An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

Department of Education and Science

 

Cigireacht Ábhair sa Ghaeilge

TUAIRISC

 

Scoil Damhnait,

Gob A’ Choire, Acaill, Co. Mhaigh Eo

Roll number: 64490G

 

Dáta na cigireachta:  17 Bealtaine 2006

Dáta eisithe na tuairisce:15 Nollaig  2006

 

 

An Tuairisc Chigireachta seo 1

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile 1

Pleanáil agus Ullmhúchán 2

Teagasc agus Foghlaim 2

Measúnú agus Gnóthachtáil 3

Achoimre ar na Príomhthátail agus Moltaí 4

 

Tuairisc ar Chaighdeán na Foghlama agus an teagaisc sa  Ghaeilge

 

An Tuairisc Chigireachta seo

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis chigireacht ábhair i Scoil Damhnait, Gob A’Choire, Acaill, Contae Mhaigh Eo. Leagann sé amach tátail mheasúnachta maidir le caighdeán an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déanann moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil. Rinneadh an mheasúnacht seo thar lá amháin inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim. Bhí teagmháil ag an gcigire leis na mic léinn agus leis an múinteoir, scrúdaíodh obair na mac léinn agus rinneadh plé leis an múinteoir. D’athbhreithnigh an cigire cáipéisíocht phleanála na scoile agus ullmhúchán scríofa an mhúinteora. Tar éis na cuairte measúnachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na measúnachta don phríomhoide, agus do roinn na Gaeilge. Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile ar a thuairim a léiriú ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce; ba rogha leis an mbord glacadh leis an tuairisc gan freagra a thabhairt.

 

 

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

 

Is ranganna meascaithe ar fad atá sa scoil ón gcéad bhliain ar aghaidh go dtí rang na hArdteiste.  Bíonn cúig rang Gaeilge in aghaidh na seachtaine ag scoláirí sa dá thimthriall, Sóisearach agus  Sinsearach.  Is é polasaí na scoile nach mbíonn níos mó ná rang amháin Gaeilge in aghaidh an lae ag na daltaí.  Déantar gach iarracht leis, na ranganna a chur ar siúl ar maidin.  Moltar go leanfaí leis an bpolasaí seo de bhrí gur fearr do na scoláirí ionchur laethúil a fháil.

 

Tá gach iarracht déanta i ndearadh an chláir ama riachtanais scoláirí Gaeilge ag na leibhéil difriúla a sholáthar i dtús.  Bíonn ar roinn na Gaeilge athraithe a dhéanamh ar an ord ina mhúintear an t-ábhar sa Timthriall Sinsearach mar gheall ar acmhainní teoranta.  Tugtar ard mholadh  don bhainistíocht agus do roinn na Gaeilge as an ard tacaíocht uile scoile agus soláthar d’ardchaighdeán a dhéanamh don Ghaeilge.

 

Áirítear ochtar scoláirí den mhór iomlán a bhfuil faomhadh tugtha ag an scoil dóibh maidir le díolúine ón nGaeilge de réir fhorálacha M10/91.  Tugadh le fios gur scoláirí ón iasacht iad seisear agus scoláirí a bhfuil deacrachtaí aitheanta foghlama acu an bheirt eile .

 

Níl aon bhuiséad faoi leith curtha ar fáil do mhúineadh na Gaeilge, tuigtear ó labhairt le roinn na Gaeilge agus leis an mbainistíocht, go gcuirtear aon riachtanais a bhíonn acu ar fáil, ach iad a chur in iúl.  Soláthraítear aon acmhainní a bhíonn ag teastáil chun imeachtaí difriúla Gaeilge a reachtáil sa scoil freisin.  Cuirtear réimse maith imeachtaí comh-churaclaim is seach-churaclaim ar fáil do na scoláirí, Seachtain na Gaeilge, cuairteanna ó chainteoirí is údair agus tráth na gceisteanna.  Tréaslaítear le roinn na Gaeilge as na tionscnaimh seo.

