múinteoirí na cuspóirí foghlama le na scoláirí ag tús an ranga.  Is dea-chleachtas é seo mar díríonn sé aird na ndaltaí ar a bhfoghlaim féin agus méadaíonn an nósmhaireacht seo go dtógann daltaí níos mó freagrachta as a bhfoghlaim.  Chun cuidiú leis an bhfoghlaim bhí bileoga oibre, giota téip réamhroghnaithe, póstaeir, fearais léirithe le lipéid agus bileoga idirdhealaithe don obair bhaile a thug stíleanna éagsúla foghlama na ngasúr san áireamh chomh maith lena gcumais difriúla.

 

Ar an iomlán, bhí ábhar na gceachtanna ag teacht le soillabais agus le raon spéise na scoláirí.  Go ginearálta, choiméad na múinteoirí cothromaíocht idir gníomhaíocht na ndaltaí agus a ngníomhaiocht féin trí éagsúlacht a bheith sna teicníc teagaisc agus foghlama. Bhí obair uile ranga ina chuir an múinteoir an t-eolas i láthair agus ansin bhí deis ag na scoláirí dul i ngleic leis an ábhar trí obair ghrúpa nó obair aonair.  D’éirigh go maith leis an obair ghrúpa mar go raibh cuspóir soiléir ag na beirteanna, bhí am teoranta tugtha don tasc agus thug na grúpaí go léir aiseolas.  Sna ranganna eile ina rinneadh na múinteoirí daingniú trí obair aonair tar éis látharú uile ranga bhí bileoga oibre réamh ullmhaithe agus idirdhealaithe de réir leibhéil chumais mheascaithe na ndaltaí.  Tugann an modh idirdhealaithe seo deis do na scoláirí teacht i gcabhair ar a chéile agus tugann sé deis don mhúinteoir teacht i gcabhair scoláirí faoi leith.  Tá an dea-chleachtas seo le moladh agus b’fhiú go mór an mhúinteoireacht éifeachtach seo a scaradh amach ar roinn na Gaeilge trí chéile. 

 

Chomh maith le coibhneas cothrom a bheith idir gníomhaíocht na múinteoirí agus na daltaí a bheith sna ranganna seo d’éirigh lena múinteoirí comhtháthú oilte a dhéanamh idir an léitheoireacht, an éisteacht, an scríbhneoireacht agus in amanna an labhairt.  I ranganna eile rinneadh formhór na muinteoirí comhthathú ar na ceithre mhór scil trí úsáid sciliúil a bhaint as ceisteanna.  Fiafraíodh agus freagraíodh ceisteanna ilghnéitheacha a d’éiligh eolas ag leibhéil éagsúla cumais.  Bhí an ceistiúchán sainiúil, ábhartha agus soiléir.  Chuir an ceistiúchán cuimsitheach le rannpháirtíocht na ndaltaí sa cheacht mar go raibh ionú ag beagnach gach dalta freagra a thabhairt.  I líon beag de na ranganna níor bhain na múinteoirí a dóthain úsáide as ceisteanna agus ní raibh an deis céanna ag na scoláirí dul i ngleic leis an ábhar agus é a cheangal lena n-eispéireas féin.  Moltar go ndéanfaidh an fhoireann go léir gach iarracht deiseanna a thabhairt do na scoláirí ábhar an cheachta a  inmheánú laistigh d’achar an ranga.

 

Choinnigh na múinteoirí cuimhne i gconaí ar an ngramadach agus ar straitéisí foghlama na ndaltaí.  Ar an iomlán, bhí an ghramadach á áireamh mar shnáth ceangail i múineadh teanga seachas mar mhír a mhúintear ina n-aonaid leo féin.  Bhí múinteoirí áirithe aireach freisin straitéisí foghlama a chothú sna daltaí chun cuimhne ar eolas nua, foclóir nua ach go háirithe.  Is dea-chleachtas múinteoireachta iad seo a chuidíonn le buanú na fáisnéise agus moltar úsáid níos leithne a bhaint as i dtáithí foghlama na Gaeilge i Scoil Muire agus Pádraig.

 

D’úsáid na múinteoirí go léir na cláir bhána go héifeachtach chun eochair fhocail an cheachta a chlarú, chun struchtúr a chur ar an gceacht agus chun obair scríofa agus obair bhaile a phleanáil.  Ba chleachtas maith é seo mar is eiseamláir do dhaltaí conas  eagraíocht a chur ar a smaointí féin is iad ag ullmhú do thasc scríofa.

 

Bhí ard chumas riar ranga ag na hoidí go léir.  Bhí atmaisféar dearfach le brath sna ranganna Gaeilge ar fad agus ba léir go raibh meas ag na scoláirí agus na múinteoirí ar a chéile.  Rinne formhór na múinteoirí gach iarracht scafall a dhéanamh ar rannpháirtíocht na ndaltaí sna ranganna agus tugadh moladh agus aiseolas gríosúlach do na scoláirí.  Léirigh na scoláirí go raibh said sásta a bheith rannpháirteach agus go raibh tuiscint acu ar an ábhar.  Ba í an Ghaeilge a bhí in úsáid mar ghnáth-theanga cumarsáide na ranganna go léir.

