An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

Department of Education and Science

  

Cigireacht Ábhair ar an nGaeilge

TUAIRISC

 

Páirc an Fhia C.B.S.

Bóthar Naomh Pádraig, Corcaigh

Uimhir rolla: 62540I

  

Dáta na cigireachta: 26 Márta 2007

Dáta eisiúna na tuairisce: 4 Deireadh Fomhair 2007

 

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

Pleanáil agus Ullmhúchán

Foghlaim agus Teagaisc

Measúnú

Achoimre ar na Príomhchinntí agus Moltaí

 

 

Tuairisc ar Cháilíocht na Foghlama agus an Teagaisc sa Ghaeilge

 

 

An Tuairisc Chigireachta Seo

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis chigireacht ábhair i bPáirc an Fhia. Leagann sé amach tátail mheasúnachta maidir le cáilíocht na foghlama agus an teagaisc sa Ghaeilge agus déanann moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair sa scoil.  Rinneadh an mheastóireacht seo thar lá amháin inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an fhoghlaim agus an teagasc.  Bhí caidreamh ag an gcigire leis na scoláirí agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na scoláirí agus rinneadh plé leis na múinteoirí.  D’athbhreithnigh an cigire doiciméid phleanála na scoile agus ullmhúcháin scríofa na múinteoirí.  Tar éis na cuairte meastóireachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na measúnachta don phríomhoide, don leas-phríomhoide agus do na múinteoirí GaeilgeTugadh deis do bhord bainistíochta na scoile a thuairim a léiriú ar thorthaí agus ar mholtaí na tuairisce; ba rogha leis an mbord glacadh leis an tuairisc gan freagra a thabhairt.

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

 

Is scoil  Chaitliceach do bhuachaillí amháin í Scoil Pháirc an Fhia inar mór ag  gach ball foirne an taithí fhónta agus taitneamhach oideachasúil a chuirtear ar fáil do gach scoláire. Aithníonn pobal na scoile gur gné thábhachtach de shaol na hÉireann í an Ghaeilge agus gach a mbaineann léi. Is é an leagan Gaeilge d’ainm na scoile atá ar mhálaí agus ar fheisteas spóirt. Is í ‘uaisleacht’ mana na scoile agus is iomaí áit eile ina bhfuil an Ghaeilge feiceálach (m.sh. stáiseanóireacht agus comharthaíocht na scoile).

 

Cúig rang Gaeilge sa tseachtain a bhíonn ag scoláirí na cúigiú agus na séú bliana. Tagann múinteoir breise isteach dhá uair sa tseachtain le linn ranganna Gaeilge na séú bliana. Is an-thacaíocht é seo do mhúinteoirí agus do scoláirí ag an leibhéal seo go háirithe sa mhéid go dtugann líon beag na scoláirí sna ranganna an deis chun díriú ar riachtanais aonair na bhfoghlaimeoirí. Is an-sholáthar é ceithre rang sa tseachtain a bheith ag scoláirí Gaeilge na hidirbhliana. Trí rang Gaeilge a bhíonn ag scoláirí na hArdteiste Feidhmí agus ceithre nó cúig rang sa tseachtain a bhíonn ag scoláirí sóisearacha. Braitear ceithre rang sa tseachtain ag an leibhéal sóisearach, go mór mór sa dara agus sa tríú bliain, a bheith gann nuair a áirítear na gnéithe ar fad den siollabas a bhíonn le clúdach.

 

Tá díolúine ó staidéar na Gaeilge ag seisear scoláire is daichead. Is eachtrannaigh nó scoláirí a fuair cuid dá n-oideachas thar lear iad cúigear déag díobh seo agus tá deacrachtaí foghlama de réir ciorcaláin M10/94 ag an bhfuílleach. I gcás na céad agus na dara bliana tionóltar rang ar leith do na scoláirí seo le linn na ranganna Gaeilge mar a ndéantar staidéar ar théamaí feidhmiúla éagsúla. Moladh go bhfiosrófaí slite ina bhféadfadh scoláirí ón iasacht a bheith páirteach sna ranganna Gaeilge. Ní hamháin go léireodh cleachtas mar é gur dlúthchuid de chóras oideachais na hÉireann é staidéar a dhéanamh ar an nGaeilge ach is minic bua fhoghlaim teangacha ag na scoláirí seo a bhfuil dhá nó trí theanga ar a dtoil cheana féin acu.

