An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

 

Cigireacht Ábhair ar an nGaeilge

TUAIRISC

 

Scoil Eoin Scottus

Domhnach Broc, Baile Átha Cliath 4

Uimhir Rolla: 68071G

 

Dáta na cigireachta: 18 Samhain 2008

 

 

 

 

Tuairisc chigireacht ábhair

Soláthar an ábhair agus tacaíocht na scoile uile

Pleanáil agus ullmhúchán

Teagasc agus foghlaim

Measúnú

Achoimre ar na príomhchinntí agus moltaí

 

 

 

 

 

TUAIRISC AR CHáILíOCHT NA FOGHLAMA AGUS AN TEAGAISC SA GHAEILGE

 

 

Tuairisc Chigireacht ábhair  

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis cigireacht ábhair i Scoil Eoin Scottus. Leagann sé amach tátail na meastóireachta maidir le cáilíocht an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déanann moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil. Rinneadh an mheastóireacht thar lá amháin inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim. Bhí caidreamh ag an gcigire leis na scoláirí agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na scoláirí agus rinneadh plé leis na múinteoirí. D’athbhreithnigh an cigire doiciméid phleanála na scoile agus ullmhúchán scríofa na múinteoirí. Tar éis na cuairte meastóireachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na meastóireachta don phríomhoide agus do na múinteoirí ábhair.  Tugadh deis do bhord bainistíochta na scoile a thuairim a léiriú ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce i scríbhinn; ní bhfuarthas freagra ón mbord.

 

 

Soláthar an ábhair agus tacaíocht na scoile uile

 

Ranganna measctha ilchumais a bhíonn i gceist sa scoil seo sa chéad bhliain.  Déantar na scoláirí a roinnt idir ranganna gnáthleibhéil agus ardleibhéil sa dara bliain bunaithe ar mholtaí an mhúinteora, ar mhianta tuismitheoirí agus ar chomhaontú an mhúinteora bliana agus an phríomhoide.  Is rang amháin gnáthleibhéil agus rang amháin ardleibhéil a bhíonn i gceist i ngach bliainghrúpa ón dara bliain go dtí an séú bliain.  De ghnáth tógann líon réasúnta  scoláirí na páipéir ardleibhéil Teastas Sóisearach ach bíonn na huimhreacha níos ísle don Ardteistiméireacht.

 

Níl an soláthar don Ghaeilge ar thráthchlár na scoile iomlán sásúil.  Ceithre thréimhse sa tseachtain a bhíonn ann do na ranganna go léir sa tsraith shóisearach.  Bíonn dhá thréimhse sa tseachtain ag an Idirbhliain, bíonn ceithre thréimhse ag an gcúigiú bliain agus cúig thréimhse ag an séú bliain.  Moltar go bhféachfadh bainistíocht na scoile ar na féidearthachtaí a bhainfeadh le tréimhse bhreise a chur ar fáil don tríú bliain, tréimhse bhreise don Idirbhliain agus tréimhse bhreise don chúigiú bliain.  Bheadh sé an-deacair leanúnachas a chothú i bhfoghlaim na teanga san Idirbhliain le dhá thréimhse sa tseachtain.

 

Is triúr múinteoir atá i mbun mhúineadh na Gaeilge sa scoil ach níl aon duine den triúr sin cáilithe mar mhúinteoir Gaeilge, cé go bhfuil a lán taithí ag duine de na múinteoirí i múineadh an ábhair.  Tá an príomhmhúinteoir Gaeilge ar shos gairme faoi láthair ach tá sé i gceist go bhfillfidh an múinteoir sin ar an scoil i Meán Fómhar 2009.  Is é an príomhoide a dháileann na ranganna ar na múinteoirí gach bliain bunaithe ar an soláthar múinteoirí atá aige ag an am agus ar chúrsaí leanúnachais. 

 

Déanann na múinteoirí Gaeilge iarrachtaí fónta chun “Seachtain na Gaeilge” a cheiliúradh trí imeachtaí a eagrú le linn na seachtaine sin ar nós céilí, tráth na gceist agus comórtais bheaga sna ranganna.  Moltar iarrachtaí na múinteoirí ina leith seo.  Moltar áfach, go spreagfaí spéis na scoláirí i bhfoghlaim na teanga trí chlár imeachtaí suimiúla a eagrú i rith na bliana go léir.  Tá sé fíorthábhachtach clár imeachtaí eischuraclaim agus traschuraclaim a eagrú chun tacú le hiarrachtaí na múinteoirí sna seomraí ranga.  Thuairisc na múinteoirí go ndéantar gach iarracht na scoláirí a spreagadh le freastal ar choláistí Gaeltachta sa samhradh chun cur lena gcumas sa teanga.  Ba léir ó chomhráití le scoláirí i ranganna áirithe gur ghlac líon réasúnta scoláirí sna ranganna ardleibhéil leis an moladh sin.

