An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

 

Department of Education and Science

 

 

 

Cigireacht Ábhair Gaeilge

TUAIRSC

 

 

Coláiste Chathail Naofa,

Dún Garbhán, Contae Phort Láirge

Uimhir Rolla: 72220T

 

 

 

 

Dáta na cigireachta:  16 Bealtaine 2006

Dáta eisiúna na tuarascála: 15 Nollaig 2006

 

 

 

 

 

Tuairisc ar Chaighdeán na Foghlama agus an teagaisc sa ghaeilge

An Tuairisc Chigireachta seo

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

Pleanáil agus Ullmhúchán

Teagasc agus Foghlaim

Measúnú agus Gnóthachtáil

Achoimre ar na Príomhthátail agus Moltaí

 

 


Tuairisc ar Chaighdeán na Foghlama agus an teagaisc sa ghaeilge 

 

An Tuairisc Chigireachta seo 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis cigireacht ábhair a bheith déanta ar Choláiste Chathail Naofa, Contae Phort Láirge. Léiríonn sí torthaí meastóireachta ar chaighdeán an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus tugann sí moltaí i leith tuilleadh forbartha ar theagasc an ábhair sa scoil. Cuireadh an mheastóireacht i gcrích thar thréimhse lae amháin inar thug an cigire cuairteanna ar sheomraí ranga agus inar bhreathnaigh sé ar theagasc agus ar fhoghlaim.  Rinne an cigire idirghníomhú le daltaí agus le múinteoirí, scrúdaigh sé obair na ndaltaí agus phléigh sé cúrsaí leis na múinteoirí. D'athbhreithnigh an cigire doiciméadú faoi phleanáil scoile agus ullmhúchán scríofa na múinteoirí.  I ndiaidh na cuairte meastóireachta thug an cigire aiseolas ó bhéal don phríomhoide agus do na múinteoirí ábhair mar gheall ar thorthaí na meastóireachta. Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile a thuairim a léiriú  ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce i scríbhinn; ní bhfuarthas freagra ón mbord.

 

 

 

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

 

Téitear i dteagmháil leis na bunscoileanna agus leis na tuismitheoirí roimh theacht na scoláirí go dtí an scoil. Cuirtear Clár Scoile an Teastais Shóisearaigh ar fáil do gach scoláire sa Timthriall Sóisearach agus cuirtear Clár Gairme na hArdteistiméireachta agus na hArdteistiméireachta Feidhmigh ar fáil do scoláirí sa Timthriall Sinsearach. Trí chomhamchlárú bíonn gach deis ag gach scoláire an leibhéal is airde a bhaint amach san ábhar agus tá an cur chuige seo inmholta. Ag am na cuairte áiríodh, de réir fhorálacha Imlitir M10/94, díolúine ón nGaeilge a bheith ag líon mór scoláirí. Moltar beartas scoile a leagan amach i dtaobh rannpháirtíocht scoláirí sa Ghaeilge agus is ceart athbhreithniú a dhéanamh ar sholáthair an ábhair ionas go gcinnteofaí go mbíonn ar a laghad, ceithre rang in aghaidh na seachtaine ag gach scoláire Gaeilge sa Timthriall Sóisearach agus cúig rang in aghaidh na seachtaine ag scoláirí a bhíonn ag gabháil le Clár Gairme na hArdteistiméireachta.

 

Tá ceathrar múinteoirí ag múineadh na Gaeilge sa scoil. Cé nach gcuirtear aon bhuiséad faoi leith ar fáil do mhúineadh na Gaeilge, tuigtear ó labhairt leis na múinteoirí agus leis an mbainistíocht, go gcuirtear aon riachtanais a bhíonn acu ar fáil, ach iad a chur in iúl.  Tá teacht ar raon áiseanna agus acmhainní cuí agus tréaslaítear leis na múinteoirí faoin timpeallacht ranga agus cé chomh maisithe is a bhí roinnt de na seomraí, le póstaeir nua-aimseartha agus níos tábhachtaí fós, le hobair na scoláirí. Tugadh faoi deara freisin, gur i nGaeilge atá ainmneacha na seomraí ar dhoirse na scoile.

