An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

Department of Education and Science

 

Cigireacht Ábhair sa Ghaeilge

TUAIRISC

 

Coláiste Íde Naofa

Mainistir na Féile, Co. Luimnigh

Uimhir Rolla 63970P

 

Dáta na cigireachta  29 Meán Fómhair 2006

Dáta eisithe na tuairisce:     22 Feabhra 2007

 

 

 

An Tuairisc Chigireachta seo

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

Pleanáil agus Ullmhúchán

Teagasc agus Foghlaim

Measúnú

Achoimre ar na Príomhchinntí agus Moltaí

 

 

Tuairisc ar Chaighdeán na Foghlama agus an teagaisc sa Ghaeilge

 

 

An Tuairisc Chigireachta seo

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis chigireacht ábhair i gColáiste Íde Naofa, Mainistir na Féile, Contae Luimnigh.  Leagann sé amach tátail mheasúnachta maidir le caighdeán an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déanann moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil. Rinneadh an mheastóireacht seo thar lá amháin inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim. Bhí caidreamh ag an gcigire leis na mic léinn agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na scoláirí agus rinneadh plé leis na múinteoirí. D’athbhreithnigh an cigire doiciméadú pleanála na scoile agus ullmhúcháin scríofa na múinteoirí. Tar éis na cuairte meastóireachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na measúnachta don phríomhoide agus na múinteoiri ábhair.

Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile a thuairim a léiriú ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce; ba rogha leis an mbord glacadh leis an tuairisc gan freagra a thabhairt.

 

 

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

 

Is meánscoil  do bhuachaillí í Coláiste Íde Naofa a bunaíodh i 1937 atá faoi úinéireacht agus faoi bhainistiú tuata. Tá an scoil lonnaithe ar dhá champas.  Tá na scoláirí sóisearacha ar cheann amháin is na scoláirí sinsearacha ar an láthair eile.  Tá seomra ar leith ag gach bliain ghrúpa agus an múinteoir ag dul ó ghrúpa go grúpa. Bíonn ceithre rang Gaeilge in aghaidh na seachtaine sa Timthriall Sóisearach agus cúig rang sa tseachtain sa Timthriall Sinsearach.  Is ranganna laethúla iad na ranganna sa dá thimthriall a mhaireann idir daichead nó daichead is a cúig nóiméad.  Tréaslaítear leis an mbainistíocht as an soláthar seo.

 

Is céimithe Gaeilge iad an ceathrar múinteoirí Gaeilge. I mbliana tá beirt mhúinteoirí ag múineadh sa Timthriall Sóisearach amháin, tá múinteoir amháin sa dá thimthriall agus múinteoir eile le cúram na ranganna sinsearacha amháin seachas rang dara bliana uair amháin sa tseachtain.  Moltar go dtugtar deis saoráideach do gach múinteoir múineadh sa dá thimthriall ionas is go mbeadh  taithí cuí ag an roinn go léir an t-ábhar a mhúineadh ón gcéad bliain ar aghaidh go dtí rang na hArdteiste.

 

Is é traidisiún na scoile go ndéanann na scoláirí staidéar ar an nGaeilge i ranganna cumais mheascaithe. Cabhraíonn sé leis an gcur chuige seo go bhfuil líon beag daltaí sna bliain ghrúpaí go léir.  Is í fealsúnacht na bainistíochta go n-éiríonn níos fearr leis na scoláirí i suíomh chumais mheasctha. 

 

Tá acmhainní teoranta ag an scoil do mhúineadh na Gaeilge.  Ina measc tá téip thaifeadáin agus irisí Gaeilge ag na múinteoirí go léir.  Tá fáil ar theilifís is ar fhíseán agus ar ríomhaire glúine ach iad a chur in áirithe.  Tá seinnteoir dlúthdhioscaí roinnte ar na múinteoirí Gaeilge.  Níl aon bhuiséad ar leith do sholáthar acmhainní don Ghaeilge.  Tuigtear ó labhairt leis na múinteoirí agus leis an mbainistíocht go ndéanann an cisteoir soláthar ar riachtanais na roinne ach iad a chur in iúl.  Moltar mar chuid den phróiséas um phleanáil fhorbartha scoile go ndéanfadh an roinn taighde ar na háiseanna agus na h acmhainní foghlama atá ar fáil do scoláirí iarbhunscoile ag  www.cogg.ie  Is féidir liosta a chur le chéile agus buiséad bliantúil réasúnta a fháil. De réir a chéile, beadh stór acmhainní curtha i dtoll a chéile a chuirfeadh le teagasc agus foghlaim na teanga.