 

Ar an iomlán, tá a gcuid seomraí ranga féin ag na múinteoirí a mhúineann an Ghaeilge rud a thugann deis dóibh ábhar bainteach le múineadh agus foghlaim na teanga a chur in airde.  Is fíorbheagán ábhair a bhí le feiceáil, áfach, sna seomraí ranga le linn na cigireachta.  Moltar go mór do na múinteoirí timpeallacht fhoghlama Ghaelach spreagúil a chruthú ina gcuid seomraí.   Is féidir an t-ábhar ar na fallaí a úsáid mar áiseanna teagaisc ar bhonn leanúnach le linn na ranganna go háirithe le scoláirí atá níos laige sa teanga.

 

Tá buiséad bliantúil ar fáil do mhúinteoirí na Gaeilge chun áiseanna a cheannach do mhúineadh agus foghlaim na teanga.  Moltar go ndéanfaí na háiseanna atá sa scoil faoi láthair a liostáil agus iad a chur ar fáil in áit éigin lárnach sa scoil, áit a bhféadfadh na múinteoirí Gaeilge go léir teacht orthu gan dua.  Ba cheart go mbeadh an liosta áiseanna mar chuid den phlean do mhúineadh na Gaeilge sa scoil.

 

Tagann mac léinn ollscoile atá i mbun na céime sa Ghaeilge agus tuismitheoir a bhfuil Gaeilge líofa aici, isteach chun na scoile uair sa tseachtain chun scoláirí a thógaint, i ngrúpaí de cheathrar, do chleachtadh i labhairt na Gaeilge.  Dírítear go sonrach faoi láthair ar na scoláirí sna ranganna scrúduithe, an tríú bliain agus an séú bliain, ach tá sé i gceist go dtosófar ag tógáil roinnt scoláirí ón gcéad bhliain a bhfuil deacrachtaí acu leis an teanga.  Tugtar an tacaíocht bhreise seo faoi stiúr an mhúinteora ranga.  Moltar an bhainistíocht as an tacaíocht bhreise seo a chur ar fáil.

 

 

Pleanáil agus ullmhúchán

 

Ainmnítear duine de na múinteoirí Gaeilge mar chomhordaitheoir ar roinn na Gaeilge sa scoil.  Is freagracht é seo a athraíonn ó am go chéile ag brath ar na múinteoirí Gaeilge atá ar fáil agus ag brath ar chúrsaí riaracháin na scoile i gcoitinne.  Moltar más féidir, an cúram seo a mhalartú idir na múinteoirí ionas go mbíonn deis acu go léir ról ceannródaíoch a ghlacadh maidir le cur chun cinn cúrsaí pleanála. Buaileann na múinteoirí Gaeilge le chéile tuairim is cúig huaire sa bhliain. 

 

Tá go leor oibre déanta ar phleanáil do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge sa scoil agus moltar obair na múinteoirí ina leith sin.  Braitheadh, áfach, go raibh an phleanáil sin déanta níos mó ar bhonn aonarach seachas ar bhonn comhoibritheach.  Moltar go gcuirfí na gnéithe pleanála go léir a bhfuil obair déanta orthu go dáta, le chéile mar phlean uile scoile do mhúineadh na teanga.  Beidh gá le forbairt a dhéanamh ar roinnt gnéithe den phleanáil chuige sin.  Ba cheart go gcuimseodh plean do mhúineadh agus foglaim na Gaeilge na nithe seo a leanas:  cur síos ar roinn na Gaeilge; ráiteas misin;  cur chuige go háirithe maidir le húsáid na sprioctheanga sna ranganna; cur síos ar thopaicí do na ranganna agus do na leibhéil éagsúla; cur síos ar mhodheolaíochtaí éagsúla le húsáid chun na topaicí a mhúineadh agus léiriú ar na háiseanna a bheadh le húsáid do réimse difriúla de na cúrsaí.  Ba cheart tagairt a dhéanamh freisin do spriocanna foghlama agus do chúrsaí measúnaithe.  Bheifí ag súil leis chomh maith go mbeadh tagairtí ar leith d’úsáid Theicneolaíocht Faisnéise agus na Cumarsáide (TFC) sna ranganna éagsúla.