 

Tá raon leathan acmhainní agus áiseanna sa scoil, ina measc áiseanna ríomhaireachta, áiseanna clos-amhairc, seinnteoirí dlúthdhioscaí agus leabharlann.  Tá réimse leathan acmhainní teagaisc agus foghlama bailithe ag roinn na Gaeilge.  Tá ardmholadh tuillte ag an roinn as a dúthracht maidir le seo.  Cuireadh in iúl gur beag úsáid a bhaintear as teicneolaíocht an eolais agus na cumarsáide (TEC) i múineadh agus i bhfoghlaim na Gaeilge.  Moltar athbhreithniú a dhéanamh ar seo agus straitéisí praiticiúla a cheapadh chun TEC a chomhtháthú i dteagasc is i bhfoghlaim na Gaeilge

 

Tá córas leabharlainne den scoth ag an scoil seo, ina bhfuil soláthar an-mhaith déanta don Ghaeilge.  Tá sraitheanna d’úrscealta nua-aimseartha, téacsleabhair bhreise, téipeanna, irisí, páipéir nuachtain, leabhair athdhéanaimh agus stóras breá de shean leabhair, cinn áitiúla san áireamh, atá ann ó bhunaíodh an scoil i 1948.

 

Ainneoin nach bhfuil seomra ranga faoina cúram féin ag an múinteoir Gaeilge, tá  fáil saoráideach aici ar acmhainní is áiseanna teagaisc agus foghlama mar gheall ar dhea-phleanáil agus réamhullmhúchán.  Tugtar ardmholadh don obair eagraíochta seo.

 

Cuireadh díomá roinn na Gaeilge agus an phríomhoide in iúl, maidir le ganntanas cúrsaí inseirbhíse do mhúinteoirí Gaeilge agus an fháilte a bheadh roimh a leithéid.

 

Moltar an bhainistíocht as an tacaíocht a thugtar don Ghaeilge sa scoil agus an soláthar atá á dhéanamh di.

 

Pleanáil agus Ullmhúchán

 

Tá  an scoil gafa leis an bpróiseas um pleanáil forbartha scoile ón mbliain 2004.  Cuirtear am don phleanáil fhoirmiúil ar fáil le linn scrúdaithe tí faoi Nollaig agus ag deireadh na scoilbhliana  Cuireadh pleananna fad-téarmacha agus gearr-théarmacha ar fáil.  Is pleananna cuimsitheacha iad na pleananna fad-téarmacha ina bhfuil mion chur síos iontu faoi ábhar, faoi mhodhanna múinte agus measúnaithe.  Tá béim iontu ar chumarsáid, ar fheasacht chultúir agus litríochta trí chomhtháthú scileanna agus gnéithe den chúrsa sa teagasc.  Tá meas maraon le dearcadh dearfach i leith na teanga á chóthú sna pleananna trí chéile.  Athnítear sna pleananna an tábhacht atá le deiseanna a chur ar fáil do na scoláirí tríd an teanga, an stair agus an litríocht chun a bhféiniúlacht agus a n-oidhreacht chultúrtha a fhorbairt.

Tá stóras acmhainní teagaisc is foghlama d’ard-chaighdeán bailithe ag roinn na Gaeilge.  Ba léir ón mbailiúchán méid na hoibre agus an taighde atá déanta ag an roinn.  Tá na hacmhainní idirdhealaithe ó thaobh ábhair, modhanna múinte agus cuspóirí foghlama chun freastail níos éifeachtaí ar na leibhéil éagsúla  scrúdaithe  chomh maith le raon cumais difriúil atá sna ranganna go léir i Scoil Damhnait.

Bhí ard-chaighdeán de phleanáil phearsanta agus ullmhúchán gearr-théarmach freisin.  Bhí cuntas sna pleananna ar na modhanna agus ar na straitéisí teagaisc is foghlama.  Ba léir ó na ranganna a rinneadh measúnú orthu go raibh cuspóirí teagaisc agus foghlama cinnte iontu.

Moltar go ndéanfaí monatóireacht ar na pleananna i gcaitheamh na scoilbhliana  agus go ndéanfaí athbhreithniú orthu de réir mar is cuí

   

Teagasc agus Foghlaim

 

Bhí mion phleanáil déanta do na ranganna go léir a chur go dearfach le luas, struchtúr agus ord na gceachtanna.  Chuir na bileoga oibre idirdhealaithe, míreanna téipe réamhroghnaithe agus cairteanna go mór le héagsúlacht an láithriú.  Bhí an t-ábhar ag gabháil le riachtanais na siollabas agus cuireadh i láthair na scoláirí ar bhealach a bhain lena ngnáthshaoil laethúla.  Tuairiscíodh freisin go ndéanfar gach iarracht an Ghaeilge a chomhnascadh le hábhair eile, an ealaín ach go háirithe.  Ní beag é seo agus moltar go leanfaí ag ceangail an ábhair le heispéireas na ndaltaí laistigh agus lasmuigh den scoil.