 

Tá seomra ríomhaireachta sa chuid sóisearach den scoil. Tá rang amháin teicneolaíocht an eolais agus na cumarsáide (TEC) in aghaidh na seachtaine ag gach bliain ghrúpa.  Tuairiscíodh nach n-úsáidtear TEC i múineadh na Gaeilge.  Déantar mar mholadh athbhreithniú a dhéanamh ar seo mar ba cheart go dtuigfeadh na scoláirí gur teanga bheo í an Ghaeilge sna meáin nua-aimseartha. Luaitear mar mholadh arís www.cogg.ie agus suíomh ciclipéidigh www.wikepedia.org  

 

Níl aon leabharlann sa scoil.  Ainneoin é seo tá tábhacht na leitheoireachta á chothú i measc na ndaltaí agus staidéar ar úrscéal ar siúl sa dá thimthriall.  Is féidir cur leis an dea-chleachtas seo trí bhoscaí leabhair a chur le chéile le sraith téacsanna oiriúnacha do raon inspéise agus cumais na scoláirí. Tuairiscíodh go n-úsáidtear leabharlann an bhaile ó am go ham.

 

Áirítear triúr scoláire den mhóriomlán a bhfuil faomhadh tugtha ag an scoil dóibh maidir le diolúine ón nGaeilge de réir fhorálacha imlitir M10/91.  Tugadh tuairisc gur scoláirí a dtáinig ón iasacht iad go léir.

 

 

Pleanáil agus Ullmhúchán

 

Tá an scoil ag glacadh páirte gníomhaigh i bpróiseas um phleanáil  fhorbartha scoile chun cur leis an gcleachtas fada bhunaithe don phleanáil aonair ábhair agus malartú tuairimí ar bhonn neamhfhoirmiúil. Tugtar tacaíochta don phróiseas seo ag tús na bliana le cúrsaí inséirbhse agus i rith na bliana le linn cruinnithe foirne. Moltar an bhainistíocht as an tosaíocht  seo a thabhairt don phleanáil.

 

Is í  fís na roinne don ábhar ná féin mhuinín an scoláire sa teanga agus faoin teanga a chothú i gcomthéacs ráiteas misin na scoile. Tá plean ábhair chuimsitheach forbartha don Ghaeilge. Sa phlean ábhair tá scéimeanna oibre bliantúla le cur  síos iontu ar na ceithre mhór scil teanga, ar  an ngramadach, ar ábhar na ranganna, ar mhodhanna measúnaithe mar aon le nósanna imeachta don obairbhaile.  Moltar go dtógfar ar an dea-phleanáil seo trí phlé comhoibritheach a dhéanamh chun  na modheolaíochtaí, na hacmhainní agus na tascanna obairbhaile a idirdhealú chun freastail níos éifeachtaí a dhéanamh ar ranganna chumais mheasctha ach go háirithe. Bheadh sé inmholta freisin taifead a choiméad ar chruinnithe na roinne Gaeilge, chomh maith le cóip do thuairiscí na bpríomhscrúdaitheoirí agus scéimeanna marcála a bheith mar chuid den phlean.

 

Tá múinteoir amháin ainmnithe ina chomhordaitheoir ábhair don Ghaeilge sa scoil. Luaitear mar mholadh an cúram seo a rothlú sa chaoi is go bhfuil taithí agus léargas ag níos mó ná múinteoir amháin ar na freagrachtaí  a ghabhann leis an  gcomhordaitheoireacht.

 

 

Teagasc agus Foghlaim

 

Bhí tionchar dearfach ag an bpleanáil ghearr-théarmach ar struchtúr, luas agus leanúnachas na gceachtanna Gaeilge a breathnaíodh orthu le linn na cigireachta. I bhfórmhór na ranganna bhí struchtúr ag dul leis an gcur i láthair agus bhí reamhullmhúchán déanta i bhfoirm bileoig oibre agus giota téip réamh-roghnaithe, a tugadh le fios go raibh na múinteoirí seo gafa i bpleanáil ghearr-théarma.

 

Bhí ábhar na gceachtanna go léir ag teacht le siollabais na Roinne Oideachais agus Eolaíochta agus le raon spéise na scoláirí.  Tosaíodh agus dúnadh gach rang le hobair bhaile mar chroí-phointe.  I ranganna áirithe d’éirigh leis na múinteoirí éagsúlacht a fháil sa rang trí na ceithre mhór scil teanga a chomhthathú in aon rang amháin. I rang eile bhí comhtháthú, déanta ar ghnéithe den pháipéar scrúdaithe, an dán, an léamhthuiscint agus an t-úrscéal.  Is fearr mar a éiríonn leis an gcur chuige comhtháite seo nuair a roghnaítear téama amháin, in áit téama don léamh agus téama éagsúil ar fad don téip agus téama difriúil arís don scríobh.  Ní beag é seo agus moltar go leanfaí ag ceangailt, trí théamaí suimiúla, na scíleanna teanga le chéile nó ag comhthathú gnéithe difriúla do na siollabais.