 

Cuireadh plean scoile don Idirbhliain i gcoitinne ar fáil ar lá na cigireachta ina raibh cur síos gairid ar an obair a bheadh ar siúl don Ghaeilge le linn na bliana sin.  Cuireadh plean múinteora ar fáil freisin don obair a bheadh ar siúl sa rang.  Ní raibh an dá phlean ag teacht le chéile dáiríre ó thaobh ábhair de.  Moltar go gcuirfí plean cuimsitheach, spreagúil agus spéisiúil ar fáil don Idirbhliain a thapódh an deis blaiseadh a thabhairt do na scoláirí ar an nGaeilge mar theanga bheo.  Tugann an Idirbhliain deis do mhúinteoirí ábhair a mhúineadh ar bhealaí eile atá cruthaitheach agus nuálach agus ba cheart na féidearthachtaí sin a iniúchadh agus a fhorbairt.

 

 

Teagasc agus foghlaim

 

Bhí úsáid na Gaeilge mar theanga bhainistíochta, mhúinte agus chumarsáide fíormhaith ar an iomlán sna ranganna a breathnaíodh.  Moltar díogras na múinteoirí maidir le húsáid na sprioctheanga i gcoitinne.  Braitheadh, áfach, go rabhathas ag dul i muinín an aistriúcháin ó Ghaeilge go Béarla i gcásanna áirithe.  Bhí idir aistriúchán an mhúinteora féin agus scoláirí ag aistriú giotaí as téacsanna líne ar líne, i gceist anseo.  Moltar gan a leithéid a dhéanamh.  Is fearr i bhfad réimse straitéisí a úsáid chun an t-aistriúchán a sheachaint.  Tá sé tábhachtach cumas Gaeilge na scoláirí a fhorbairt freisin trí mhíniú a lorg uathu ar fhocail agus ar abairtí i nGaeilge shimplí seachas a bheith ag brath i gcónaí ar aistriúchán go Béarla.  Bhraithfeadh na straitéisí a d’úsáidfí, ar ndóigh, ar leibhéal Gaeilge na scoláirí sa rang.  I gcúpla chás a breathnaíodh, rinneadh forbairt éifeachtach ar fhoclóir Gaeilge na scoláirí trí fhocail nua a thabhairt dóibh go leanúnach le linn an ranga, chomh maith le frasaí nua agus slite éagsúla chun rudaí a rá.

 

Rinne na scoláirí i gcásanna áirithe iarrachtaí an-mhaith ar fad chun caidreamh a dhéanamh leis an múinteoir agus eatarthu féin i nGaeilge.  Ba léir go raibh go leor taithí acu ar a leithéid agus gur bhaineadar taitneamh as.  Sna cásanna seo, bhí formhór na scoláirí tar éis tréimhse nó dhó a chaitheamh i gcoláiste Gaeltachta agus bhí a rian sin le feiceáil ar a gcuid muiníne agus líofachta sa teanga.  I gcásanna eile, áfach, ligeadh do scoláirí i bhfad an iomad Béarla a úsáid sa rang fiú nuair a bhí cumas maith sa Ghaeilge acu.  Ar ndóigh, bhí cásanna eile ann ina raibh scoláirí ar bheagán Gaeilge agus sna cásanna sin moltar roinnt oibre a dhéanamh leis na scoláirí ag tús na bliana ar an teanga bhainistíochta ranga ionas go mbeidís in ann ceisteanna a chur agus freagraí simplí a thuiscint.  Chabhródh póstaeir agus ábhair eile go mór le scoláirí a bhfuil deacrachtaí den chineál sin acu.  B’fhiú díriú go sonrach ar scoláirí na céadbhliana chun scileanna cumarsáide a fhorbairt ón tús.

 

Baineadh úsáid as straitéisí éagsúla i roinnt ranganna chun scoláirí a chur ag caint, mar shampla, ról imirt agus obair bheirte.  Moltar úsáid na straitéisí sin go mór agus bhí éifeacht nach beag acu maidir le scoláirí a mhealladh le bheith páirteach agus gníomhach sa rang.  Moltar úsáid modheolaíochtaí mar sin a leathnú chuig na ranganna go léir.