 

Tugadh le fios go gcuirtear na scoláirí ar an eolas faoi choláistí samhraidh agus eagraítear imeachtaí faoi leith le linn Seachtain na Gaeilge. Cuireadh in iúl go mbaintear úsáid as foilseacháin éagsúla chomh maith le fístéipeanna ó TG4. Tuairiscíodh go bhfuil fáil ag na múinteoirí Gaeilge ar sheomra ríomhaireachta sa scoil ach nach mbaineann na múinteoirí úsáid rialta as teicneolaíocht eolais is chaidrimh (TEC) i dteagasc agus i bhfoghlaim na Gaeilge.  Moltar go ndéanfaí athbhreithniú ar leas níos leithne a bhaint as TEC mar is ceart go dtuigfeadh na scoláirí gur teanga bheo í an Ghaeilge sna meáin nua-aimseartha chomh maith.  Mar a chonacthas bhí bileoga oibre na múinteoirí agus póstaeir Ghaeilge na scoláirí déanta ar an ríomhaire agus is ceart an dea-chleachtas seo a leathnú agus deis a thabhairt do na scoláirí a gcuid oibre is a gcuid foghlama a chur in iúl trí na meáin éagsúla.

 

Pleanáil agus Ullmhúchán

 

Tá pleanáil agus ullmhúchán de chaighdeán maith sa scoil seo. Is ar bhonn foirmeálta a fheidhmíonn na múinteoirí Gaeilge mar roinn agus is minic a bhíonn cruinnithe foirmeálta agus neamhfhoirmeálta ag an roinn le linn na scoilbhliana.  Cuireadh in iúl gur roghnú téacsleabhar, roghnú acmhainní, roinnt scoláirí i ranganna, agus a n-oiriúnacht don leibhéal ag a mbíonn siad ag tabhairt faoin nGaeilge, an phríomhaidhm a bhíonn leis na cruinnithe. Tuigeadh ón mbainistíocht go bhfuil sé mar pholasaí sa scoil oiread taithí agus is féidir ar na leibhéil éagsúla a roinnt go cothrom ar na múinteoirí ar fad agus tá an polasaí seo le moladh.

 

Tá an scoil faoi lán seoil leis an bPróiseas um Phleanáil Fhorbartha Scoile agus tréaslaítear leis na múinteoirí faoin bpleanáil phearsanta agus faoin gcomhphleanáil atá ar bun don Ghaeilge. Tugadh suntas faoi leith don cháipéis phleanála a scríobh roinn na Gaeilge le chéile. Bhí rian an dian-mhacnaimh ar an gcáipéis fhéin-mheastóireachta seo, ina luadh príomhchinní is moltaí i leith na Gaeilge sa scoil. Is iontach an rud é nuair atá múinteoirí ar aon fhocal faoi obair na bliana agus moltar an deis seo a thapú agus díriú ar, ní hamháin clár na hoibre, ach ar mhodhanna teagaisc a bheadh oiriúnach don chlár roghnaithe sin agus na torthaí foghlama a ghabhann leis, go háirithe torthaí foghlama i leith na teanga labhartha.  Mar a léirítear i siollabais éagsúla na Roinne is é príomhaidhm na gcúrsaí ná chun a chur ar chumas na ndaltaí an Ghaeilge a úsáid. D’fhéadfaí, nuair is cuí, plean ceachta a chumadh le chéile mar roinn, is a chur i bhfeidhm sna ranganna cuí agus teacht le chéile ina dhiaidh agus an ceacht a phlé. Ós rud é go bhfuil formhór na ranganna in aon bhliainghrúpa ar siúl ag an am céannas d’fhéadfaí triall a bhaint as comhmhúinteoireacht ina mbíonn múinteoirí ag múineadh i bpáirt le chéile in aon seomra ranga amháin.

 

Teagasc agus Foghlaim

 

Tugadh faoi deara ins na ranganna ar fad ar tugadh cuairt orthu go raibh ábhar na gceachtanna ag teacht le siollabais na Roinne agus le raon suime is cumais na scoláirí.  Mar a bheifí ag súil leis, ag an am seo den bhliain, bhí athdhéanamh ar siúl i dtromlach de na ceachtanna. Le linn mo chuairte bhí caidreamh réidh ag na múinteoirí agus ag na scoláirí lena chéile le féith an ghrinn ann uaireanta. Moladh na scoláirí chomh minic agus ab’fhéidir le linn na gceachtanna agus bhí féin-mheas is féinmhuinín na scoláirí chun tosaigh i ngach rang. Chuir an méid seo go mór leis an gcomhoibriú a bhí le feiceáil i bpróiseas na foghlama agus an teagaisc a bhí ar bun agus tá creidiúint mhór ag dul do na múinteoirí ina thaobh.

