An Roinn Oideachais agus Eolaíochta

 

Department of Education and Science

 

Cigireacht Ábhair ar

THUAIRISC

 

Scoil Pól

Cill Fhionáin,

Co. Luimnigh.

Uimhir rolla: 64130W

 

 

Dáta na cigireachta: 20 Márta 2007

Dáta eisiúna na tuairisce: 17 Eanáir 2008

 

 

 

 

An Tuairisc Chigireachta seo

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

Pleanáil agus Ullmhúchán

Teagasc agus Foghlaim

Measúnú

Achoimre ar na príomhchinntí agus  Moltaí

 

 

 

 

Tuairisc ar Cháilíocht na Foghlama agus an teagaisc sa Ghaeilge

 

An Tuairisc Chigireachta seo

 

Scríobhadh an tuairisc seo tar éis chigireacht ábhair i Scoil Póil, gCill Fhionáin, Contae Luimnigh. Leagann sé amach tátail mheasúnachta maidir le cáilíocht an teagaisc agus na foghlama sa Ghaeilge agus déanann moltaí d’fhorbairt theagasc an ábhair seo sa scoil. Rinneadh an mheastóireacht seo thar lá amháin  inar thug an cigire cuairt ar sheomraí ranga agus inar breathnaíodh an teagasc agus an fhoghlaim. Bhí caidreamh ag an gcigire leis na mic léinn agus leis na múinteoirí, scrúdaíodh obair na scoláirí agus rinneadh plé leis na múinteoirí. D’athbhreithnigh an cigire doiciméid phleanála na scoile agus ullmhúcháin scríofa na múinteoirí. Tar éis na cuairte meastóireachta, thug an cigire aiseolas ó bhéal ar thorthaí na measúnachta don phríomhoide, phríomhoide tánaisteach agus na múinteoirí  Gaeilge.

 

 

Soláthar an Ábhair agus Tacaíocht na Scoile Uile

 

Tá dhá rang cumais mheasctha sa chéad bhliain agus is ar bhonn leibhéil difriúla scrúduithe teistiméireachta a eagraítear na ranganna do gach bliain ghrúpa eile.  Is ranganna comhreathacha iad na ranganna Gaeilge sa dá thimthriall, sóisearach agus sinsearach. Bíonn cúig thréimhse Gaeilge in aghaidh na seachtaine ag gach bliain ghrúpa seachas scoláirí ardleibhéil Ardteiste ag a mbíonn tréimhse sa bhreis acu gach seachtain. Cuirtear trí rang ar fáil don Ghaeilge san Ardteist Fheidhmeach. Is tréimhsí singile iad na ranganna seo go léir atá dáilithe amach go maith i gcaitheamh na seachtaine. Tréaslaítear leis an mbainistíocht as an soláthar fabhrach atá tugtha don teanga sa tráth chlár i Scoil Pól.

 

Maidir le hathrú ó leibhéal scrúdaithe amháin go leibhéal eile, tugtar comhairle agus treoir do na scoláirí i gcomhar leis na tuismitheoirí/caomhnóirí mar aon leis an múinteoir treoir ghairme nuair is gá. Coinnítear taifead ar chead scríofa na dtuismitheoirí/gcaomhnóirí.  Déanann an bhainistíocht gach iarracht lena chinntiú go mbíonn an múinteoir céanna ag na bliain ghrúpaí i rith timhrialla ar mhaithe le leanúnachas ó thaobh múinteoireachta de a chur ar fáil do na scoláirí. 

 

Áirítear 14 scoláire den mhóriomlán a bhfuil faomhadh tugtha ag an scoil dóibh maidir le díolúine ón nGaeilge de réir fhorálacha Imlitir M10/94.  Tugadh le fios gur scoláirí nach bhfuair a gcuid scolaíochta sa Stát ochtar acu agus scoláire a bhfuil deacrachtaí aitheanta foghlama acu an seisear eile.

