An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

Department of Education and Science

 

Cigireacht Ábhair sa Ghaeilge

TUAIRISC

 

Scoil Sancta Maria,

Cluain Cearbhán, Co. Mhaigh Eo

Uimhir Rolla: 64660F

 

Dáta na cigireachta:  3 Bealtaine 2006

Dáta eisithe na tuairsce:  15 Nollaig  2006

 

 

An Tuairisc Chigireachta seo

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

Pleanáil agus Ullmhúchán

Teagasc agus Foghlaim

Measúnú agus Gnóthachtáil

Achoimre ar na Príomhthátail agus Moltaí

 

Tuairisc ar Chaighdeán na Foghlama agus an teagaisc sa  Ghaeilge

 

An Tuairisc Chigireachta seo

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis cigireacht ábhair i Meánscoil Sancta Maria, Cluain Cearbhán, Contae Mhaigh Eo.  Leagann sé amach tátail mheasúnachta maidir le caighdeán an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déantar moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil. Rinneadh an mheasúnacht seo thar lá amháin inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim.  Bhí teagmháil ag an gcigire leis na mic léinn agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na mac léinn agus rinneadh plé leis an múinteoirí. D’athbhreithnigh an cigire cáipéisíocht phleanála na scoile agus ullmhúchán scríofa na múinteoirí. Tar éis na cuairte measúnachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na measúnachta don phríomhoide, don phríomhoide tánaisteach agus na múinteoirí ábhair. Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile ar a thuairim a léiriú ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce; ba rogha leis an mbord glacadh leis an tuairisc gan freagra a thabhairt.

 

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

 

Tá triúr múinteoirí Gaeilge, duine amháin acu ag múineadh sa Timthriall Sinsireach amháin agus an bheirt mhúinteoirí eile gafa le múineadh na Gaeilge ón gcéad bhliain ar aghaidh go dtí an Ardteist.  Níl aon chóras bandála i bhfeidhm go dtí rang na hArdteiste agus is ar bhonn leibhéil scrúdaithe a eagraítear na ranganna sa bhliain seo.  Is ranganna comhreathacha na ranganna go léir don Ardteist ionas go bhfuil solúbthacht ann idir na leibhéil éagsúla. Cuirtear ranganna breise tacaíochta ar fáil do scoláirí san Ardteist nuair is gá.  Tá ard-mholadh tuillte ag an scoil don chleachtas seo.

 

Bíonn cúig rang Gaeilge in aghaidh na seachtaine ag gach rang ón dara bliain go dtí an cúigiú bliain.  Ag am na cigireachta bhí ceithre rang Gaeilge ag lucht na céad bliana ach athraítear é seo gach ré bliain.  Is é polasaí na scoile go mbíonn rang amháin in aghaidh an lae ag na scoláirí agus moltar go leanfaí leis an bpolasaí seo de bhrí gur fearr do na scoláirí ionchur  laethúil a fháil d’fhoghlaim teanga ach go háirithe. Tá 44 scoláire ag déanamh na hIdirbhliana agus tá dhá ghrúpa ann a fhaigheann dhá rang in aghaidh na seachtaine.

 

Áirítear 29 scoláire den mhóriomlán a bhfuil faomhadh tugtha ag an scoil dóibh maidir le díolúine ón nGaeilge de réir fhorálacha Imlitir M10/94.  Tugadh le fios gur scoláirí ón iasacht iad a bhformhór agus scoláirí a bhfuil deacrachtaí aitheanta foghlama acu is ea an chuid eile.

 

Ní chuirtear buiséad ar leith ar fáil don Ghaeilge, tuigtear ó labhairt leis na múinteoirí agus leis an mbainistíocht go soláthraítear aon riachtanais a bhíonn ann do mhúineadh agus d’fhoghlaim an ábhair chomh maith leis na hacmhainní a bhíonn ag teastáil chun imeachtaí difriúla Gaeilge a eagrú sa scoil.  Cuirtear réimse leathan imeachtaí comh-churaclaim is seach-churaclaim ar fáil do na scoláirí, tráth na gceisteanna, comórtais,  Seachtain na Gaeilge, turais Ghaeltachta, clár raidio, scáileán fógraí, drámaí agus cuairteanna ó scríbhneoirí. Tréaslaítear leis an bhfoireann faoina ndúthracht an teanga a chur chun cinn laistigh is lasmuigh den seomra ranga.