 

Thosaigh na ranganna le hathbhreithniú ar an obair bhaile.  D’éirigh leis an múinteoir atmaisféar comhoibritheach a chothú le linn na gceartúcháin.  Bhí na gasúir féin ag tabhairt na bhfreagraí agus trí dhaltaí eile a ghríosú chun chur le freagraí nó soiléiriú a tháinig an rang ar an bhfreagra ceart.  Fad is a bhí na ceartúcháin ar súil bhí an múinteoir ag freastal ar riachtanais ranga agus aonair ag aon am amháin.  Bhí seiceáil cuimsitheach déanta ar an bhfoghlaim ó thaobh obair scríofa, léamh agus foghraíocht de.  D’úsáideadh meascán cothrom idir obair uile ranga agus obair ghrúpa nó bheirte le linn an cheachta féin.  B’íondúil an obair uile ranga ag tús an ranga a bheith bunaithe ar chomhtháthú idir trí nó ceithre de na mór-scileanna teanga.  Le linn an tréimhse seo cuireadh ceisteanna chun tuiscint agus rannpháirtíocht na scoláirí a chinntiú in oiriúint dá gcumas.  Ba ghnáth obair ghrúpa nó bheirte a bheith mar dhara leath a thug deis do na scoláirí idirbheartaíocht a dhéanamh leis an ábhar.  I ngach aon chás bhí an obair ghrúpa tacaithe le bileoga oibre a chuir struchtúr ar an tasc a bhí idir lámha.  Ghluais an múinteoir ó ghrúpa go grúpa ag cabhrú leo.  Ba léir go raibh tuiscint mhaith ag an múinteoir ar réimse cumais agus próiseas foghlama difriúla na ndaltaí a bhí faoina cúram agus rinne sí freastail dá réir.

 

Le linn na ranganna go léir rinne an múinteoir iarracht pointí  fhograíochta agus gramadaí a fhí isteach sa cheacht.  Ní mar phíosaí aonaracha ach á cheangal le foghlaim a bhí déanta cheana nó píosa a bhí ag teacht le hábhar lárnach an cheachta.  Ba léir ó leibheál tuisceanna na ndaltaí ar na canúintí agus ar an ngramadach go ghnáthchleachtas é seo. Tá an comhnascadh seo le moladh, mar treisíonn sé eolas na scoláirí ar chruinneas foghraíochta agus téann siad i dtaithí ar an gcomhréir a bhaineann le ceart úsáid i mbealach nadúrtha cumarsáideach a sheachnaíonn an leadrán.

 

D’úsáideadh an clár bán/dubh go héifeachtach ó thaobh eochair fhocail na gceachtanna a chlárú, chun frámaí scríbhneoireachta a dhearadh agus chun struchtúr a chur ar tasc scríofa rud a thugann dea shampla do scoláirí is iad ag iarraidh eagar a chur ar a gcuid smaointe is iad ag réiteach do thasc scríofa.

 

Bhí an Ghaeilge in úsáid mar mheán teagaisc agus gnáth theanga cumarsáide na ranga le feiscint sna ranganna go léir.  Bhí caighdeán maith Gaeilge ag na scoláirí. Ba léir go raibh forbairt ag teacht ar a gcumas agus ar a muinín i labhairt na Gaeilge.  Bhí gach iarracht á ndéanamh ag na scoláirí an Ghaeilge a úsáid san obair ghrúpa agus i ngnáth idirbheartaíocht an ranga.

 

Bhí atmaisféar comhoibritheach a bhí tacúil don fhoghlaim, ceann do na haidhmeanna i ráiteas físe na scoile, le sonrú sna ranganna. Bhí ardchumas bainistíochta seomra ranga ag an múinteoir. Bhí dea-riailbhéas agus dea-iompar á gcur chun cinn go leanúnach sna ranganna. Bhí caidreamh comhbhách idir an múinteoir agus na daltaí agus ba rí-shoiléir an meas a bhí acu ar a chéile. Tugadh ard mholadh do na scoláirí as a gcuid oibre agus rinne cúram do scoláirí aonair.  Bhí an múinteoir ag súil leis an ngnóthachtáil ab airde ó gach scoláire.

.