 

Cuirtear roinnt imeachtaí comh-churaclaim is seach-churaclaim ar fáil do na scoláirí, tráth na gceisteanna agus cuairteanna ó scríbhneoirí iomráiteacha. Tá sé tairbheach feasacht na scoláirí ar an nGaeilge a shaibhriú lasmuigh den seomra ranga. Moltar suíomh idirlín de chuid Chonradh na Gaeilge a chabhródh le forbairt imeachtaí ar nós Seachtain na Gaeilge  www.snag.ie

 

Is céimithe Gaeilge iad na múinteoirí go léir atá ag plé le múineadh agus foghlaim na Gaeilge agus tugtar cuairt rialta ar an nGaeltacht. Is baill de Chomhar na Múinteoirí Gaeilge an fhoireann go léir. Tugann an bhainistíocht gach spreagadh agus tacaíocht don fhoireann freastail ar chúrsaí forbartha leanúnaigh phroifisiúnta. D’fhreastail ionadaí ón bhfoireann ar chúrsaí inseirbhíse de chuid na hArdteiste Feidhmigh don Ghaeilge. Le dhá bhliain anuas d’eagraíodh cúrsa inseirbhíse ar théamaí ginearálta oideachasúla do fhoireann iomlán na scoile. Is inmholta an saghas tacaíochta proifisiúnta seo. Moltar go leanfaí ag freastail ar chúrsaí dá macasamhail agus ar chúrsaí faoin nGaeilge féin mar atá curtha ar fáil ag an Seirbhís Tacaíochta don Dara Leibhéil ag www.slss.ie   

 

Tá áiseanna agus acmhainní maithe do mhúineadh agus d’fhoghlaim na Gaeilge i Scoil Pól. I measc na n-áiseanna tá seomra ríomhaireachta, sonratheilgeoirí, teilgeoirí, teilifís, scannáin, seinnteoir diosca digiteach ilúsáide (DVD) seinnteoir dlúthdhioscaí, fógraí balla, nuachtáin agus irisí. Tá ríomhaire i gceann amháin de na seomraí Gaeilge agus bíonn  fáil freisin ar an seomra ríomhaireachta ach é a chur in áirithe. Tá córas leathan bhanda sa scoil ina hiomláine ón samhradh seo caite.  Tuairiscíodh nach n-úsáidtear ríomhairí ar bhonn rialta i múineadh agus i bhfoghlaim na Gaeilge.  Moltar athbhreithniú a dhéanamh ar an gcleachtas seo, mar is ceart go dtuigfeadh na scoláirí gur teanga bheo í an Ghaeilge sna meáin nua-aimseartha.  Déantar mar mholadh spriocanna réadúla a aontú mar roinn chun úsáid teicneolaíocht an eolais agus na cumarsáide (TEC) a chomhtháthú i dtaithí foghlama agus teagaisc scoláirí Scoil Pól.  Moltar an Vicipéid, leagan Gaeilge do shuíomh ciclipéid ag www.wikepedia.org agus ceachtanna Gaeilge bunaithe ar mhíreanna Nuachta TG 4 ag www.nuim.ie/langauge/vifax a úsáid. Tá liosta de na háiseanna agus na hacmhainní teagaisc atá ann do scoláirí iarbhunscoile ar fáil ag eolas@cogg.ie. Bheadh sé tairbheach liosta tosaíochta do na háiseanna agus na hacmhainní a dhéanamh don roinn agus iarratas bliantúil a chur faoi bhráid na bainistíochta.  Tá seomraí buana ag na múinteoirí go léir agus rochtain saoráideach acu ar fhearais teagaisc a chuireann le foghlaim na scoláirí.

 

 

Pleanáil agus Ullmhúchán

 