 

Tagann na múinteoirí Gaeilge le chéile go foirmeálta uair sa téarma, ar a laghad. I measc na n-ábhar a ndéantar plé orthu ag cruinnithe áirítear scrúduithe, bronnadh duaiseanna, roghnú téacsleabhar, imeachtaí seach-churaclaim agus pleanáil. Taobh amuigh de na cruinnithe foirmeálta, is minic a dhéanann na múinteoirí Gaeilge plé neamhfhoirmeálta ar nithe éagsúla a bhaineann leis an nGaeilge.

 

Is iontach iad na hacmhainní atá ar fáil do mhúinteoirí agus do scoláirí araon. Tá a sheomra féin ag gach múinteoir Gaeilge agus tá teileagóirí sonraí curtha i bhfearas, nó le cur i bhfearas, sna seomraí seo. Mar aitheantas ar an gcaoi a n-éascaíonn sé gach gné den phróiseas foghlama agus teagaisc, leagann an scoil béim ar leith ar usáid na nua-theicneolaíochta. Is ionad acmhainní chomh maith é an seomra ranga a mbaineann múinteoirí leas as chun áiseanna a stóráil agus, i gcásanna áirithe, chun obair na scoláirí a chur ar taispeáint. Moltar an cleachtas seo agus b’fhiú go mór é a leathnú ós rud é go gcothaíonn sé mórtas na scoláirí as a gcuid oibre agus spreagann sé iad chun obair fhónta a sholáthar.

 

Is tábhachtach le baill foirne na scoile an fhorbairt ghairmiúil agus is léir gur gluaiseacht de chuid na scoile uile í an fonn chun straitéisí foghlama agus teagaisc a fhorbairt chun dul i ngleic le riachtanais na scoláirí atá faoina gcúram. Aithnítear nach ionann aon bheirt fhoghlaimeoirí agus go bhfuil impleachtaí dá réir i gceist maidir le cleachtas ranga. Táthar ag díriú go sainiúil ar an bpróiseas foghlama agus teagaisc faoi láthair mar aon le bheith páirteach i dtionscadal de chuid an CNCM (NCCA) ina bhfuiltear ag féachtaint ar mhodhanna measúnaithe. Tá páirt lárnach ag duine de na múinteoirí Gaeilge sa tionscadal seo agus is iontach é an saineolas seo a bheith ar fáil i Roinn na Gaeilge.

 

Is iomaí imeacht seach-churaclaim a chuireann an Ghaeilge chun cinn taobh amuigh den seomra ranga. Leagtar an-bhéim ar na cluichí Gaelacha. Bronntar duaiseanna don Ghaeilge ag ócáid bhliantúil bhronnadh na nduaiseanna. Is i gcomhpháirt le Coláiste na hOllscoile Corcaigh a bhronntar scoláireachtaí Gaeltachta gach bliain. Reáchtáltar campa samhraidh Gaeilge sa mheánscoil ina mbíonn ranganna Gaeilge mar chuid lárnach d’imeachtaí an lae. Tá ainm na scoile in airde ó thaobh na drámaíochta de agus déantar gach iarracht an Ghaeilge a fhí isteach in imeachtaí na Féile Drámaíochta a bhíonn ar siúl gach bliain. Chuir comhlacht aisteoireachta léiriú de ‘An Triail’ ar an stáitse sa scoil cúpla bliain.

 

 

Pleanáil agus Ullmhúchán

 

Is nós le múinteoirí pleanáil aonair a dhéanamh. Leagann siad amach obair na bliana agus coimeádann siad cuntas ar an dul chun cinn atá á dhéanamh ag scoláirí. Is léir machnamh suntasach a bheith déanta acu ar ábhair na gceachtanna agus ar na modhanna is éifeachtaí chun sealbhú na teanga a chinntiú. Tuigeann na múinteoirí gur éifeachtaí agus gur taitneamhaí an taithí foghlama má bhíonn éagsúlacht i ngníomhaíochtaí an cheachta agus déanann siad pleanáil dá réir.

 

Tá clár teanga leagtha amach don idirbhliain ina n-aithnítear spriocanna sainiúla foghlama. Is léir dianmhachnamh a bheith déanta ar na réimsí den teanga nár mhiste díriú orthu agus tá clár suimiúil spreagúil curtha le chéile ag múinteoirí ina ndéantar an Ghaeilge a chleachtadh ar shlite éagsúla.