 

Rinneadh gach iarracht an Ghaeilge a úsáid mar mhéanteagaisc agus mar ghnáththeanga cumarsáide ranga agus tá an modh oibre seo inmholta mar is tríd an tumoideachais sa Ghaeilge is fearr a fhoghlaimeoidh na scoláirí an teanga. I ngach rang a breathnaíodh bhí ceartú cneasta ar dhearmaid na scoláirí agus i bhformhór de na ranganna bhí an gramadach fite fuaite go nádúrtha sna ceachtanna le béim, mar is ceart, ar thábhacht na gramadaí don chumarsáid seachas aon ní eile. Léirigh na ceachtanna a breathnaíodh go raibh pleanáil chuí déanta ina gcomhair agus go raibh leanúnachas i gceist. Bhí de thoradh ar an bpleanáil chríochnúil seo go raibh struchtúr agus gluaiseacht bhríomhar faoi na ceachtanna.

 

I rang amháin a breathnaíodh sa Timthriall Sóisearach, bhí na scoláirí ag díriú ar an téama ‘Spórt’. Faoi stiúir chliste oilte an mhúinteora baineadh leas as na scileanna teanga go léir agus tugadh gach deis do gach scoláire páirt ghníomhach a ghlacadh sa cheacht. Cuireadh le stór foclóra na scoláirí ag tús an cheachta agus baineadh leas éifeachtach as spléach-chártaí chun é seo a chur i gcrích. Faoi luas cuí sníodh scileanna éisteachta, léitheoireachta, labhartha agus scríbhneoireachta isteach sa cheacht. Ba shuntasach le cloisteáil an múinteoir á rá, agus an rang gafa le hobair bheirte, “níl sibh ag caint!” Tá an-mholadh ag dul don tslí inar tugadh faoin obair bheirte is rólghlacadh. Chinntigh éagsúlacht na dtascanna, a bhí á gcomhtháthú leis na scileanna teanga go léir, go raibh na scoláirí gníomhach ina gcuid foghlama. Ó thús deireadh, bhí an t-ullmhúchán agus an cur chuige sa cheacht seo le moladh. Trí thaifeadadh a dhéanamh den sár-chleachtas seo bheadh gaisce eile déanta mar bheadh scileanna teanga agus scileanna inaistrithe á gcothú ar aon uain. Is ceart obair an ranga seo agus na modheolaíochtaí in úsáid a cheiliúradh is a scaipeadh.

Tugadh cuairt ar rang eile sa Timthriall Sóisearach agus bhí na scoláirí ag líonadh foirmeacha a bhí bunaithe ar na hiarpháipéir scrúdaithe. Mar aon leis na ranganna eile a breathnaíodh ní raibh an múinteoir sásta dul i muinín an Bhéarla agus téann an stíl mhúinteoireachta seo i bhfeidhm go mór ar fhoghlaimeoirí teanga. Bhí na heochairfhocail ag na scoláirí agus rinneadh lúbra focal dóibh freisin ar an ríomhaire roimh ré. Baineadh leas as foirmeacha éagsúla chun cuspóir an cheachta a choimeád chun tosaigh agus cuireadh ceisteanna ar na scoláirí chun iad a dhíriú ar an dúshlán rompu. Dar ndóigh d’fhéadfaí an seomra ranga a eagrú ionas go mbíonn na scoláirí ag cur na gceisteanna ar a chéile is ag scríobh lena chéile chomh maith. Fad is a bhí na scoláirí i mbun a chuid oibre tháinig an múinteoir i gcabhair ar scoláirí faoi leith. Trí leas níos leithne a bhaint as obair bheirte is obair ghrúpa bheifí ábalta cur leis an stíl chabhrach seo.

 

Bhí rang eile a breathnaíodh, dírithe ar litir phearsanta a chumadh ar eachtra faoi leith. Ba léir sa rang seo go raibh béim á cur ar scil na scríbhneoireachta, agus treisiú á dhéanamh ar scil na cumarsáide. Baineadh leas an-éifeachtach as osteilgeoir chun teilgean smaointe na scoláirí a chur i láthair. Chomh maith le sin cuireadh bileoga oibre ar fáil do na scoláirí ionas go raibh fráma scríbhneoireachta acu agus iad i mbun a gcuid oibre. Mar aon leis na ranganna eile a breathnaíodh bhí béim fheidhmeach is chumarsáideach ar na pointí gramadaí a luadh. Le linn an cheachta seo sníodh aimsirí na mbriathra isteach sa cheacht mar ba ghá leo agus na scoláirí ag gabháil lena gcuid oibre. Arís moltar leas níos leithne a bhaint as modhanna teagaisc a chuireann scoláirí ag obair i bpáirt lena chéile agus a chuireann béim ar an bpiartheagasc, go háirithe agus athdhéanamh ar bun acu.