Tá  mór aidhmeanna na roinne cuimsitheach agus tagann siad le ráiteas misin na scoile sa mhéid is go gcuireann an roinn rompu spreagadh iomlánaíoch a chur ar fáil do scoláirí na scoile trí mhéan na teanga. Tá roinn na Gaeilge ag plé leis an bpróiseas um phleanáil fhorbartha scoile (SDPI) ón mbliain 2005.  Cuireadh plean ábhair foirmiúil don Ghaeilge le chéile don chéad uair sa bhliain 2006 ag cur leis an bpleanáil a bhí ar bun go neamhfhoirmiúil roimhe seo. I mbliana buaileann an fhoireann go léir le chéile go foirmiúil gach Déardaoin. Is inmholta an riar suntasach seo don phleanáil.   Is de réir téarmaí nó ar bhonn seachtainiúil atá na pleananna ábhair do na bliain ghrúpaí éagsúla leagtha amach. Is pleananna ábhair iad a bhformhór le dindiúirí maidir le liosta topaicí, an ord ina mhúintear iad, ainm na dtéacsleabhar, acmhainní breise ar nós irisí, cleachtaí cluastuisceana chomh maith le tagairtí faoi mheasúnú rialta i gcaitheamh na bliana. Tá taifead á choimeád ar chruinnithe na roinne Gaeilge ó thús na bliana 2006 ina bhfuil cur síos iontu ar dhul chun cinn na roinne faoi réimsí áirithe pleanála.

  

Ar mhaithe lena chinntiú go dtógfar ar an tús maith atá curtha leis an bpleanáil ábhair seo, luaitear mar mholadh go  ndéanfar pleanáil chomhoibríoch ar na pleananna ábhair do na bliain ghrúpaí difriúla atá ag pointí éagsúla forbartha. Tá sé inmhianaithe go mbeadh na pleananna do na bliain ghrúpaí, sa timthriall sinsearach ach go háirithe, ag teacht le chéile ó thaobh an ord ina mhúintear an litríocht ar mhaithe le hathrú ó leibhéal amháin go leibhéal eile a éascú. Moltar leis  cur agus cúiteamh a dhéanamh ar na modhanna múinte atá in úsáid sa roinn agus ar a éifeachtaí is atá na modhanna seo maidir le cuspóirí teagaisc agus foghlama na roinne a bhaint amach.  Ní mór cóip do na siollabas,  tuairiscí na bpríomhscrúdaitheora agus scéimeanna marcála a bheith mar chuid den fhillteán pleanála.

 

Tá cathaoirleach agus rúnaí ainmnithe do na cruinnithe pleanála.  Déanfar mar mholadh athbhreithniú a dhéanamh ar an gceapachán seo agus comhordaitheoir a ainmniú ina n-áit mar is éifeachtaí i gcónaí gné chomhoibríoch na pleanála nuair atá comhordaitheoir roghnaithe agus rothlú rialta aontaithe déanta air.

 

Déantar anailís ar na torthaí a bhaineann na scoláirí amach sna scrúduithe Stáit gach bliain. Is inmholta an cleachtas seo. Luaitear mar mholadh go mbeadh an anailís seo mar chuid den athbhreithniú ar an bpleanáil ábhair amach anseo.

 

 

 

Teagasc agus Foghlaim

  

Bhí caighdeán maith pleanála gearrthéarmach ar fáil. I líon beag de na ranganna bhí scéimeanna oibre seachtainiúil ina raibh na ceithre mhór scil teanga á múineadh maraon le gnéithe éagsúla den chúrsa i gcaitheamh na seachtaine.  Is dea-chleachtas é seo mar treisíonn na scileanna a chéile i sealbhú teanga agus tugann sé éagsúlacht don scoláire mar fhoghlaimeoir ó lá go lá. Is inmholta an cur chuige comhtháite don roinn go léir agus pleanáil ghearrthéarmach ar bun acu. Tá dialann teagaisc agus foghlama in úsáid ag duine de na múinteoirí ina bhfuil machnamh á dhéanamh ag an múinteoir ar a éifeachtaí is atá modhanna múinte áirithe ó thaobh na teagaisc agus na foghlama de.  Is sár-chleachtas é seo mar tagann forbairt agus feabhas ar chleachtas múinteoireachta tríd an anailís is an t-athbhreithniú leanúnach. Bhí cuspóirí cinnte teagaisc agus foghlama ag formhór mór na gceachtanna Gaeilge a breathnaíodh orthu le linn na cigireachta.  Roinn na múinteoirí na spriocanna foghlama céanna leis na scoláirí agus baineadh amach iad i dtromlach na ranganna.  I líon bheag de na ranganna níor baineadh amach na cuspóirí teagaisc agus foghlama laistigh d’ achar an ranga.  Moltar go rognófar méid áirithe cuspóirí foghlama atá in oiriúint do thréimhse an ranga agus leibhéil chumais na scoláirí. Tá sé inmholta leis go gcuirfear na spriocanna foghlama i gcrích trí sheans a thabhairt do na daltaí dul i ngleic leis an ngníomhaíocht fhoghlama a bhaineann le cuspóir amháin roimh dhul ar aghaidh chuig cuspóir agus gníomhaíocht  fhoghlama difriúil. Tosaíodh ranganna áirithe le hathbhreithniú ar obairbhaile mar athruailliú ar an gceacht roimhe sin. Is dea-chleachtas é seo ó thaobh leanúnachais de agus bíonn deis i gcónaí mí-thuiscintí scoláire áirithe a shoiléiriú. Thosaigh ranganna eile le comhrá bunaithe ar thaithí saoil na scoláirí. Is nósmhaireacht éifeachtach í seo leis mar cuireann sé seans rialta ar fáil do scoláirí a gcuid scileanna ginchumais a chleachtadh faoi rudaí a bhaineann lena saol féin.