 

Cé gur baineadh úsáid as an ríomhaire agus scáileán chun ábhar a léiriú do scoláirí le linn ceachtanna áirithe, is beag áiseanna eile ar baineadh úsáid astu sa rang seachas an téacsleabhar, an clár bán agus nótaí na múinteoirí.  Aithníodh an obair a bhí déanta ar na nótaí a léiríodh do scoláirí ar an scáileán sa rang agus moltar an cur chuige sin.  Moltar go láidir, áfach, go mbainfí úsáid as réimse níos leithne áiseanna agus acmhainní chun foghlaim na Gaeilge a dhéanamh níos spéisiúla agus níos ábharaí do na scoláirí.  Tá sé tábhachtach comhthéacs comhaimseartha a thabhairt do na scoláirí don ábhar a bhíonn idir lámha acu.  Tuairiscíodh go mbaintear úsáid ó am go chéile as TG4 sna ranganna Gaeilge ach ní raibh an cleachtas sin le breathnú ar lá na cigireachta.  Is áis iontach iad na meáin chumarsáide Ghaeilge agus moltar go mbainfí úsáid leanúnach astu.  Is féidir úsáid a bhaint as giotaí físeáin, ceoil, pictiúir nó cluichí teanga chomh maith gan costas mór a bheith ag baint leo.

 

Bhí na múinteoirí fuinniúil agus díograiseach i mbun na ranganna go léir a breathnaíodh.  D’imigh múinteoirí timpeall ó dhuine go duine ag cinntiú go raibh an obair á cur i gcrích sa rang agus á mealladh chun breis iarrachta a dhéanamh.  Bhí atmaisféar an-dearfach, ar an iomlán, sna ranganna a breathnaíodh agus ba léir go raibh scoláirí ag baint taitnimh as na ceachtanna.  I gcás amháin a breathnaíodh baineadh úsáid as comórtas ranga chun na scoláirí a ghríosadh chun oibre.  D’éirigh go seoigh leis an seift seo agus bhí luas iontach leis an rang agus leis an bhfoghlaim dá bharr.

 

I ranganna áirithe, roinneadh aidhm an cheachta le scoláirí ón tús agus léiríodh an aidhm sin ar scáileán sa tseomra ranga.  Moltar an cur chuige seo go mór.  Moltar an cleachtas sin a leathnú chuig na ranganna Gaeilge go léir.  Tá sé tábhachtach go mbeadh tuiscint ag na scoláirí ar a gcuid spriocanna foghlama féin.  I gcás amháin a breathnaíodh, roghnaíodh obair a bhí ró-dhúshlánach do na scoláirí a bhí i gceist agus bhí sé deacair ar an ábhar sin na scoláirí a spreagadh chun oibre.  Tá sé tábhachtach ábhar agus leibhéal na gceachtanna a chur in oiriúint do na scoláirí agus an phleanáil chuí a dhéanamh roimh an rang.

 

Ceartaíodh fograíocht na scoláirí i roinnt ranganna a breathnaíodh agus baineadh úsáid as an athrá d’fhonn a chinntiú go raibh scoláirí in ann abairtí agus focail nua a fhuaimniú i gceart.  Bhí cásanna eile ann áfach, ina raibh géarghá le ceartú foghraíochta agus ceartú botúin ghramadaí.  Is gá do gach duine idir scoláirí agus múinteoirí a bheith airdeallach ar an dá phointe sin.

 

 

Measúnú

 

Tá polasaí éifeachtach measúnaithe ag an scoil.  Cuirtear scrúduithe measúnaithe ar na scoláirí gach trí seachtaine i rith na bliana agus cuirtear na torthaí abhaile chuig tuismitheoirí i ndiaidh gach ceann de na scrúduithe sin.  Tuairiscíodh go gcoimeádtar tuismitheoirí ar an eolas faoi dhul chun cinn a bpáistí trí thuairiscí scoile, an dialann scoile agus cruinnithe tuismitheoirí-múinteoirí.  Leagtar an-bhéim ar thuairisciú do thuismitheoirí agus is dea-chleachtas é seo.