 

Bhí sraitéisí ceistiúcháin cuimsitheach in úsáid ag na múinteoirí go léir.  Fiafraíodh agus freagraíodh ceisteanna ilghnéitheacha a d’éiligh eolas ag leibhéal éagsúla cumais.  Bhí na ceisteanna sainiúil agus soiléir agus thug an ceistiúchán deis do na daltaí a bheith rannpháirteach i dtógail a bhfoghlama féin.  Is fearr áfach mar a d’éirigh leis an idirbheartaíocht seo nuair a cheangail an múinteoir ábhar an cheachta le héispéireas an dalta féin i dtaobh cúrsaí spóirt, saol an dalta féin agus siopaí áitiúla.  Déantar mar mholadh an dea-chleachtas seo, a thugann deis don dalta ábhar an cheachta a inmheánú trí nasc a dhéanamh le taithí na scoláirí féin , a scaradh amach ar roinn na Gaeilge ina iomláine.

 

Le linn na ranganna go léir rinne gach múinteoir iarracht pointí  gramadaí agus fhograíochta a fhí isteach sa cheacht.  Ní mar phíosaí aonaracha ach á cheangal le foghlaim a bhí déanta cheana nó píosa a bhí ag teacht le hábhar lárnach an cheachta.  Tugadh míniú soiléir le samplaí ar phointí gramadaí maraon le comhairle don dalta ar fhógraíocht. Tugadh am tuisceannaigh fuaim an fhocail a chleachtadh.  Tá an comhnascadh seo le moladh, mar treisíonn sé eolas na scoláire ar chruinneas foghraíochta agus téann said i dtaithí ar an gcomhréir a bhaineann le ceart úsáid na teanga i mbealach nadúrtha cumarsáideach a sheachnaíonn an leadrán.  Is féidir le roinn na Gaeilge suímh chumarsáideacha eile a chur ar fáil trí húsáid níos leithne a bhaint as obair bheirte nó obair ghrúpa, chun an teanga labhartha a chleachtadh  i mbealach nadúrtha.

 

Bhain fórmhór na múinteoirí úsáid éifeachtach as na cláir dhubha chun eochair fhocail na gceachtanna agus freagraí ar cheisteanna béil/téipe a chlárú.  Déantar mar mholadh gach tairbhe a bhaint as an ngné fhísiúil seo don teagasc agus don fhoghlaim i ngach rang Gaeilge chun freastail a dhéanamh ar an dalta nach leor an focal/freagra labhartha dá stíleanna foghlamtha.  Moltar leis struchtúr a chur ar an gclárú seo mar eiseamláir do dhaltaí conas eagraíocht a chur ar a smaointí féin is iad ag ullmhú do thasc scríofa.

 

Bhí cumas riar ranga éifeachtach ag na hoidí go léir.  Bhí dea-rialibhéas agus dea-iompar á gcur chun cinn go leanúnach sna ranganna.  Bhí caidreamh comhbhách comhmheasúil idir na scoláirí agus na múinteoirí.  Bhí na múinteoirí ag súil leis an ngnóthachtáil ab airde ó gach scoláire agus ba thuisceanach an bealach inar tugadh faoi na scoláirí a ghríosú cur leis an méid a bhí tugtha mar fhreagra nó chun féincheartú a spreagadh ar dhearmad gramadaí.  Thug gach múinteoir moladh chomh maith le haiseolas dearfach ar iarrachtaí na ndaltaí.  Bhí na daltaí rannpháirteach sna ranganna trí chéile agus ba léir go raibh tuiscint mhaith acu ar an ábhar a bhí idir lámha.  Ba í an Ghaeilge a bhí in úsáid mar ghnáththeanga cumarsáide sna ranganna go léir.

 

Ní raibh taispeántais Ghaeilge le feiceáil in aon chor sa scoil. Glactar leis go bhfuil deacrachtaí le soláthair timpeallacht fhisiciúil fhoghlama spreagúil don Ghaeilge mar nach bhfuil seomraí buana ag na múinteoirí. Moltar mar sin féin póstaeir, taispeántais agus fearais fhoghlama eile sa Ghaeilge a ullmhú don scoil.  Is féidir leis na daltaí sa chuid sóisearach den scoil tabhairt faoin tionscnamh seo faoi stiúir beirt de na múinteoirí agus an bheirt múinteoirí eile ag treorú na scoláirí shinsireacha ar mhaithe leis an tionscnamh seo a chur i gcrích.  Ní hamháin go gcuireann   timpeallacht phrionta ghríosúil le litearthacht fhísiúil na scoláirí sa teanga ach tugann sé aitheantas d’obair na ndaltaí a chuireann lena bhféin-mhuinín san ábhar.