 

Bhí raon maith áiseanna agus acmhainní sa scoil, ina measc áiseanna ríomhaireachta, clos-amhairc agus seinnteoirí dlúthdhioscaí.  Bíonn fáil ag na múinteoirí Gaeilge ar sheomra ríomhaireachta na scoile ach é a chur in áirithe.  Tuairiscíodh  go n-úsáidtear ó am go ham é. Tá suíomh idirlín ag an

scoil www.sanctamaria.ie atá le moladh ó thaobh dearaidh agus eolais de. Tá dhá nasc do shuímh Gaeilge ar an leathanach baile: nasc foclóra www.focal.ie agus nasc irise www.beo.ie. Moltar an cleachtas seo mar is ceart go dtuigfeadh na scolairí gur teanga bheo í an Ghaeilge sna meáin nua-aimseartha. Moltar leis, an tús seo atá curtha le húsáid teicneolaíocht an eolais agus na cumarsáide i múineadh na Gaeilge a fhorbairt.  Tá seomraí buana ag beirt den triúr múinteoirí.  Tá seomra acmhainní don Ghaeilge ar thaobh amháin de na seomraí buana seo, ina bhfuil fearas léirithe bailithe ar nós focloirí agus téacsleabhair breise. Tugadh le fios go n-úsáidtear foilseacháin ar nós Foinse, Dréimire, Céim agus Staighre i dteagasc agus i bhfoghlaim na teanga. Moltar úsáid téacsanna dílse mar seo idir nuachtáin is leabhair. Moltar freisin go gcuirfí leis an stóras  acmhainne seo.

 

Pleanáil agus Ullmhúchán

 

Tá polasaí scríofa don Ghaeilge ón mbliain 2004. Is polasaí dalta-lárnaithe é ina bhfuil ról soiléir ag na príomh phairtnéirí i dtacú na Gaeilge i Scoil Sancta Maria. Leagtar béim ar an gcumarsáid chun an teanga a shealbhú lasmuigh agus laistigh den seomra ranga. Tá saibhriú na teanga agus saibhriú fheasacht chultúrtha na scoláirí mar chroílár den pholasaí. Tá fealsúnacht agus cuspóirí concréideacha an pholasaí chuimsithigh seo le moladh. Ní foláir athbhreithniú  ar bhonn leanúnach, a dhéanamh ar an bpolasaí áfach seo lena chinntiú go gcoiméadfaidh an ghné reatha don pholasaí chun cinn i gconaí. Moltar go dtabharfadh roinn na Gaeilge faoi seo mar chuid den phróiseas um phleanáil fhorbartha scoile.

 

Tá an scoil tosaithe ar an bpróiseas pleanála seo ó 2005. Níl aon chomhordaitheoir ar leith mar go roinneann beirt de na múinteoirí na freagrachtaí seo eatarthu. Moltar go ndéanfar cinnte go bhfuil taithí ag an mbeirt mhúinteoirí ar na gnéithe éagsúla den chomhordaitheoireacht agus nach dtiteann freagrachtaí áirithe ar dhuine amháin bliain i ndiaidh bliana. Tá  leibhéal cuimsitheach comhphleanála ar siúl ar bhonn neamhfhoirmiúil agus foirmiúil. Bíonn cruinniú foirmiúil uair sa mhí ag an roinn chomh maith le cruinnithe rialta neamhfhoirmiúil. Is é toradh ar an dea-chomhphleanáil seo ná go bhfuil pleananna comónta, de réir téarmaí, ag formhór na mblianta. Sna pleananna a cuireadh ar fáil don chigireacht ábhair, tá cur síos iontu faoi ábhar na múinteoireachta agus na foghlama, tá treoirlínte faoi mhodhanna múinte agus plean measúnachta freisin. Tá ábhar na bpleananna ag teacht le siollabais na Roinne. Luaitear éagsúlacht sna modhanna múinte sna pleananna a dhéanann forbairt ar fheasacht na ndaltaí sa teanga agus faoin teanga atá ag teacht le polasaí Gaeilge na scoile. Déantar measúnú ar na scileanna teanga trí chéile. Is sampla maith é seo do phlean atá ag teacht le chéile ó thaobh ábhair,  oideolaíochta agus measúnachta de.

 

Is de réir téarmaí atá an phlean don Idirbhliain chomh maith. Tá an bhéim arís ar chumarsáid sa teanga agus forbairt féin mhuiníne na scoláirí i labhairt na Gaeilge. Tá grá agus tuiscint don Ghaeilge a chóthú laistigh agus lasmuigh den seomra ranga mar chuspóir fite fuaite sa phlean Ghaeilge don Idirbhliain. Trí obair thionscnaimh, díospóireachtaí, mír Ghaeilge i raidió na hIdirbhliana agus nascanna tras-ábhair, leis an gcócaireacht mar shampla, a thugann le fios go bhfuil an fhoireann ag déanamh chuile iarracht taithí éagsúil a chur ar fáil do na scoláirí i  bhfoghlaim  na Gaeilge le linn na  bliana seo. Tá an cur chuige seo inmholta, mar go bhfuil sé dílis do bhun-smaoineamh na hIdirbhliana.