 

Ba léir ó na cóipleabhair a breathnaíodh go dtugtar obair bhaile ar bhonn rialta do na scoláirí.  Bhí obair scoláirí ceartaithe go cúramach agus go cuimsitheach i roinnt cásanna a breathnaíodh.  Bhí gá le ceartú níos cuimsithí i gcás cóipleabhar eile a breathnaíodh.  Moltar go bpléifeadh na múinteoirí córas comónta ina leith seo agus go bhféachfaí ar na féidearthachtaí a bhainfeadh le measúnú chun foghlama a úsáid sna seomraí ranga agus leis an obair bhaile.  Moltar freisin do na múinteoirí súil a choimeád ó am go chéile ar an obair atá á gcóipeáil síos ag scoláirí ina gcuid cóipleabhar.  Breathnaíodh roinnt cásanna ina raibh an obair á chur síos ar bhealach a bhí thar a bheith míchruinn.

 

Déanann an príomhoide anailís ar thorthaí na scrúduithe agus cuirtear i gcomparáid iad leis na meáin náisiúnta.  De bharr gur scoil bheag í ní i gcónaí a bhíonn pátrún soiléir le feiceáil sna torthaí.  Roinntear na torthaí ar na múinteoirí le plé ina measc féin.  Tá an líon scoláirí a thógann páipéir ardleibhéil don Teastas Sóisearach sásúil ach titeann an líon sin go mór don Ardteistiméireacht.  Ba cheart go gcabhródh an tacaíocht bhreise atá á fháil ag na scoláirí sa chéad, sa tríú agus sa séú bliain le líon na scoláirí a thógann páipéir ardleibhéil sna Scrúduithe Stáit a ardú.

 

Achoimre ar na príomhchinntí agus moltaí

 

Is iad seo a leanas na príomh láidreachtaí a aithníodh le linn na cigireachta:  

 

·         Moltar iarrachtaí na múinteoirí i leith ócáidí agus comórtaisí beaga ranga a eagrú chun Seachtain na Gaeilge a cheiliúradh.

·         Moltar bainistíocht na scoile as an tacaíocht bhreise atá á cur ar fáil do ranganna áirithe sa scoil.

·         Aithnítear an obair phleanála atá déanta ag na múinteoirí Gaeilge go dáta.

·         Bhí úsáid na Gaeilge mar theanga bhainistíochta, mhúinte agus chumarsáide fíormhaith sna ranganna a breathnaíodh.

·         Moltar cumas na scoláirí sinsir i gcúrsaí cumarsáide agus an fonn a bhí orthu an teanga a labhairt sa rang.

·         Moltar an obair bheirte agus an ról imirt a bhí á gcleachtadh i ranganna áirithe a breathnaíodh.

·         Moltar an úsáid a baineadh as TFC i ranganna áirithe.

·         Bhí atmaisféar taitneamhach dearfach sna ranganna a breathnaíodh.

·         Moltar an polasaí láidir measúnaithe atá á chleachtadh ag an scoil.

 

 

Déantar na mórmholtaí seo a leanas ar mhaithe le cur leis na buanna seo agus le réimsí forbartha a aithint: 

 

·         Moltar do bhainistíocht na scoile féachaint ar na féidearthachtaí a bhainfeadh le tréimhse bhreise don Ghaeilgen sa tseachtain, a thabhairt don tríú bliain, don chúigiú

      bliain agus don Idirbhliain ach go háirithe.

·         Moltar go gcuirfí clár spéisiúil eischuraclaim agus traschuraclaim ar fáil don Ghaeilge le linn na bliana.

·         Moltar go gcuirfí liosta na n-áiseanna do mhúineadh agus foghlaim na Gaeilge sa scoil le chéile agus go mbainfí úsáid as réimse leathan áiseanna sna ranganna chun

      foglaim na Gaeilge a dhéanamh níos spéisiúla agus níos ábharaí do na scoláirí.

·         Moltar plean cuimsitheach don Ghaeilge a chur le chéile ag cur san áireamh plean ar leith don Idirbhliain agus tagairtí d’úsáid TFC sna ranganna.

·         Moltar aird ar leith a dhíriú ar fhorbairt scileanna cumarsáide sa chéad bhliain agus ar sheachaint úsáid an aistriúcháin sna ranganna Gaeilge.

 

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheastóireachta leis na múinteoirí Gaeilge agus leis an bpríomhoide ag deireadh na meastóireachta mar ar cuireadh i láthair agus ar pléadh na dréacht-chinntí agus moltaí.

 

 

 

 

Foilsithe Samhain 2009