 

 

Measúnú  

 

Tá measúnú á dhéanamh ar bhonn neamhfhoirmiúil agus foirmiúil mar atá leagtha amach sna pleananna ábhair bhliantiúla. Is measúnú múnlaitheach don chuid is mó a dhéantar go neamhfhoirmiúl. Bhí réimse modhanna measúnaithe comhtháite sna ranganna le linn na cigireachta chun  monatóireacht a dhéanamh ar chumas agus ar dhul chun cinn na scoláirí . Ina  measc siúd bhí straitéisí éagsúla ceistiúcháin bhéil, obair scríofa, obair téipe, measúnú leanúnach ar an léitheoireacht is ar chumas labhartha na  ndaltaí  . Tá chur chuige iomlán scoile ag Coláiste Íde Naofa don obairbhaile agus don mheasúnú mar atá imlínithe sa chód iompair. Cuirtear an cód don obairbhaile i bhfeidhm trí nótaí i bhfaillí na hobairbhaile a sheoladh chuig tuismitheoirí/caomhnóirí. Tá an córas seo faoi riar an  phríomhoide. Sa dréacht pholasaí cuimsitheach don obairbhaile tá cur síos ann ar cad is obairbhaile ann, luach, cúspóirí agus ábhair na hobairbhaile maraon le ról na bpríomh-pháirtnéirí i gcur chun cinn an  pholasaí. Déanfar athbhreithniú ar an bpolasaí ar bhonn bliantúil. Tréaslaítear  leis an mbainistíocht agus leis an bhfoireann as an bpolasaí  cuimsitheach seo agus as an athscrúdú rialta atá á dhéanamh air. Ar an iomlán, léirigh sampla do na cóipleabhair agus na leabhair nótaí a breathnaíodh le linn na cigireachta go raibh obair chuimsitheach déanta ar raon ábhair a bhí ag gabháil le riachtanais na siollabas. Bhí obair na scolairí á cheartú go rialta i gcásanna áirithe. I gcóipleabhair eile áfach, bhí an  t-aiseolas tughtha i bhfoirm tic nó gráid. Chomh maith le haiseolas béil ar dhul chun cinn na scoláirí , moltar go gcuirfeadh múinteoir míniú níos  forbraithe le haiseolas scríofa. Ní féidir le daltaí foghlaim óna ndearmaid nó ó obair atá déanta go maith, gan treoirlínte ón múinteoir. Tuairiscíodh go n-úsáidtear ceartúchain ar chóipleabhair mar fhátmheastóireacht ar dhul chun cinn na scoláirí agus go múintear  ranganna bunaithe ar seo. Tá an cleachtas seo  inmholta.

 

Déantar measúnú coimreach foirmiúil ar na scoláirí go léir faoi dhó i gcaitheamh na bliana, um Nollag agus scrúdú deireadh bliana. Tugtar aiseolas do thuismitheoirí/caomhnóirí  trí thuairiscí a chur abhaile bunaithe ar thorthaí na scrúduithe seo agus ag cruinnithe múinteoirí agus tuismitheoirí/caomhnóirí. Is é polasaí na scoile go dtugtar scripteanna scrúdaithe ar ais le h-aiseolas agus míniú orthu faoi dháileadh na marcanna. Déanann na múinteoirí plé ar na comparáidí idir torthaí a scoláirí féin agus na meán-mharcanna náisiúnta sna scrúduithe Stáit. Úsáidtear an léargas ón anailís mar threoir chun pleananna don todhchaí  a fhorbairt. Tá an cleachtas seo inmholta. Moltar go ndéanfar comhtháthú ar na prionsabail mheasúnaithe chun foghlama mar atá forbartha ag an gComhairle Curaclaim agus Measúnachta ag  www.afl.ncca.ie.

 

     

Achoimre ar na Príomhchinntí agus Moltaí

 

Is iad seo a leanas na príomhbhuanna a aithníodh sa mheastóireacht:

 

 

Déantar na mórmholtaí seo a leanas ar mhaithe le cur leis na buanna seo agus le réimsí forbartha a aithint:  

      Ainneoin soláthar acmhainní do mhúineadh na Gaeilge a bheith ann tá gá le

      forbairt anseo.

agus acmhainní teagaisc agus foghlama a chur le chéile don ábhar. Tá sé

inmhianaithe go mbeadh  forbairt  teicneolaíocht an eolais agus na cumarsáide mar chuid den phlean seo.

idirdhealaithe mar chuid den phróiseas pleanála don ábhar.

bhaint as obair bheirte agus obair ghrúpa

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheasúnachta leis na múinteoirí Gaeilge agus leis an bPríomhoide ag deireadh na measúnachta nuair a cuireadh na dréacht-chinntí agus na moltaí i láthair agus nuair a pléadh iad.