 

Bhí teicnící éifeachta teagaisc i bhfórmhór na gceachtanna Gaeilge i Scoil Phól.  I rang amháin bhí éagsúlacht i struchtúr an cheachta mar go raibh cothromaíocht idir obair uile ranga agus obair aonair.  Chuir an múinteoir an t-ábhar i láthair ar an ostheilgeoir  nó ón téacsleabhar agus tugadh deis do na scoláirí a bheith gníomhach ina bhfoghlaim féin.  Bhí an múinteoir ag dul timpeall ag cabhrú le deacrachtaí scoláirí ar leith agus ag tabhairt leideanna chun an tasc a dhéanamh.  I rang amháin tugadh spreagadh do na scoláirí a gcuid foclóirí féin a úsáid chun teacht ar bhrí focail in áit an mhúinteora ag aistriú dóibh.  Tugadh deis freisin do na daltaí féin na focail nua seo a chlárú ar chlár an ranga. Bhí luas cuí faoi na gníomhaíochtaí foghlama ó thus go deireadh. D’éirigh an obairbhaile a tugadh go nádúrtha as ábhar an cheachta.  Is sampla den dea-chleachtas múinteoireachta é seo mar bhí na múinteoirí ag feidhmiú mar éascaitheoirí ag cabhrú leis na scoláirí i dtógáil a bhfoghlama féin i mbealach gníomhach.  Luaitear mar mholadh an cur chuige seo a scaipeadh ar an roinn ina iomláine.

 

I rang eile bhí comhtháthú déanta ar scéal próis dualgais na hArdteiste, scileanna cainte agus scileanna éisteachta na scoláirí.  Thaispeáin fórmhór na scoláirí go raibh leibhéal maith Gaeilge acu maraon le tuiscint mhaith acu ar phearsa an scéil nuair a tugadh deis dóibh.  Déantar mar mholadh mar chur chuige comhroghnach go gcuirfear na scoláirí i mbeirteanna agus go ndéanfar measúnú ar eolas a chéile ar na carachtair de réir critéir réamhshocraithe ag an rang le treoir ón múinteoir.  Moltar leis gan tabhairt faoi scil amháin mar athdaingniú ar scil eile gan obair réamh ullmhúchán a dhéanamh a chuirfeadh an foclóir in oiriúint do raon cumais na scoláirí.  Is fearr i gcónaí mar a éiríonn le mír théipe comhtháite i rang teanga nuair a bhaineann cuspóirí leis an éisteacht. Moltar go ndéanfar forbairt ar an gcur chuige comhtháite trí na ceithre mhór scil teanga maraon le gnéithe éagsúla de na cúrsaí a chomhnascadh go téamúil i múineadh na teanga ag teacht le bun phrionsabail na siollabas.  

 

Ba í an Ghaeilge a bhí in úsáid mar ghnáth-theanga cumarsáide na ranganna go léir. Bhí béim ar an bhfoghraíocht agus ar an ngramadach mar a tháinig na pointí aníos go nádúrtha sa cheacht. Is inmholta an cleachtas seo. Bhí roinnt de na múinteoirí ag cothú straitéisí foghlama ina scoláirí ó thaobh foghlaim foclóra ach go háirithe. I measc na straitéisí a tugadh suntas dóibh bhí grúpáil focail agus an focal sa sprioctheanga a cheangail le focal cosúil leis ina máthairtheanga. Is cleachtas maith múinteoireachta straitéisí a theagasc go follasach mar ní i gcónaí a bhíonn straitéisí dá macasamhail ag daltaí nach dtagann teangacha go réidh leo.