 

Tá na céimeanna tosaigh tógtha maidir le pleanáil forbartha ábhair. Tá treoir tugtha do bhaill na foirne ina leith agus tá am á sholáthar dóibh chun tabhairt faoi. Is faoi na múinteoirí Gaeilge atá anois teacht le chéile agus comhphlé a dhéanamh ar na topaicí. Is daoine iad na múinteoirí seo a bhfuil blianta de thaithí ar theagasc na Gaeilge acu. Aithníodh leis go bhfuil meon oscailte acu agus go mbíonn siad de shíor ag iarraidh barr feabhais a chur ar a gcleachtais. Is tráthúil é go bhfuil borradh sa scoil trí chéile i leith na pleanála faoi láthair agus táthar ag súil leis go gcruthófar spiorad na comhoibre i measc na mball foirne agus iad ag roinnt a gcuid saineolais ar a chéile.

 

Tá príomhchomhad pleanála ag Roinn na Gaeilge. Míníodh do mhúinteoirí gur chóir go bhféachfaí ar an gcomhad mar fhoinse eolais i dtaca leis an nGaeilge sa scoil agus aithníodh  na téamaí seo a leanas mar phríomhábhair ar chláir na gcruinnithe pleanála foirmeálta: ráiteas ginearálta, cuspóirí (oideachasúla, feidhmiúla agus sóisialta), scéimeanna oibre, cnuasú agus úsáid acmhainní, riachtanais speisialta na scoláirí agus imeachtaí seach-churaclaim.

 

Foghlaim agus Teagaisc

 

Tríd is tríd bhí eitic mhaith oibre sna ranganna Gaeilge ar tugadh cuairt orthu. Tá córais oibre seanbhunaithe á gcleachtadh i gcás na ranganna ar fad agus an-taithí ag scoláirí ar thabhairt faoi ghníomhaíochtaí éagsúla na gceachtanna. Ba léir go mbíonn obair fhónta ar siúl ag na rannpháirtithe agus go bíonn ábhar na gceachtanna ag teacht le riachtanais an tsiollabais. Ba thráthuil go rabhthas ag díriú ar riachtanais scrúduithe sna ranganna teistiméireachta – an scrúdú cainte i rang na hArdteiste agus an triail chluastuisceana sa rang Teastais Shóisearaigh. Ba léir ó chaint agus ó obair na scoláirí go bhfuil dianullmhúchán déanta ag múinteoirí agus ag scoláirí do na codanna éagsúla de scrúdú na Gaeilge agus tá moladh dá réir tuillte acu araon.

 

Ba í an Ghaeilge a bhí i dtreis i bhformhór na ranganna a breathnaíodh agus tá moladh ar leith ag dul do na scoláirí as an bhfíoriarracht a rinne siad leas a bhaint as cibé Gaeilge a bhí acu. Ba bheag duine díobh a chuaigh i muinín an Bhéarla, léiriú ar chleachtas atá cothaithe ag na múinteoirí Gaeilge. Ba mhór an t-údar sásaimh é éisteacht le scoláirí ag labhairt na Gaeilge go muiníneach agus gan aon ró-fhaitíos orthu go ndéanfaidís botún gramadaí. Is mór an chabhair é rollú íseal na ranganna agus múinteoirí ag díriú ar fhorbairt scileanna labhartha na scoláirí aonair. Moladh go dtógfaí na scoláirí céim eile ar aghaidh agus go gcuirfí iachall orthu abairtí iomlána a cheapadh agus na bunstruchtúir teanga is coitianta a ionramháil.

 

Chuaigh na múinteoirí i muinín réimse leathan gníomhaíochtaí le linn na gceachtanna. Tagann an cleachtas seo leis an tuairim gur éifeachtaí agus gur taitneamhaí an taithí foghlama i gcásanna ina mbíonn éagsúlacht sna gníomhaíochtaí foghlama agus teagaisc. Cuireadh scoláirí ag éisteacht le míreanna cluastuisceana, rinneadh dreas cainte leo, cuireadh scoláirí ag léamh os ard agus os íseal, freagraíodh ceisteanna eolais os ard, rinneadh plé ar théacsaí léitheoireachta, féachadh ar mhíreanna teilifíse, díríodh aird na ndaltaí ar phointí teanga, roinneadh scoláirí ina mbeirteanna chun plé a dhéanamh ar ábhar nó chun tasc a chomhlíonadh agus cuireadh scoláirí i mbun tascanna scríofa. Chuir an idirghníomhaíocht seo le beocht na gceachtanna agus chinntigh sé go raibh obair fhónta ar siúl ag gach scoláire ó thus deireadh an cheachta.