 

I gcás na seomraí buana a bhí ag na múinteoirí agus seomra amháin eile bhí timpeallacht fhisiciúil fhoghlama spreagúil iontu araon.  Bhí taispéantais d’eochair fhocail, nathanna cainte, póstaeir ghramadacha agus samplaí d’obair na ndaltaí féin.  Moltar go leanfar ag úsáid buntáiste na seomraí buana agus seomraí eile chun litearthacht fhísiúil na scolairí i nGaeilge a fheabhsú agus chun aitheantas a thabhairt d’obair na ndaltaí sa teanga.

 

Measúnú agus Gnóthachtáil

 

Tá measúnú á dhéanamh ar bhonn neamhfhoirmiúil agus foirmiúil.  Is measúnú múnlaitheach don chuid is mó a dhéantar go neamhfhoirmiúil.  I measc na modhanna a bhí in úsáid le linn na cigireachta bhí straitéisí éagsúla ceistiúcháin sna ranganna, gníomhaíochtaí ranga, obair scríofa, measúnú leanúnach ar an léitheoireacht, aiseolas ó obair bheirte is obair aonair agus athbhreithniú ar obair bhaile.

 

Tá polasaí cuimsitheach ag an scoil don obair bhaile.  Tá aidhmeanna spreagúla ag an bpolasaí agus tá cur síos soiléir ar ról na bhpríomh-phairtnéirí i gcur chun cinn an pholasaí.  Déantar monatóireacht laethúil ar an obair bhaile trí chóras dhialanna na ndaltaí.  Is do thuismitheoirí agus  don mhúinteoir ranga a thiteann an fhreagracht seo.  Gach téarma déanann an bhainistíocht sinsearach i gcomhair leis na múinteoirí ranga athbhreithniú ar fheidhmiú an pholasaí.  Tá an cur chuige córasach don obair bhaile le moladh. Moltar go ndéanfar forbairt ar mhodhanna measúnachta maidir le measúnú don fhoghlaim mar atá molta ag Comhairle Curaclaim agus Measúnachta ag www.ncca.ie.

 

Léirigh na cóipleabhair a breathnaíodh le linn na cigireachta go raibh obair chuimsitheach déanta ar raon ábhar a bhí ag gabháil le riachtanais na Siollabas.  Bhí an obairbhaile á cheartú le ceartúcháin fhorbraithe in áiteanna. I gcóipleabhair eile áfach, bhí an t-aiseolas tugtha i bhfoirm tic.   Is cuid luachmhar den fhoghlaim é an ceartúchán agus moltar go leanfaí ag monatóireacht obair scríofa na scoláirí go rialta ionas go mbíonn dearbhú is treoir á thabhairt do scoláirí ar conas a gcuid oibre a fheabhsú.

 

Déantar measúnú coimreach foirmiúil ar na scoláirí faoi dhó i gcaitheamh na bliana, faoi Nollaig agus scrudú deireadh bhiana. Tuairiscíodh go ndéantar cinnidh faoi mheasúnú comónta ag na cruinnithe pleanála i gcaitheamh na bliana.  Reachtáilítear trialscrúdaithe san Earrach do scoláirí scrúdaithe.  Casann na múinteoirí agus na tuismitheoirí ar a chéile uair sa bhliain do gach bliain ghrúpa.  Tá córas measúnú difriúil do rang na hArdteiste.  Déantar scrúdaithe tí i Mí na Samhana agus trialscrúdaithe san Earrach. Cuirtear tuairisc abhaile i ndiaidh na scrúdaithe seo agus buaileann múinteoirí agus na tuismitheoirí lena chéile chun na dtorthaí agus dul chun cinn na ndaltaí a phlé.  Thosaigh an scéim seo don Ardteist sa bhliain acadúil 2004/05 mar scéim phíolóta agus bhí sé i bhfeidhm arís i mbliana.  Tá ard mholadh ag dul don scoil don tionscnamh seo.

 

 

Achoimre ar na Príomhthátail agus Moltaí

 

Is iad seo a leanas na príomhláidreachtaí agus na réimsí le haghaidh forbartha a aithníodh sa mheasúnacht:

 

 

Mar bhealach le togáil ar na láidreachtaí seo agus chun dul i gceann réimsí le haghaidh forbartha, tá na moltaí seo a leanas á dhéanamh:

 

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheasúnachta leis na múinteoirí Gaeilge agus leis an bPríomhoide ag deireadh na measúnachta nuair a cuireadh na dréacht-thátail agus na moltaí i láthair agus nuair a pléadh iad.