 

Ar aon dul leis an gcaighdéan maith phleanáil ranna, bhí fianaise de phleanáil éifeachtach aonair freisin. Ba léir ó thromlach na ranganna a rinneadh measúnú orthu go raibh cuspóirí foghlama cinnte, ord agus struchtúr ag gabháil leo.

 

Moltar go gcuirfear leis an bplean Gaeilge trí phleanáil fhoirmiúil a dhéanamh ar mhodhanna múinte idirdhealaithe chun freastail níos straitéisí a dhéanamh ar réimse cumais na ndaltaí sna ranganna meascaithe, ón gcéad bhliain go dtí an cúigiú bliain ach go háirithe.      

 

Teagasc agus Foghlaim

 

Bhí cleachtas maith múinteoireachta le feiceáil sna ceachtanna go léir le linn na cigireachta.  Bhí luas bríomhar agus ábhar cuí sna ranganna.

 

Bhí meascán modheolaíochtaí teagaisc sna ranganna Gaeilge i gColáiste Sancta Maria.  Bhí nósmhaireachtaí difriúla ag na muinteoirí tús a chur lena ranganna.  I measc na dteicnicí a bhí in úsáid bhí comhrá, ceartú obair bhaile agus roinnt an chúspóra foghlama.  Bhí teagasc agus foghlaim uile ranga, obair ghrúpa agus obair aonair.  Go ginearálta, chóiméad na muinteoirí cothromaíocht idir gníomhaíocht na ndaltaí agus a ngníomhaíocht féin.  Tugadh deis go minic do na scoláirí dul i ngleic lena bhfoghlaim féin agus ábhar an ranga a inmhéanú.  Bhí an fhoghlaim gníomhach seo le feiceáil san obair ghrúpa ach go háirithe.  Bhí gach duine rannpháirteach sa ghrúpa mar go raibh ról acu.  Bhí comhleanúint mhaith san obair ghrúpa agus dóthain ama don aiseolas.  Tá an dea-chleachtas seo le moladh agus b’fhiú go mór an obair ghrúpa éifeachtach seo a scaradh amach ar roinn na Gaeilge trí chéile.  I ranganna eile chuir straitéisí ceistiúcháin le rannpháirteachas na ngasúr.  Thug na ceisteanna ábhar an cheachta isteach in eispéireas na ndaltaí. Is dea-chleachtas é seo na scoláirí a threorú ceangal a dhéanamh idir ábhar an cheachta agus a dtaithí féin mar cuidíonn sé le buanú na fáisnéise.

 

Bhí éagsúlacht i ranganna eile inar tugadh le chéile cuid de na ceithre scil teanga.  I rang amháin bhí comhtháthú déanta ar an éisteacht, léamh agus scríobh.  I rang eile rinne an múinteoir comhtháthú sciliúil ar ghnéithe den phaipéar scrudaithe ar théama amháin.  Bhí filíocht agus prós clúdaithe sa rang agus litir mar obair bhaile ag dainginú an eolais seo i bhfoirm litreach.  Ní beag é seo agus moltar go leanfaí ag ceangailt, trí théamaí spéisiúla, na scileanna teanga le chéile nó ag comhtháthú gnéithe eile den Siollabas.

 

Bhain na múinteoirí úsáid éifeachtach as na cláir dhubha chun eochair fhocail na gceachtanna a chlárú. Ní mór áfach struchtúr a chur ar an gclárú seo mar eiseamláir do dhaltaí conas eagraíocht a chur ar a smaointí féin is iad ag ullmhú do thasc scríofa.

 

Bhí ard chumas bainistíochta seomra ranga ag na hoidí go léir. Bhí dea-riailbhéas agus dea-iompar á gcur chun cinn go leanúnach sna ranganna. Bhí atmaisféar dearfach agus gríosúlach foghlama sna ceachtanna. Bhí caidreamh comhbhách idir na múinteoirí agus na daltaí. Thug na múinteoirí moladh chomh maith le haiseolas dearfach go minic. Bhí na daltaí sásta páirt a ghlacadh sna ranganna agus ba léir go raibh tuiscint mhaith acu ar an ábhar idir lámha. Ba í an Ghaeilge a bhí in úsáid don idirphlé seo agus mar ghnáth-theanga cumarsáide na ranganna uile.