 

Cuireadh ceisteanna ardoird ar na scoláirí i rang eile a breathnaíodh. Bhí an rang seo ag déanamh staidéir ar dhán agus úsáideadh an clár bán chun freagraí tuisceanacha na scoláirí a chur os comhair an ranga. Ba léir go raibh Gaeilge mhaith ag na scoláirí a léigh os ard is a d’fhreagair na ceisteanna ón múinteoir. Ba léir freisin gur bhain siad siúd taitneamh is tairbhe as páirt ghníomhach a bheith acu sa cheacht. Bhí ar na scoláirí alt a scríobh faoin bpríomhcharactar sa dán agus tá moladh ag dul don chur chuige comhtháite seo ina gcuirtear béim ar thascanna éagsúla. D’fhéadfaí cur leis an dea-chleachtas seo trí stór foclóra is frásaí faoi leith ón dán a roghnú roimh ré agus iad a shní isteach sa cheacht chomh minic agus is féidir. Rinneadh gach iarracht atmaisféar a chothú sa rang ina raibh sé nádúrtha an Ghaeilge a úsáid agus moltar go leanfaí leis le béim ar an múinteoir mar bhainisteoir ar ghníomhachtaí éagsúla foghlama seachas bheith ina dháileoir eolais amháin.

Tá cáilíocht na foghlama agus an teagaisc sa Ghaeilge go maith sa scoil seo agus moltar, chun chur leis na dea-chleachtais feicthe, go leathnófaí na modhanna cumarsáide a chonacthas chun deiseanna eile a thabhairt do na scoláirí a gcuid Gaeilge a chleachtadh ní hamháin leis an múinteoir ach lena gcomhghleacaithe freisin.

 

 

Measúnú agus Gnóthachtáil

Chomh maith leis an measúnú laethúil is leanúnach sna ranganna, déantar measúnú cuimsitheach ar na scoláirí trí scrúduithe is athbhreithniú rialta i rith na bliana. Cuirtear scrúduithe ar na scoláirí go foirmeálta, um Nollaig, agus sa samhradh agus ina theannta sin bíonn scrúduithe acu ag deireadh gach míosa. Reáchtáiltear triailscrúdú don tríú bliain agus don séú bliain san earrach. Coimeádann na múinteoirí cuntas ar na torthaí ina ndialanna féin.  Seoltar cuntas ar na torthaí a ghnóthaíonn na scoláirí abhaile chuig na tuismitheoirí agus tugtar deis do na tuismitheoirí dul i dteagmháil leis na múinteoirí le linn na bliana. Eagraítear cruinnithe foirmeálta faoi dhó le tuismitheoirí scoláirí na tríú agus na séú mbliana. Tá an cur chuige cuimsitheach seo inmholta.

Tugtar le fios gur ar scileanna scríbhneoireachta, léitheoireachta agus éisteachta a bhíonn na scrúduithe seo dírithe don chuid is mó.  Mar ba léir sna ranganna ar tugadh cuairt orthu is í an teanga labhartha croílár na siollabas agus, dar ndóigh, ní lú tábhacht atá le héisteacht agus le labhairt ná atá le léamh agus le scríobh.  Moltar, dá bharr, go ndéanfaí measúnú níos leithne ar an teanga labhartha freisin.  Séard ab’fhearr a dhéanamh chun é seo a chur i gcrích ná trí bhreathnú is trí mheasúnú leanúnach sa seomra ranga.  Tá nós inmholta ag an scoil seo na scoláirí a mholadh is a n-éachtaí a cheiliúradh chomh minic agus is féidir agus d’fhéadfaí teastais shimplí a bhronnadh orthu siúd atá ag déanamh a ndícheall an teanga a labhairt agus nóta a chur sa tuairisc a théann abhaile.

Breathnaíodh ar chóipleabhair agus ar bhileoga oibre na scoláirí agus ba léir go raibh obair déanta is ceartaithe ar raon leathan ábhar a bhí ag gabháil le riachtanais na siollabas agus suim na scoláirí. Bhí nótaí pearsanta agus grád le fáil ann uaireanta agus téann an dea-chleachtas seo i bhfeidhm go mór ar na scoláirí agus léiríonn sé an suim phearsanta atá ag na múinteoirí i ndul chun cinn na scoláirí.

 

 

Achoimre ar na Príomhthátail agus Moltaí

 

Is iad seo a leanas na príomhnearta agus na réimsí le haghaidh forbartha a aithníodh sa mheasúnacht:

 

 

Mar bhealach le togáil ar na nearta seo agus chun dul i gceann réimsí le haghaidh forbartha, tá na príomh moltaí seo a leanas á ndéanamh:

 

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheasúnachta leis na múinteoirí Gaeilge agus leis an bPríomhoide ag deireadh na measúnachta nuair a cuireadh na dréacht-thátail agus na moltaí i láthair agus nuair a pléadh iad.