 

I gcás gach ranga baineadh leas as acmhainní teagaisc ar mhaithe le tuairimí a mhealladh agus samhlaíocht na scoláirí a spreagadh. Cuireadh cairt ar crochadh mar thacú le gníomh ceist-fhreagra, tugadh giotaí léitheoireachta mar mhodh chun an foclóir cuí a sholáthar d’ábhar ar leith cainte, seinneadh mír teilifíse chun léargas a thabhairt ar chomhthéacs dráma agus rinneadh tagairt do phóstaeir a bhí curtha ar crochadh chun úsáid chruinn múnlaí cainte a chinntiú. Is dea-chleachtas é leas a bhaint as ábhar beo a gcuireann scoláirí suim ann agus moltar do mhúinteoirí an cleachtas seo a leathnú. Moladh dóibh go gcnuasóidís linn acmhainní ina mbeadh bailiúchán d’iriseáin, de ghrianghraif, de bhileoga oibre, de thaifid agus de rudaí ábhartha a fheidhmeodh mar áiseanna foghlama agus teagaisc le linn ceachtanna Gaeilge. Moladh leis go ndéanfaí gach seomra ranga a mhaisiú le póstaeir agus le hobair na scoláirí. Ní hamháin go gcruthódh a leithéid sin timpeallacht spreagúil foghlama ach d’fhéadfaí leas a bhaint astu mar áiseanna foghlama agus teagaisc.

 

Aithnítear go bhfuil páirt lárnach le glacadh ag an nua-theicneolaíocht i dteagasc agus i múineadh na Gaeilge más mian linn í a thabhairt ar aghaidh go dtí an chéad ghlúin eile. Ba léir go ndeachaigh úsáid na teicneolaíochta go mór i bhfeidhm ar scoláirí na hidirbhliana a chuir taispeántas Powerpoint i láthair. Ba é a bhí le déanamh ag gach grúpa beirte ná taighde a dhéanamh ar an idirlíon maidir leis an nGaeilge agus na torthaí a chur i láthair a gcomhghleacaithe. Is obair an-thairbheach é seo a dhéanann forbairt ar iliomad scileanna. Tá sé mar chuspóir ag bainistíocht na scoile agus ag na múinteoirí Gaeilge an cleachtas seo a leathnú agus moltar iad as an dua agus as an tseiftiúlacht a thugann siad chun na hoibre.

 

Measúnú

 

Tá córas cuimsitheach measúnaithe sa scoil ina ndéantar gach gné de dhul chun cinn na scoláirí a mheas agus a mheasúnú.

 

Coimeádtar cuntas laethúil ar na scoláirí, ó thaobh tinrimh, iompair agus rannpháirtíochta sa rang de. Déanann an múinteoir ranga inúchadh rialta ar dhul chun cinn na scoláirí atá faoina c(h)úram. Is córas éifeachtach é seo a chuireann i dtuiscint do scoláirí go bhfuiltear ag súil le caighdeán ard iompair agus oibre uathu.

 

Tá moladh ag dul do dhíograis phearsanta na múinteoirí Gaeilge maidir le dul chun cinn na scoláirí a mheas. Leagann gach duine acu an-bhéim ar an measúnú leanúnach mar shlí chun treisiú a dhéanamh ar a bhfuil foghlamtha. Is seift éifeachtach iad scrúduithe beaga ranga chun brú a chur ar scoláirí dul siar ar a bhfuil déanta cheana. Tugtar obair scríofa do scoláirí ar bhonn rialta, bíodh an ceacht le déanamh sa rang nó mar obair bhaile. Déanann na múinteoirí an obair seo a cheartú agus coimeádann siad cuntas den dul chun cinn atá á dhéanamh. I gcásanna áirithe coimeádann an múinteoir fillteáin na scoláirí chun ord agus eagar ar a gcuid oibre a chinntiú. Moladh do mhúinteoirí am a chur ar leataobh sa rang chun na mórbhotúin teanga a cheartú.

 

Tionóltar scrúduithe tí um Nollaig agus sa samhradh. Is scrúduithe comónta iad seo, den chuid is mó, agus seoltar tuairisc abhaile. Is an-chleachtas é seo mar tugann sé léargas do thuismitheoirí/chaomhnóirí agus do na scoláirí féin ar an dul chun cinn atá á dhéanamh. Déantar scileanna cainte scoláirí na hidirbhliana a chur san áireamh sna scrúduithe tí. Moladh go leathnófaí an dea-chleachtas seo trí chéadatán a bhronnadh ar an iarracht a dhéantar ar an nGaeilge a labhairt sa rang mar mhodh chun úsáid na Gaeilge labhartha sa seomra ranga a spreagadh.