 

Bhí timpeallacht fhisiciúil fhoghlama spreagúil freisin. Bhain na múinteiorí gach úsáid as buntáiste a seomraí buana. Bhí postaeirí, torthaí comórtais agus fearais fhoghlama eile ar na ballaí. I seomra amháin, bhí taispeántais d’obair na ndaltaí féin. Moltar go gcuirfear le seo, mar ní hamháin go gcuireann sé le litearthacht fhísiúil na scoláirí sa teanga ach tugann sé aitheantas d’obair na ndaltaí a chuireann lena bhféin mhuinín san ábhar.

 

Measúnú agus Gnóthachtáil

 

Tá measúnú á dhéanamh ar bhonn neamhfhoirmiúil agus foirmiúil mar atá leagtha amach de réir téarmaí sna pleananna ábhair. Is measúnú múnlaitheach don chuid is mó a dhéantar go neamhfhoirmiúil. I measc na modhanna a bhí in úsáid le linn na cigireachta bhí straitéisí éagsúla ceistiúcháin sna ranganna, obair scríofa, aiseolas ó obair ghrúpa agus athbhreithniú ar obair bhaile. Tuairiscíodh go mbaintear úsáid as modhanna measúnachta eile ar nós tráth na gceisteanna, díospóireachtaí agus tionscnaimh teicneolaíocht an eolais agus na cumarsáide. Moltar go leanfar ag forbairt modhanna measúnachta maidir le measúnú chun foghlama mar atá molta ag  Comhairle Curaclaim agus Measúnachta ag www.ncca.ie. Tá polasaí obair bhaile ag an scoil ón mbliain 2005 agus de réir pholasaí Gaeilge na scoile, tá ról soiléir ag na tuismitheoirí tacaíocht a thabhairt do na scoláirí lena n-obairbhaile agus aon deacrachtaí leis an obairbhaile a thabhairt faoi bhráid na scoile.

 

Léirigh na cóipleabhair a breathnaíodh le linn na cigireachta go raibh obair chuimsitheach déanta ar raon ábhar a bhí ag gabháil le riachtanais na Siollabas. Bhí obair na scólairí á cheartú go rialta i  gcásanna áirithe. I gcóipleabhair eile áfach, bhí an t-aiseolas tugtha i bhfoirm tic. Chomh maith le haiseolas béil ar dhul chun cinn na ndaltaí, moltar go gcuirfeadh múinteoirí mínithe níos forbraithe le haiseolas scríofa. Ní féidir le daltaí foghlaim óna ndearmaidí nó ó obair atá déanta go maith, gan treoirlínte ón múinteoir. Tuairiscíodh go raibh an cleachtas seo in úsáid i gcóipleabhair deireadh seachtaine. Is dea-chleachtas é seo agus moltar go ndéanfar leathnú ar seo ar an bhfoireann iomlán.

 

Déantar measúnú coimreach foirmiúil ar na scoláirí trí huaire i gcaitheamh na bliana; i mí Meán Fómhair, faoi Nollaig agus scrúdú deireadh bliana. Reachtáiltear trialscrúdaithe san Earrach do scoláirí scrúdaithe. Seoltar cuntas ar na torthaí a ghnóthaíonn na daltaí  abhaile chuig na tuismitheoirí. Nuair is féidir, eagraítear scrúdaithe comónta do na blianta difriúla sa scrúdú cluastuisceana agus cainte ach go háirithe. Tá an comhphleanáil seo inmholta mar go bhfuil aitheantas tugtha do na scileanna teanga go léir. Tugann na múinteoirí scrúdaithe ranga ar bhonn rialta, scrúdú in aghaidh na míosa do lucht na hArdteiste, déanann na múinteoirí taifead ar na torthaí seo ina ndialanna féin.  Casann na múinteóirí agus na tuismitheoirí ar a chéile uair sa bhliain do gach bliain ghrúpa.   

 

Achoimre ar na Príomhthátail agus Moltaí

 

Is iad seo a leanas na príomhláidreachtaí agus na réimsí le haghaidh forbartha a aithníodh sa mheasúnacht:

 

 

Mar bhealach le togáil ar na láidreachtaí seo agus chun dul i gceann réimsí le haghaidh forbartha, tá na moltaí seo a leanas á dhéanamh:

 

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheasúnachta leis na múinteoirí Gaeilge agus leis an bPríomhoide ag deireadh na measúnachta nuair a cuireadh na dréacht-thátail agus na moltaí i láthair agus nuair a pléadh iad.