 

Bhí atmaisféar comhoibritheach a bhí tacúil don fhoghlaim le sonrú sna ranganna.  Bhí cumas riar ranga maith ag na múinteoirí go léir.   Bhí caidreamh comhbhách idir na múinteoirí agus na daltaí agus ba rí-shoiléir go raibh aithne mhaith ag na múinteoirí ar na scoláirí a chur go dearfach le próiseas na foghlama. Ghlac na scoláirí páirt go toilteanach san idirphlé ranga nuair a bhí deis acu.  Tugadh dearbhú go seasta d’ iarrachtaí agus do thuairimí na scoláirí.  Ar an iomlán, bhí an timpeallacht fhoghlama don Ghaeilge i Scoil Pól gríosúlach agus spreagúil ag teacht le cuspóir na roinne ‘líofacht a thabhairt do gach éinne cumarsáid a dhéanamh go muiníneach trí mheán na Gaeilge’.

 

Bhain na múinteoirí feidhm thairbheach as buntáiste a seomraí buana trí thimpeallacht phrionta spreagúil  a chruthú. Bhí cairteanna, póstaer, léaráidí agus eochair fhocail nó pointí ó scéalta próis agus dánta le sonrú. Is dea-chleachtas é seo mar ní hamháin go gcuireann sé leis an timpeallacht fhoghlama, déanann sé athdhaingniú ar an bhfoghlaim go físiúil freisin.  Maraon leis na seomraí ranga don Ghaeilge bhí ainm gach seomra sa scoil i nGaeilge. Tréaslaítear leis an bhfoireann agus leis an mbainistíocht as an bhfealsúnacht seo.  Moltar go gcuirfí leis an ábhar a bhí ar taispeáint trí ghaisce a dhéanamh as samplaí breise d’obair na ndaltaí féin timpeall na scoile a chuirfeadh le stádas na teanga sa scoil chomh maith le féin-mhuinín na scoláirí sa teanga.

 

 

Measúnú

 

Déantar measúnú ar scoláirí Scoil Pól go múnlaitheach agus go coimreach ar bhonn rialta.  Tá sé mar aidhm scríofa i bplean na Gaeilge taighde a dhéanamh ar phrionsabail measúnú chun foghlama ar mhaithe leis an ngné seo den mheastóireacht a leathnú agus a fhorbairt.  Tá sé beartaithe ag an roinn tosnú ar seo le scoláirí na chéad bhliana i mí Meán Fómhair na bliana seo chugainn.  Is inmholta an cleachtas seo mar cuireann an modh measúnaithe chun foghlama béim níos mó ar phróiseas  na foghlama in áit na treise go léir a bheith ar thorthaí foghlama.

 

Tá measúnú leanúnach ar siúl sa teanga le gach rang.  Déanann na múinteoirí taifead ar thorthaí an mheasúnaithe seo ina ndialann féin agus i ranganna áirithe i leabhair oibre na scoláirí.  Moltar aitheantas a thabhairt don mheasúnú críochnúil leanúnach seo trí chéadatán a shocrú agus é a léiriú sna tuairiscí a chuirtear abhaile.  Bheadh an t-aitheantas seo ina ábhar inspreagtha do na scoláirí níos mó cúram a dhéanamh san ullmhúchán don mheasúnú leanúnach ag teacht le prionsabail an mheasúnaithe chun foghlama.