 

Bíonn réamhscrúduithe ag scoláirí teistiméireachta san earrach. Is maith ann iad mar thaithí ar rúibricí na státscrúduithe, ar bhainistíocht ama agus ar leagan amach na bpáipéar.

 

Tionóltar scrúdú Gaeilge mar chuid den mheasúnú a dhéantar i Mí Mheán Fhómhair ar scoláirí na céad bliana. Ní hamháin go dtugann an scrúdú seo léargas ar chaighdeán Gaeilge na scoláirí seo ach tugann sé le fios go bhfuil seasamh láidir ag an nGaeilge sa scoil agus go n-aithnítear í mar cheann de na príomhábhair staidéir.

 

 

Achoimre ar na Príomhchinntí agus Moltaí

 

Is iad seo a leanas na príomhbhuanna a aithníodh le linn na meastóireachta:

 

·         Aithníonn na múinteoirí Gaeilge an pháirt a ghlacann siad in oideachas iomlán na scoláirí atá faoina gcúram. Tá sé mar chuspóir acu na ceachtanna Gaeilge a úsáid mar mhodh chun bunscileanna an tsaoil a fhorbairt sna scoláirí.

·         Aithníonn pobal na scoile gur gné thábhachtach de shaol na hÉireann í an Ghaeilge agus gach a mbaineann léi.

·         Is iontach iad na hacmhainní atá ar fáil do mhúinteoirí agus do scoláirí araon. Tá a sheomra féin ag gach múinteoir Gaeilge agus tá teileagóirí sonraí curtha i bhfearas, nó le cur i bhfearas, sna seomraí seo.

·         Is tábhachtach le baill foirne na scoile an fhorbairt ghairmiúil agus is léir gur gluaiseacht de chuid na scoile uile é an fonn chun straitéisí foghlama agus teagaisc a fhorbairt chun dul i ngleic le riachtanais na scoláirí atá faoina gcúram.

·         Déanann múinteoirí machnamh suntasach ar ábhair na gceachtanna agus ar na modhanna is éifeachtaí chun sealbhú na teanga a chinntiú. Tuigeann na múinteoirí gur éifeachtaí agus gur taitneamhaí an taithí foghlama má bhíonn éagsúlacht i ngníomhaíochtaí an cheachta agus déanann siad pleanáil dá réir.

·         Tríd is tríd bhí eitic mhaith oibre sna ranganna Gaeilge ar tugadh cuairt orthu. Tá córais oibre seanbhunaithe i gcás na ranganna ar fad agus an-taithí ag scoláirí ar thabhairt faoi ghníomhaíochtaí éagsúla na gceachtanna.

·         Ba í an Ghaeilge a bhí i dtreis i bhformhór na ranganna a breathnaíodh agus tá moladh ar leith ag dul do na scoláirí as an bhfíoriarracht a rinne siad leas a bhaint as cibé Gaeilge a bhí acu. Ba bheag duine díobh a chuaigh i muinín an Bhéarla, léiriú ar chleachtas atá cothaithe ag na múinteoirí Gaeilge.

·         Chuaigh na múinteoirí i muinín réimse leathan gníomhaíochtaí le linn na gceachtanna.

·         Baineadh leas as acmhainní teagaisc ar mhaithe le tuairimí a mhealladh agus samhlaíocht na scoláirí a spreagadh. Aithnítear go bhfuil páirt lárnach le glacadh ag an nua-theicneolaíocht i dteagasc agus i múineadh na Gaeilge.

·         Tá córas cuimsitheach measúnaithe sa scoil ina ndéantar gach gné de dhul chun cinn na scoláirí a mheas agus a mheasúnú.

 

 

Déantar na mórmholtaí seo a leanas ar mhaithe le cur leis na buanna seo agus le réimsí forbartha a aithint:

 

·         Go ndéanfaí forbairt ar an bpróiseas foirmeálta um phleanáil ábhair.

·         Go gcinnteofaí cothú scileanna labhartha na scoláirí sna straitéisí foghlama agus teagaisc a chuirtear i bhfeidhm agus sna córais mheasúnaithe chomh mór agus is féidir é.

 

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheastóireachta leis na múinteoirí Gaeilge, leis an leas-phríomhoide agus leis an bpríomhoide ag deireadh na meastóireachta mar ar cuireadh i láthair agus mar ar pléadh na dréacht-chinntí agus moltaí thuas.