Cé nach bhfuil seomra buan ag an múinteoir bhí timpeallacht fhisiciúil fhoghlama spreagúil freisin. Bhí cairteanna, roinnt póstaer agus samplaí d’obair na scoláirí ar na ballaí.  Is dea-chleachtas é seo mar ní hamháin go ndéanann sé daingniú ar an bhfoghlaim agus cuireann sé le litearthacht súil na ndaltaí ach tugann sé aitheantas d’obair na scoláirí a chuireann lena bhféin-mhuínín san ábhar.  Bhí roinnt fógraí trí theangach le feiceáil timpeall na scoile freisin.  Moltar go gcuirfí leis an ábhar a bhí ar taispeáint trí shamplaí breise d’obair na ndaltaí agus ábhar prionta eile i nGaeilge a chur ar taispeáint.  

 

Measúnú agus Gnóthachtáil

 

Tá measúnú á dhéanamh ar bhonn neamhfhoirmiúil agus foirmiúil. Is measúnú múnlaitheach don chuid is mó a dhéantar go neamhfhoirmiúil. I measc na modhanna a bhí in úsáid le linn na cigireachta bhí straitéisí éagsúla ceistiúcháin sna ranganna, obair scríofa, obair téipe, aiseolas ó obair ghrúpa agus athbhreithniú ar obair bhaile.  Tá polasaí obair bhaile ag an scoil ina bhfuil treoirlínte soiléir faoin meán am a ba cheart a chaitheamh ag an obair bhaile chomh maith le heolas faoin athdhéanamh. Tá ról soiléir ag na tuismitheoirí tacaíocht a thabhairt do na scoláirí lena n-obair bhaile agus aon deacrachtaí leis an obair bhaile a thabhairt faoi bhráid na scoile chun teacht ar réiteach comhoibritheach. Tá dialann obair bhaile le síniú ag  tuismitheoir gach seachtain. Úsáideann na múinteoirí córas na ndialanna chun teagmháil a dhéanamh faoi obair, iompair agus scrúdaithe neamhfhoirmiúla.  

 

Léirigh na cóipleabhair agus na fillteáin a breathnaíodh le linn na cigireachta go raibh obair chuimsitheach déanta ar raon ábhar a bhí ag gabháil le riachtanais na Siollabas. Bhí obair na scolairí á cheartú go rialta le nótaí mínithe forbraithe, a thug léargas do na daltaí ar a ndearmaidí chomh maith le hobair a bhí déanta go maith. Ba léir freisin óna nótaí ranga a bhí sna cóipleabhair agus sna fillteáin go raibh mion phleanáil agus ullmhúchán den scoth á dhéanamh ag roinn na Gaeilge don teagasc agus don fhoghlaim i Scoil Damhnait.

 

Tá polasaí measúnaithe ag an scoil  in a ndéantar cur síos ar mheasúnú coimreach foirmiúil. Cuirtear scrúdaithe ar na scoláirí faoi dhó i gcaitheamh na  bliana; faoi Nollaig do na daltaí go léir,  san Earrach do dhaltaí scrúdaithe Stáit, agus scrúdú deireadh bliana do na scoláirí eile.  Seoltar cuntas ar na torthaí a ghnóthaíonn na daltaí  abhaile chuig na tuismitheoirí. Tá aitheantas tugtha do na scileanna teanga go léir sna  scrúdaithe Gaeilge.  Tá an cur chuige seo inmholta agus comhairlítear go leanfaí leis.  Tugann na múinteoirí scrúdaithe ranga ar bhonn rialta, déanann na múinteoirí taifead ar na torthaí seo ina ndialanna féin.  Casann na múinteóirí agus na tuismitheoirí ar a chéile uair sa bhliain, sa chéad téarma, do gach bliain ghrúpa, nó má bhíonn gá leis, níos minice le linn na bliana. Moltar chun cur le húirlisí measúnaithe na scoile láithreán idirghníomhach de chuid Comhairle Curaclaim agus Measúnachta ag www.afl.ncca.ie

   

 

 

 

 

Achoimre ar na Príomhthátail agus Moltaí

 

Is iad seo a leanas na príomhláidreachtaí agus na réimsí le haghaidh forbartha a aithníodh sa mheasúnacht:

 

 

 

Mar bhealach le togáil ar na láidreachtaí seo agus chun dul i gceann réimsí le haghaidh forbartha, tá na moltaí seo a leanas á dhéanamh:

 

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheasúnachta leis an múinteoir Gaeilge agus leis an bPríomhoide ag deireadh na measúnachta nuair a cuireadh na dréacht-thátail agus na moltaí i láthair agus nuair a pléadh iad.