 

Tá polasaí iomlán scoile don obairbhaile forbartha ag an scoil ón mbliain 2004.  Tá na treoirlínte don obairbhaile Ghaeilge leagtha amach sa phlean Gaeilge. Tá córas dialanna obairbhaile in úsáid sa scoil agus déanann na hoidí ranga monatóireacht rialta ar na dialanna obairbhaile maraon le hathscrúdú rialta ón gceannaire bliana. Ba léir ó shampla de na dialanna go raibh obairbhaile á dtabhairt go rialta agus go raibh éagsúlacht sa tasc a bhí tugtha i bhformhór na ndialanna. Léirigh sampla de na cóipleabhair, fillteáin agus obair scríofa eile a breathnaíodh orthu le linn na cigireachta go raibh obair chuimsitheach déanta ar raon ábhar a bhí ag gabháil le riachtanais na siollabas.  Bhí leanúnachas le feiceáil san obair scríofa a thaispeáin leibhéal maith forbartha na scoláirí. Bhí obair na scolairí á cheartú go rialta i gcásanna áirithe le míniú soiléir ar dhearmad chomh maith le haitheantas ar obair a bhí  déanta go maith. I gcóipleabhar áirithe bhí ceartúcháin déanta a bhain úinéireacht ar an bpíosa oibre den scoláire féin le huimhir na mbotún a bhí ceartaithe in aon phíosa scríbhneoireachta amháin. Tá sé inmholta go ndéanfadh an roinn machnamh ar luach foghlama na gceartúchán lena chinntiú nach mbíonn tionchar diúltach ag próiseas na gceartúchán ar leibhéal inspreagadh an fhoghlaimeora. Ba léir ó nótaí pleanála na roinne, go n-úsáidtear na ceartúchán mar uirlis fhathmheastóireachta ar dhearmad gramadaí agus litrithe na scoláirí agus go múintear ranganna bunaithe ar an anailís. Tréaslaítear leis an bhfoireann as an gcur chuige seo mar tugann sé soiléiriú pearsanta d’earráidí aonair chomh maith le léargas ar bhotún coitianta a bhíonn comónta ag leibhéil éagsúla. Moltar athbhreithniú a dhéanamh ar an gcinneadh gan aon uimhir speisialta aistí a shocrú le haghaidh na mbliana ghrúpaí difriúla agus ionchais aontaithe don obairbhaile a shocrú do na bliain ghrúpaí ó thaobh píosaí téagartha scríofa.  Bheadh sé tairbheach leis go dtiocfadh an roinn ar chinnidh maidir le cothromaíocht a thabhairt do na ceithre mhór scil teanga san obairbhaile.   

Déantar measúnú coimreach foirmiúil ar na scoláirí go léir faoi dhó i gcaitheamh na bliana. Cuirtear scrúduithe tí faoi Nollaig ar na scoláirí go léir. Déanann scoláirí teistiméireachta trial- scrúduithe san Earrach agus is sa Samhradh a thugann scoláirí eile na scoile faoi na scrúduithe coimreacha arís. Tugtar aiseolas do thuismitheoirí/caomhnóirí ar dhul chun cinn na scoláirí trí thuairiscí a chur abhaile ceithre huaire in imeacht na bliana. Casann múinteoirí agus tuismitheoirí nó caomhnóirí ar a chéile uair sa bhliain do gach bliain ghrúpa. Moltar go dtugfar cothromas do na ceithre mhór scil teanga san obairbhaile, sa mheasúnú agus sna tuairiscí a chuirfear abhaile sa todhchaí  a thiocfadh leis an modh comhtháite atá luaite sna siollabais agus atá thuas molta don phleanáil agus don teagasc agus don fhoghlaim  i Scoil Pól.  

 

 

Achoimre ar na príomhchinntí agus  Moltaí

 

Is iad seo a leanas na príomhbhuanna a aithníodh sa mheastóireacht:

 

       dhearaithe do bhlianta áirithe.      

       sna ranganna go léir.

       moladh na scoláirí as a gcuid iarrachtaí agus ba léir é an comhmheas idir scoláirí agus

       múinteoirí.

       forbarthach á dhéanamh orthu go rialta.

 

 

Déantar na mórmholtaí seo a leanas ar mhaithe le cur leis na buanna seo agus le réimsí forbartha a aithint: 

 

 

Eagraíodh cruinnithe iarmheastóireachta leis na múinteoir Gaeilge agus leis an bpríomhoide tánaisteach ag deireadh na  meastóireachta áit ar cuireadh i láthair agus ar pléadh na dréacht-chinntí agus moltaí.